Mонголчууд

МОНГОЛ ЮНЕСКО-Д НЭР ХҮНДТЭЙ

2012-01-04T03:24:00.000-08:00

Дэлхий яавал дайн дажингүй орших вэ? Хорь дугааp зуунд хүн төрөлхтний олсон нэг арга бол боловсрол, соёл, шинжлэх ухааныг хөхиүлэн дэмжснээр даян дэлхийд энх тайвныг мандуулах...

Дэлхийн II дайн ид өрнөж байсан 1942 онд нацист Германы эсрэг байлдаж байсан холбоотон улсуудын боловсролын сайд нар Их Британид цуглаж дайны дараа боловсролын системийг хэрхэн сэргээх талаар хэлэлцсэн нь орчин цагийн Нэгдсэн Үндэстний Боловсрол, Шинжлэх ухаан, Соёлын байгууллага буюу дэлхий дахинаа орчуулгагүй ЮНЕСКО (UNESCO) гэж дуудагддаг байгууллагын үндсийг тавьсан түүхтэй. Энэ чуулга уулзалт дайны жилүүдэд тогтмол болж түүхэнд Холбоотон Улсуудын Боловсролын Сайд нарын Чуулга уулзалт гэж тэмдэглэгджээ.

Анх чуулахдаа боловсролыг хэлэлцэж байсан сайд нар яваандаа соёлыг мөн хөндөх болсон тул 1945 оны 11 дүгээр сарын 1-16-нд Нэгдсэн үндэстний Боловсрол, Соёлын байгууллагыг (UNECO) байгуулахаар Их Британийн Лондон хотод цугласан байна. Дөнгөж дайн дуусч байх үед цугласан дөчөөд улс орны төлөөлөгчид дэлхийн дайныг дахин дэгдээхгүй төлөө хүн төрөлхтний оюун ухаан, ёс суртахууны эв нэгдлийг илэрхийлэх, “жинхэнэ энх тайвны соёлыг тарих” шинэ байгууллагатай болохыг зорьсон нь энэ.

ЮНЕСКО биш ЮНЕКО гэж нэрлэхээр завдаж байхад түүхэнд хамгийн их хүний амь үрэгдсэн дайнд “онцгой үүрэг гүйцэтгэсэн” шинжлэх ухааны салбарыг шинэ байгууллагад хамруулахыг олон хүн хүссэнгүй. Зөвхөн цөөн хэдэн эрдэмтэд л шинжлэх ухааныг хамруулахыг зүтгэжээ. Эдгээр эрдэмтдийн хүчин зүтгэлд 1945 онд Японы Хирошимо, Нагасаки хотод дэлбэрсэн атомын бөмбөг түлхэц болсон юм. Чухам энэ үйл явдлын дараа бүгд шинжлэх ухааныг залж энхийн үйлсэд зүтгүүлэхгүй бол горьгүй нь гэдгийг хүлээн зөвшөөрчээ.

Тиймээс Лондонд болсон чуулга уулзалтыг даргалсан Их Британийн Боловсролын сайд, хатагтай Еллен Вилкинсон “Хэдийгээр Байгууллагын анхны санал болгосон нэрэнд шинжлэх ухаан багтаагүй ч Их Британийн төлөөлөгчид шинжлэх ухааныг шинэ байгууллагын нэрэнд оруулж, “Боловсрол, Шинжлэх ухаан, Соёлын байгууллага” гэж нэрлэхийг санал болгож байна. Эрдэмтэд дахин ямар шинэ зүйл хийх бол гэж бид бүгд сэрэмжилж буй өнөө үед тэдний хөдөлмөрийн үр шим хүн төрөлхтний өмнө хариуцлага хүлээх ёстойг эрдэмтдэд мэдрүүлж, хүмүүнлэг ёс зүйтэй нягт холбох нь чухал” гэж хэлжээ.

Ийнхүү ЮНЕКО гэсэн нэрийн анхны хувилбарт “С” үсэг нэмж ЮНЕСКО (United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization) гэгдэх болжээ.Тус чуулга уулзалтаар ЮНЕСКО-гийн Дүрмийг 37 орон зөвшөөрч гарын үсэг зурсан бөгөөд 1946 оны 11 дүгээр сарын 4-нд НҮБ-ын хорин улс баталснаар хүчин төгөлдөр болсон байна.

Манай улс НҮБ-ын бүрэн эрхт гишүүн болсныхоо нэг жилийн дараа буюу 1962 оны 11 дүгээр сарын 1-нд ЮНЕСКО-д элсэн орсон юм. 2012 онд Монгол Улс ЮНЕСКО-д элсэн орсны 50 жилийн ой болж байна. Энэ түүхт ойн жилийн босгон дээр ЮНЕСКО-гийн Монголын Үндэсний Комиссын Ерөнхий нарийн бичгийн дарга Г.Жаргалсайхантай уулзаж ярилцлаа.

-Анх хэн ЮНЕСКО-гийн Дүрэмд Монголыг төлөөлж гарын үсэг зурсан бэ?

-Манай улс 50 жилийн өмнө ЮНЕСКО-гийн 108 дахь гишүүн орон болсон. Анх тухайн үеийн Гадаад Явдлын Яамны Олон Улсын байгууллагын газрын дарга П.Цэрэнцоодол ЮНЕСКО-гийн Дүрэмд гарын үсэг зурж БНМАУ, ЮНЕСКО-гийн бүрэн эрхт гишүүн болсон түүхтэй. Энэ бол түүхэн чухал ач холбогдолтой үйл явдал юм.

-Түүхэн чухал ач холбогдолтой үйл явдал гэж та хэллээ. ЮНЕСКО-д элссэн нь Монголын хөгжилд үнэхээр тус дэм болсон уу?

-Бололгүй яах вэ. Цухас дурдахад л ЮНЕСКО манай улсад эрдэм боловсролыг тэгш хүртээмжтэй түгээх, шинжлэх ухаан, мэдээлэл, харилцаа холбоог хөгжүүлэх, үндэстний соёл урлаг, түүх соёлын өв, байгаль орчныг хамгаалах гэх зэрэг олон үйлсэд монголчуудтай хамтран ажиллаж үнэлж баршгүй хувь нэмэр оруулсан. Тэр бүгдийг дурдвал нэг ярилцлага хангалтгүй. Товчхондоо бол Монгол Улс ЮНЕСКО-д элсэн орсноор боловсрол, соёл, шинжлэх ухаанаа дэлхийн хэмжээнд хөгжүүлж, хүлээн зөвшөөрөгдөх түүхэн боломж нээгдсэн юм.

-Манай улс ЮНЕСКО-гийн нэр хүндтэй гишүүн болж чадсан уу?

-Энэ нэр хүндтэй байгууллагын нэр хүндтэй гишүүн нь Монгол Улс. Ганцхан жишээ дурдахад, ЮНЕСКО-д манай улс элсэн орсноос хойш наймхан жилийн дараа бичиг үсэг үл мэдэх явдлыг арилгахад онцгой гавьяа байгуулсан байгууллага, хүмүүст ЮНЕСКО-гоос олгодог Н.Крупскаягийн нэрэмжит шагналыг ШУА-ын Хэл зохиолын хүрээлэн хүртэж, энэ шагналын хамгийн анхны эзэн болсон. Үүгээр манай ард түмэн бахархдаг шүү дээ. Мөн манай улс нэр хүндтэй гишүүн гэдгийг өнгөрсөн жил айлчилсан ЮНЕСКО-гийн Ерөнхий захирал, хатагтай Ирина Боковагийн айлчлал батлана. Ер нь 1971 оноос хойш Монголд ЮНЕСКО-гийн дөрвөн Ерөнхий захирал айлчилж Монголын Засгийн газартай хамтын ажиллагааны харилцан ойлголцлын санамж бичигт гарын үсэг зурсан байдаг юм.

-Боловсролын салбарт бид ЮНЕСКО-той илүү түлхүү хамтран ажилласан гэж үзэж болох уу?

-Зөвхөн боловсролын салбарт ч биш шинжлэх ухаан, соёл салбарт ч бид адилхан хамтран ажилласан. Магадгүй ард иргэдийнхээ боловсролд бид илүү анхаарсан тул тэгж харагдаж магадгүй. Одоо манай улсын бичиг үсгийн тайлагдалтын түвшин 98.3 хувь байгаа нь олон үеийн Засгийн газраас хэрэгжүүлсэн арга хэмжээний үр дүн.

Өнгөрсөн 50 жилийн хугацаанд манай улс ЮНЕСКО-гийн олон арван тогтоол зөвлөмжийн төслийг хэлэлцэн батлуулах, хурлын баримт бичигт тусгуулах зэрэг ажлыг гүйцэтгэлээ. Тухайлбал, манай санаачилгаар НҮБ, ЮНЕСКО хоёр 1990 оныг “Бүх нийтээр бичигтэн болох олон улсын жил” болгосон бол 2003-2012 оныг “Бичигтэн болох НҮБ-ын 10 жил” болгон зарласан билээ.

-“Бичигтэн болох НҮБ-ын 10 жил”-ийг манай улсын санаачилгаар зарлажээ. Энэ чиглэлээр Монголд одоо юу хийгдэж байна...

-Хүн ардынхаа бичиг үсгийн боловсролыг дээшлүүлэхэд монголчууд бид арвин туршлага хуримтлуулсан. Бид 1970-д онд насанд хүрэгчдийн бичиг үсэг үл мэдэх явдлыг бүрэн устгаж чадсан. Тиймээс ч дэлхий нийтээр хэрэгжүүлж байгаа арга хэмжээнд идэвхтэй оролцож байгаа.

Өнөөдөр дэлхийн хэмжээнд бичиг үсэгт тайлагдаагүй насанд хүрсэн хүмүүс 796 сая буюу нийт хүн амын 17 хувийг эзэлж байгаа. Харин сургуульд сураагүй, сургууль завсардсан хүүхдийн тоо 69 сая гаруй байгаагийн 50 хувь нь ядуу, буурай хөгжилтэй 15 оронд хамрагдаж байна. Бичиг үсгийн тайлагдалтын түвшин нь улс орны хөгжлийн тодорхойлогч үзүүлэлтийн нэг болохоор Монгол хөгжлийнхөө нэг суурь үзүүлэлтийг хангасан гэж хэлж болно л доо.

“Бичигтэн болох НҮБ-ын 10 жил”-ийн гол зорилго нь бүх орны Засгийн газар, олон улсын байгууллагууд хамтран “Бүх нийтийн боловсролын Дакарын үйл ажиллагааны хүрээ”-ний зарим зорилго, зорилтуудыг хэрэгжүүлэхэд цаг хугацааны зорилт тавин ажиллах, бичиг үсэг үл мэдэх явдалтай тууштай тэмцэх, албан болон албан бус боловсролын аргаар бүх нийтээр бичигтэн болоход оршиж байгаа юм.

Албан бус боловсролыг энгийнээр тайлбарлавал аливаа хүн алдсан боломжоо эргүүлэн олж боловсрол эзэмших боломж гэж хэлж болно. Манайд албан бус боловсролыг бичиг үсгийн сургалт, дүйцсэн хөтөлбөрийн сургалт, амьдрах ухааны сургалт гэсэн хэлбэрээр хэрэгжүүлж байна. Үүнд хүүхэд, насанд хүрсэн хүмүүс гээд бүхий л насныхан хамрагдаж байгаа.

Бага, суурь боловсролыг хүн амд нөхөн эзэмшүүлэхийн тулд албан бус боловсролын “Гэгээрэл” төвүүдийг нийслэл болон хөдөө орон нутагт нийт 375-ыг байгуулсан. Жил бүр энэ төвүүдэд 10000-12000 иргэн суралцаж, алдсан боломжоо нөхөж байна.

-“Бүх нийтийн боловсролын Дакарын үйл ажиллагааны хүрээ” гэдгийг тодруулахгүй юу?

-2015 он хүртэлх дэлхий дахины зорилтыг тодорхойлсон “Бүх нийтийн боловсролын Дакарын үйл ажиллагааны хүрээ”-г 2000 онд Дэлхийн боловсролын Форумаас баталсан юм. Гол зорилго нь хүн бүрийн боловсрол эзэмших эрхийг хангаснаар ядуурал, ажилгүйдлийг бууруулах гэж хэлж болно. Зургаан зорилтыг анх батлахдаа тодорхойлсон. Үүнд бага насны хүүхдийн боловсролыг сайжруулах, ялангуяа эмзэг бүлгийн болон хөгжлийн бэрхшээлтэй хүүхдүүдийг анхаарах; 2015 он гэхэд бүх хүүхдэд яс үндэс, хүйс харгалзалгүй бага боловсролыг үнэ төлбөргүй эзэмшүүлэх; бүх насанд хүрэгчдийн сурч боловсрох хэрэгцээг хангах; 2015 он гэхэд насанд хүрэгчдийн, ялангуяа эмэгтэйчүүдийн 50 хувьд бичиг үсгийн боловсрол эзэмшүүлэх гэх зэрэг зорилтууд багтсан байгаа.

-Өнгөрсөн жил ЮНЕСКО-гийн Бүх Нийтийн Боловсролын (БНБ) 7 хоног Монголд зохион байгуулагдсан. Энэ нь ямар учиртай арга хэмжээ вэ?

-Жил бүр бүх нийтийн боловсролд олон орны Засгийн газар, олон улсын байгууллага, хандивлагчдын анхаарлыг хандуулахын тулд БНБ-ын 7 хоногийг зохион байгуулдаг. 2011 онд БНБ-ын 7 хоногийг “Далд хямрал: Зэвсэгт мөргөлдөөн ба боловсрол” сэдвийн дор зохион байгуулсан. Монголд зэвсэгт мөргөлдөөн байхгүй учир бид албан бус боловсролд түлхүү анхаарсан. Тэр үеэр бид олон нийтэд БНБ тэр дундаа албан бус боловсролын талаарх мэдлэгийг нэмэгдүүлэхийн тулд олон арга хэмжээ хэрэгжүүлсэн. Цаашдаа ч хэрэгжүүлнэ. БНБ-ыг түгээхэд их хувь нэмэр оруулна гэж үзээд ЮНЕСКО МҮОНРТ-ийн 2 дугаар сувгийг нээхэд тусалж дэмжсэн. Бид үүгээр дамжуулж алслагдсан хөдөө орон нутагт, нийгмийн эмзэг давхарга, үндэсний цөөнхөд хүрч боловсролыг хүртээх зорилт тавин ажиллаж байна. Үүнд төрийн болон төрийн бус, иргэний нийгмийн байгууллагууд идэвхтэй оролцож байгааг хэлэх хэрэгтэй.

Мөн үүнээс гадна цаашдаа алслагдсан хөдөө орон нутагт амьдарч байгаа сургалтад хамрагдах бололцоо муу хүүхэд залуус, иргэдэд зориулж явуулын хөдөлгөөнт буюу контейнер сургалт зохион байгуулах боломжийг судалж ажил хэрэг болгох талаас нь анхаарч байна.

Oнцолж нэг зүйлийг дурдахад ЮНЕСКО-гийн шинжээчид боловсруулахад нь голлох үүрэгтэй оролцсон монголын боловсролыг хөгжүүлэх 2006-2015 оны мастер төлөвлөгөө дуусахад гурван жил үлдээд байна. Манай улс 2015 онд бичиг үсгийн боловсролын түвшинг 99 хувьд хүргэх зорилттой байгаа. Үүнийг “Амьдрах ухаанд суурилсан бичиг үсгийн сургалтын хөтөлбөр”-ийн хүрээнд 2010 оноос хэрэгжүүлж байгаа.

-Сүүлийн үед тогтвортой хөгжлийн боловсрол гэж яригдах боллоо. Энэ тухайд та юу хэлэх вэ?

Ерөөс боловсрол бол аливаа улс орны хөгжилд чухал үүрэг гүйцэтгэдэг. Боловсрол бол тогтвортой хөгжлийг хангах түлхүүр хүчин зүйл гэдгийг эрдэмтэд судлаад гаргаад ирсэн. Иймээс ч НҮБ 2005-2014 оныг “Тогтвортой хөгжлийн боловсролын 10 жил” болгон зарласан билээ. ЮНЕСКО энэ ажлыг зохион байгуулах гол байгууллага. Бид тогтвортой хөгжлийн боловсролыг хөгжүүлэхэд үндэсний болон орон нутгийн онцлог, амьдралын хэрэгцээ шаардлага, бодит байдалтай нягт холбохыг онцолж байгаа. “НҮБ-ын тогтвортой хөгжлийн боловсролын 10 жил”-ийн хүрээнд Засгийн газраас “Тогтвортой хөгжлийн боловсролын үндэсний хөтөлбөр”-ийг шинээр боловсруулж байгаа бөгөөд цаашид хийх ажлыг нэгтгэн уялдуулах зорилгоор үндэсний баг байгуулах санаачилга гарган ажиллаж байна.

-Соёлын болон байгалийн өвийг хамгаалахад ЮНЕСКО-д бүртгүүлэх зайлшгүй шаардлагатай юу? Ер нь манайд бүртгүүлсэн ямар өвүүд байна вэ?

-Улс үндэстнийхээ түүх соёлын ул мөр, зан заншил уламжлалаа ЮНЕСКО-д бүртгүүлнэ гэдэг дэлхий дахинд хүлээн зөвшөөрөгдөж, үнэлүүлж байгаа хэрэг гэж үзэж болно. ЮНЕСКО ч мөн аливаа улсын соёлын өвийг бүртгэж авснаараа олон янзын соёл, соёлын төрөл зүйлийг хүндэтгэж, хадгалж хамгаалахад нь анхаарах ёстойг дэлхий нийт болон тухайн улсынх нь хариуцлага болохыг тодотгож буй илэрхийлэл юм. Харин байгалийн өвийн хувьд онцлоход хүн төрөлхтний тусын тулд тухай өвийг хадгалж хамгаалах ёстойг дэлхий дахинд зарлаж байгаа хэрэг.

Манай улсын хувьд 1972 оны Дэлхийн соёлын болон байгалийн өвийг хамгаалах тухай Конвенц, 2003 оны Биет бус соёлын өвийг хамгаалах тухай Конвенц зэрэг соёл өвийг хадгалж, хамгаалахтай холбогдох таван конвенцид нэгдэн орсон идэвхтэй гишүүн. Өнөөдөр Монгол Улсаас Дэлхийн өвд гурван дурсгалт газар, Биет бус соёлын өвд ес, Дэлхийн баримтат өвд хоёр өв бүртгэгдээд байна.

ЮНЕСКО-д бүртгэгдсэн Дэлхийн өвийг цухас дурдвал, Соёлын өвийн ангиллаар Орхоны хөндийн соёлын дурсгалт газар, Монгол Алтайн нурууны хадны зургийн цогцолбор, Байгалийн өвийн ангиллаар Увс нуурын ай сав газар бүртгэгдсэн. Харин ЮНЕСКО-гийн “Хүн төрөлхтний биет бус соёлын өвийн жагсаалт”-д морин хуур, уртын дуу, наадам, хөөмэйн урлаг, бүргэдийн баяр, тууль, бий биелгээ, цуур хөгжим гэх мэт өвүүдийг дурдаж болно. Бас ЮНЕСКО-ийн Дэлхийн дурсамж хөтөлбөрийн хүрээнд Лу.Алтан товч, Монгол Шунхан Данжуурийг Дэлхийн баримтат өвөөр бүртгэсэн. Цаашдаа ч монголчууд соёлын болон байгалийн өвөө ЮНЕСКО-д бүртгүүлсээр байх болно.

-Соёлын болон байгалийн өвийг Дэлхийн өвд бүртгүүлэхэд ямар шаардлага тавьдаг вэ?

-Соёлын болон байгалийн өвийг Дэлхийн өвд бүртгүүлэх анхан шатны шаардлага нь тухайн улсаас Дэлхийн өвд бүртгүүлж болох дурсгалын үндэсний жагсаалтыг гарган, тогтмол хугацаанд шинэчилж ЮНЕСКО-д хүргүүлж байх ёстой. Манай улс 1990 онд Дэлхийн соёлын болон байгалийн өвийг хамгаалах тухай Конвенцид нэгдэн орсон бөгөөд энэ хугацаанд нэг удаа жагсаалт гаргаж ЮНЕСКО-д хүргүүлснээс хойш шинэчлэл хийгээгүй. Бид өвийн урьдчилсан жагсаалтыг шинэчлэх ажлын хэсгийг БСШУ болон БОАЖ-ын сайдын хамтарсан тушаалаар байгуулаад байна. Энэ урьдчилсан жагсаалтаас бид Дэлхийн өвд бүртгүүлэхээр хүсэлтээ гаргаж ажиллана. Одоогийн байдлаар бид Бурхан Халдун уул, түүний хүрээлсэн тахилгат газар нутгийг ЮНЕСКО-гийн Дэлхийн өвд бүртгүүлэхээр ажиллаж байна.

Саяхан хэвлэл мэдээллээр нум сум, шагайн харвааг ЮНЕСКО бүртгэлээ гэсэн ташаа мэдээ гарсан байна лээ. Бүртгүүлэхээр бид хүсэлтээ гаргасан байгаа. Шийдвэр нь хараахан гараагүй байна. Харин өнгөрсөн 11 дүгээр сард ЮНЕСКО-гийн Биет бус соёлын өвийг хамгаалах тухай Конвенцийн Засгийн газар хоорондын 6 дугаар хуралдаан Индонезид хуралдсан юм. Энэ хуралдаанаар манай улсаас нэр дэвшүүлсэн “Монгол лимбэчдийн уртын дуу хөгжимдөх уламжлалт арга барил - битүү амьсгаа” өвийг хэлэлцэж, “Хүн төрөлхтний яаралтай хамгаалах шаардлагатай өвийн жагсаалт”-д бүртгэсэн. Ийнхүү лимбэний битүү амьсгаа манай улсаас биет бус соёлын өвийн чиглэлээр ЮНЕСКО-д бүртгэгдсэн ес дэх өв болж байгаа юм.

Энэ дашрамд хэлэхэд өвд бүртгүүлнэ гэдэг бол тэмцээн уралдаан биш, тухайн өвийг орон нутаг, улс үндэстэн, олон улсын түвшинд танин тогтоож, хадгалж хамгаалах, сэргээн амилуулж, хөгжүүлэх асуудал юм. Түүнчлэн тухайн улс орны олон улсын өмнө хүлээсэн үүрэг хариуцлага ч давхар багтдаг. Энэ утгаараа өвөө бүртгүүлсэн улс орнууд идэвхтэй ажилладаг. Хэрэв өвөө бүртгүүлсэн улс идэвхтэй ажиллахгүй бол жагсаалтаас хасагдах явдал ч гарна. Дээрх Конвенцид 130 гаруй улс нэгдэн орсон байдаг бөгөөд 2011 оны байдлаар 90 шахам улсын 239 өвийг “Хүн төрөлхтний яаралтай хамгаалах шаардлагатай болон төлөөллийн жагсаалт”-д бүртгэсэн байна. Энэ Конвенцийн хүрээнд өвийг хоёр жагсаалтад бүртгэж авдаг бөгөөд эдгээр нь хамгаалалтын дэглэм, хариуцлагын хувьд ялгаатай.

Манай улсын “Монгол тууль”, “Монгол ардын бүжгийн урлаг: Бий биелгээ”, “Монгол цуур хөгжмийн уламжлалт урлаг”, “Монгол лимбэчдийн уртын дуу хөгжимдөх уламжлалт арга барил - битүүамьсгаа”-г “Хүн төрөлхтний яаралтай хамгаалах шаардлагатай өвийн жагсаалт”-д бүртгэгдсэн өвүүд учир нэн яаралтай сэргээн амилуулах, хамгаалах учиртай. Эдгээр өвүүдийг хамгаалахаар Засгийн газрын тусгайлсан хөтөлбөрүүд хэрэгжиж байгаа. Харин одоо бид ЮНЕСКО-гийн санхүүжилтээр монгол тууль хайлах уламжлалыг сэргээн амилуулах чиглэлээр төсөл хэрэгжүүлэхээр хөөцөлдөж байна.

-Соёлын үнэт зүйлсийг хадгалж хамгаалахад монголчууд бид өөрсдөө хэр анхаарч халамжилж байна вэ? Бидэнд мэдлэг чадвар дутагдаж байна уу?

Ер нь соёлын болон байгалийн өвөө бид ЮНЕСКО-д бүртгүүлэхийг анхаарахаас гадна өөрсдөө соёлын болон байгалийн өвөө хамгаалахад их анхаармаар байгаа юм. Засгийн газраас хөрөнгө мөнгө илүү гаргах шаардлагатай. Учир нь түрүүн хэлсэн, өвд бүртгүүлсэн соёлын болон байгалийн өвөө өөрсдөө хадгалж, хамгаалахад хөрөнгө мөнгө хангалттай зарцуулахгүй бол жагсаалтаас хасах ч тохиолдол байж болдог гэж. Хэрэв ийм тохиолдол гарвал улс орны нэр хүнд ч унана. Энэ нь бүгд ойлгомжтой байх. Өөрсдөө яаралтай хамгаалах шаардлагатай гэж дэлхийн жагсаалтад бүртгүүлчихээд бусдыг гарыг хараад сууж болохгүй. Нэн яаралтай сэргээн амилуулах ёстой.

Соёлын үнэт зүйлсийг хамгаалж хойч үедээ өвлүүлэн үлдээх нь аливаа улс орны эрхэм үүрэг. Ялангуяа даяарчлалын энэ үед Монгол шиг хоёр их гүрэнтэй хөрш улсын хувьд энэ бол үнэхээр тулгамдсан асуудал. 3 сая хүрэхгүй хүн амтай манай улссоёлын үнэт зүйлсээ нандигнан хамгаалж л өвөрмөц онцлог, “соёлын толбоо” хойч үедээ өвлүүлнэ. Энэ утгаараа соёлын өвөө хамгаалах нь тусгаар тогтнолын бас нэг чухал баталгаа. ЮНЕСКО-гийн Монголын Үндэсний Комисс үүнд их анхаарч ажилладаг.

Монголд соёлын үнэт зүйлсийн талаарх иргэдийн мэдлэг боловсролыг дээшлүүлэх зайлшгүй шаардлагатай байна. Бид 2010-2011 оны хооронд Монакогийн Вант Улсын Итгэлцлийн сангийн санхүүжилтээр Монголд “Соёлын эд зүйлсийг хууль бусаар хил дамнуулан худалдаалахтай тэмцэх чадавхийг бэхжүүлэх нь” төслийг хэрэгжүүлсэн. Цаашдаа ч энэ төсөл хэрэгжинэ. Төслийн хүрээнд зургаан сургалт семинарыг зохион байгуулсан. Соёлын үнэт зүйлсийн ач холбогдол, музейн аюулгүй байдал, олон улсын хууль, эрх зүйн орчин, хууль хяналтын байгууллагуудын уялдаа холбоо гээд соёлын үнэт зүйлсийг хууль бусаар дамлан худалдаалахтай тэмцэх чадавхийг сайжруулах цогц мэдлэгийг дээрх төслийн хүрээнд олгосон. Дунд сургуулийн багш, музейн ажилтан, хил, гааль, цагдаа, мэргэжлийн хяналтын болон соёлын байгууллагын ажилтнууд гэх зэрэг олон хүн энэ төсөлд хамрагдсан. Ер нь сүүлийн үед соёлын үнэт зүйлсийг хууль бусаар дамлан худалдаалах явдал буураагүй ихэссэн гэж болно. Энэ нь нэгдүгээрт, нийгэм нээлттэй болж, гадаад харилцаа холбоо идэвхижсэнтэй холбоотой. Хоёрдугаарт, соёлын үнэт зүйлсийг хадгалан хамгаалах манай иргэдийн мэдлэг, боловсрол мөн холбогдох байгууллагуудын чадавх, боломжтой холбоотой. Тэр утгаараа Монакогийн Вант Улсын санхүүжүүлж хэрэгжүүлсэн төсөл тун цагаа олсон төсөл юм даа.

-Хэдэн сарын өмнө Занабазарын Ногоон дарь эх бурханыг хулгайд алдсан...

-Үнэхээр соёлын үнэт зүйлсийг хадгалж хамгаалахад их анхаарах хэрэгтэй болсон. Тиймээс ч бид гадаад улс орнуудын тусламж, дэмжлэгтэйгээр төслүүд хэрэгжүүлж байна. Ялангуяа соёлын хөдөлгөөнт өвийн асуудал бол их хурцаар тавигдах асуудал юм. Хулгайлж авч яваад, нуугаад, дамлан зарах боломжтой болохоор соёлын хөдөлгөөнт өвийг бид эн тэргүүнд анхаарах хэрэгтэй. Дундговь аймгийн Цагаандэлгэр сумын хийдээс хулгайлагдсан Ногоон дарь эх бурхан бол том сануулга. Хамгийн харамсалтай нь дайн дажин, байгалийн гамшиг болоогүй байхад монголчууд өөрөө өөрсдөө соёлын үнэт зүйлсээ хулгайлж, хууль бусаар дамлан худалдаалж буй явдал юм. Сүүлийн үед ашиг хонжоо хайгч этгээдүүд эртний олон арван хот суурины туурь, палеонтологийн олдворт газрууд, булш хиргисүүрийг сүйтгэж байна. 2008-2010 онд хийсэн судалгаагаар зөвхөн зүүн таван аймгийн нутаг дахь 5000 гаруй булш хиргисүүрийн 800 орчим нь сүүлийн 15 жилийн дотор тонуулчдын гарт өртөж ямар нэг хэмжээгээр устаж сүйдсэн тоо баримт байна.

-ЮНЕСКО шинжлэх ухааны салбарт бас үйл ажиллагаа явуулдаг байгууллага, энэ салбарт Монголд ямар ажлууд хийгдэж байна?

-Шинжлэх ухааны салбар дахь ЮНЕСКО-гийн үйл ажиллагаанд манай улс идэвхтэй оролцож, олон төрлийн хөтөлбөр, төслүүд хэрэгжүүлж байна. 1962 онд монголын төлөөлөгчид ЮНЕСКО-гийн Ерөнхий бага хуралд “Байгаль, байгалийн баялгийг хамгаалах тухай” тогтоолын төслийг хэлэлцүүлж батлуулж байсан нь эдүгээ дэлхий дахины өнөөгийн хөгжлийн стратегийн зорилт болон хувирсан юм.

2007 онд батлуулсан Монгол Улсын шинжлэх ухаан, технологийн хөгжлийн 2007-2020 он хүртэлх мастер төлөвлөгөөг боловсруулахад ЮНЕСКО-гийн шинжээчид ирж тусалсан. ЮНЕСКО монголын суурь болон бусад шинжлэх ухааны салбарын бүтэц, тогтолцоог боловсронгуй болгох, материаллаг баазыг бэхжүүлэх, эрдэм шинжилгээний боловсон хүчин бэлтгэх, давтан сургах төсөл, хөтөлбөрүүдийг хэрэгжүүлсээр ирсэн. Тухайлбал, Нийгмийн өөрчлөлтийн удирдлага, Хүн ба шим мандал, Дэлхийн дурсамж, Олон улсын усны хөтөлбөр зэрэг олон хөтөлбөрийг дурдаж болно.

Цөөхөн жишээ дурдахад, анх нарны эрчим хүч ашиглах шинэ санааг Монголд дэлгэрүүлэхэд ЮНЕСКО-гийн дэмжлэг туслалцаа их түлхэц болсон. ЮНЕСКО-гийн тусламжтайгаар МУИС-д нарны энергийг шууд цахилгаан энерги болгох судалгааны ажил хийсэн. Бас нарны эрчим хүчний үзэсгэлэнг 1989 онд Улаанбаатарт гаргаж байлаа. Мөн тухайн үеийн Политехникийн дээд сургуулийг (ШУТИС) байгуулахад ЮНЕСКО бодитой хувь нэмэр оруулсан билээ.

Мэдээлэл, харилцаа холбоог Монголд хөгжүүлэхэд ч ЮНЕСКО хувь нэмрээ оруулсан. Мэдээлэл, харилцаа холбоо бол тогтвортой хөгжлийн нэг салшгүй хэсэг, мэдээлжсэн бөгөөд мэдлэгт суурилсан нийгэм байгуулахад мэдээлэл, харилцаа холбоог хөгжүүлэх нь чухал гэж ЮНЕСКО үздэг юм.

-Сэтгүүлзүйн салбарыг хөгжүүлэхэд бас багагүй ажил хийгдэж байгаа гэж сонссон?

Үзэл бодлоо чөлөөтэй илэрхийлэх хэвлэлийн эрх чөлөөг хүний үндсэн эрх гэж ЮНЕСКО үздэг тул бие даасан, олон ургальч хэвлэл мэдээллийн хэрэгсэл хөгжихөд ЮНЕСКО Монголд их тусалсан. Ялангуяа шилжилтийн үед их хувь оруулсан шүү дээ.

Өнгөрсөн жил бид сэтгүүлзүйн хөгжилд хувь нэмэр оруулах хэд хэдэн ажлыг хийлээ. Жишээлбэл, есөн их, дээд сургууль, коллежийн багш нартай хамтран “Монголын сэтгүүлзүйн боловсролын загвар хөтөлбөр”-ийг боловсруулан гаргалаа. Энэхүү хөтөлбөр нь монголын сэтгүүлзүйн боловсролын хөтөлбөрийг олон улсын түвшинд мөрддөг хөтөлбөрт ойртуулах ажлын эхлэл бөгөөд сэтгүүлзүйн сургалтын агуулга, чанар нэмэгдэнэ гэж үзэж байна. Мөн эрэн сурвалжлах сэтгүүлзүйг хөгжүүлэхийн тулд төсөл хэрэгжүүлсэн. МОНЦАМЭ агентлаг, Хэвлэлийн Хүрээлэнтэй хамтарч “Мэдээллийн эрх чөлөө, эрх зүйн харьцуулсан судалгаа”, “Таамагт суурилсан судалгаа: эрэн сурвалжлах сэтгүүлчдэд зориулсан гарын авлага” номыг орчуулан сэтгүүлчдэд тараасан. Гэх мэтчилэн арга хэмжээнүүдийг бид хэрэгжүүлсээр ирлээ.

Түүнээс гадна ойрын ирээдүйд Монголд мэдлэгт суурилсан эдийн засгийн суурийг тавьж, үндэсний инновацийн үр ашигтай тогтолцоог хөгжүүлэхэд бид ЮНЕСКО-той хамтран ажиллах төлөвлөгөөтэй байгаа. “Үндэсний Инновацийн тогтолцооны хөтөлбөр”-ийг хэрэгжүүлэхэд ЮНЕСКО тусалж байна. Мэдээлэл, холбооны өндөр технологийн инновацийн кластер байгуулах чиглэлээр судалгааг хийх, олон улсын туршлага судлах зорилгоор төсөл хэрэгжихээр төлөвлөгдөж байгаа.

Дахин онцолж хэлэхэд, монголчууд ЮНЕСКО-той бүхий л салбарт хамтран ажиллаж байгаа. Эрүүл мэндийн салбарт гэхэд л ЮНЕСКО-гийн дэмжлэгээр хэрэгжиж буй “ХДХВ ба ДОХ-той тэмцэх, урьдчилан сэргийлэхэд боловсролын салбарын чадавхийг бэхжүүлэх нь” төслийн үргэлжлэл болгонманай байгууллага ХДХВ/ДОХ-ын Үндэсний хороотой хамтран "ХДХВ/ДОХ-оос урьдчилан сэргийлэхэд боловсролын үүрэг оролцоо" үндэсний зөвлөлдөх уулзалтыг 2010 онд зохион байгуулсан. Гол зорилго нь ХДХВ/ДОХ-оос урьдчилан сэргийлэхэд боловсролын салбарын үүрэг оролцоо болон ХДХВ/ДОХ-ын талаар нэгдмэл ойлголттой болгох, ХДХВ/ДОХ-той холбоотой үндэсний стратеги түүнийг цаашид хэрэгжүүлэх чиглэл баримжаатай болгоход оршсон юм. Түүнчлэн жендэрийн боловсрол, ардчилалын боловсрол зэрэг асуудлаар дорвитой ажлуудыг хийхээр төлөвлөж байна.

-Үйл ажиллагааныхаа талаар дэлгэрэнгүй ярьсан танд баярлалаа. Эцсийн асуултыг таньд үлдээе…

-Монгол бол ЮНЕСКО-гийн нэр хүндтэй гишүүн гэдгийг давтаж хэлмээр байна... Дэлхийд энх тайван, амгалан байдлыг бататгахыг үндсэн зорилтоо болгосон энэ байгууллагад манай улс ЮНЕСКО-гийн Ерөнхий бага хурлын орлогч даргаар хоёр удаа сонгогдсоноос гадна ЮНЕСКО-гийн Гүйцэтгэх зөвлөлийн гишүүнээр 1983-1987, 2007-2012 оны хооронд сонгогдон идэвхтэй ажиллаж ирлээ. Мөн энэ оноос эхлэн ЮНЕСКО-гийн Олон улсын ус зүйн хөтөлбөрийн Засгийн газар хоорондын зөвлөл, Бүх нийтийн мэдээлэл хөтөлбөрийн Засгийн газар хоорондын зөвлөлийн гишүүнээр тус тус сонгогдсон байгаа. Мөн энэ оноос ЮНЕСКО-гийн Соёлын биет бус өвийн Засгийн газар хоорондын зөвлөлд нилээд идэвхтэй ажиллах болно.

Энэ жилийн хувьд бол ЮНЕСКО санхүүгийн бэрхшээлтэй тулгарч байна. ЮНЕСКО-гийн төсвийн 22 хувийг бүрдүүлж өгдөг АНУ Палестинийн асуудлаас болж санхүүжилтээ зогсоосон нь ийм байдалд хүргэлээ. Гэхдээ батлагдсан төсвийнхөө хүрээнд үйл ажиллагаагаа хэрэгжүүлэхээр ЮНЕСКО шийдвэрлэсэн.

Бидний хувьд нэгдэн орсны 50 жилийнхээ ойн хүрээнд бүх салбарыг хамарсан төсөл, хөтөлбөр хэрэгжүүлж, олон арга хэмжээ тухайлбал “Соёл ба хөгжил” чуулган, олон улсын хүүхдийн наадам зэргийг зохион байгуулахаар төлөвлөөд байна. Эхний ээлжинд бид ЕБС-ын багш нарын дунд англи хэлээр бичих “ЮНЕСКО ба монголын боловсрол” сэдэвт эссэ бичлэгийн уралдааныг зарласан байгаа.

Бидний ажлыг дэмжиж хамтран ажиллах иргэд аж ахуйн нэгж байгууллагуудад манай хаалга байнга нээлттэй байх болно.

Эцэст нь хэлэхэд Монгол Улс дэлхийд энх тайвныг бэхжүүлэхэд өөрийн соёл, боловсрол, шинжлэх ухаанаар дамжуулан хувь нэмрээ оруулж байна гэж хэлэх бүрэн эрхтэй. Энэ бол монгол хүн бүрийн бахархал юм шүү.

Улаанбаатарын алдарт утаа

2011-11-26T01:01:00.000-08:00

Америкийн Ерөнхийлөгч баруун гараа өргөлөө, буулгалаа... Монгол алдаршлаа. Хоромхон зуур болоод өнгөрсөн үйл явдал, америкийн баахан чалчаа нэвтрүүлгүүдийн (talk show) амны зугааг гаргаж, Монголын Улсын Ерөнхийлөгчийг “алган нүүртэй” болгов.

Харин манай Ерөнхийлөгч Монголд ирсэн хойноо, Барак Обама миний нүүрийг тагласан ч Монголын нүүрийг таглаагүй гэж жинхэнэ ардчилсан Ерөнхийлөгчийн байр сууринаас өнгөрсөн үйл явдлыг тайлбарлав. Үнэхээр Обамагийн баруун гар эх орныг маань бас Ерөнхийлөгчийг маань алдаршуулав. Сохорсон биш завшив гэдэг шиг л юм болов.

Олны танил болох нь маш чухал болсон өнөө үед ямар нэг аргаар алдаршина гэдэг хүлээн зөвшөөрөгдөхийн нэг хэлбэр. Хэрэв Обама баруун гараа өргөөгүйсэн бол, хэрэв ард нь манай Ерөнхийлөгч зогсоогүйсэн бол манай улс болон Ерөнхийлөгчийг маань америкийн зурагт, сонин хэвлэлээр онцгойрч гарахгүй л байх байсан. Тэгэхээр Обамагийн баруун алганд талархая.

Улаанбаатарын бохир агаар бол бидэндээ “Обамагийн баруун савар” юм. Учир нь...тайлбарлаад байх шаардлага бий юу? Бүгд л мэдэж байгаа шүү дээ. Байсхийгээд л олон улсын нэр хүндтэй байгууллагууд Улаанбаатар хотыг дэлхийд хамгийн их агаар нь бохирдсон хотоор цоллож алдаршуулах боллоо. Хамгийн сүүлд, өнгөрсөн сард Дэлхийн эрүүл мэндийн байгууллага нийслэлийг маань бас “алдаршуулав”. Иран, Энэтхэг, Пакистан гэх зэрэг нэг хотынх нь оршин суугчид Монголын нийт хүн амаас хэд дахин илүү эдгээр улсын хотуудтай манай нийслэл эн зэрэгцэн агаараа бохирдуулсан гэнэ.

Бид ч үүнд бүр дөжирчээ. Бохир агаараас болж хэдэн ч хүн өвдөж, хэдэн ч хүүхэд дутуу төрж байгаа юм, тооцоолоход бэрх. Олон жил агаарын бохирдлыг ярилаа, бичлээ, тэмцлээ. Агаарын бохирдлыг бууруулах гэж их ажиллав. Гэвч хэдхэн жилийн дараа агаарын бохирдол буурна гэдэгт итгэх хүн цөөхөн л байна.

Гэхдээ энэ гол нь биш. “Азийн цагаан дагина” маань алдаршсан нь чухал. Түүнээс биш дөрвөн уулын дунд “халтартаж” харагдах нийслэлд маань өөр цоллуулчих шаанс байна уу. Байхгүй. “Ангайсан” траншей, угаартсан хэдэн модоо л гайхуулах гээгүй юм бол манай нийслэлийг Азийн цагаан дагина гэх хүн бараг олдохгүй шүү. Үүнийг бид заавал гадаадынхнаар хэлүүлэлтгүй мэдэхийн дээдээр бүгд мэднэ. Гадаадад явж ирсэн хүмүүс бүр ч сайн мэднэ. Эрээн очоод ирэхэд л илд анзаарагдана. Дарга нар бол хэнээс хэлүүлэлтгүй мэдэж байгаа. Ил хэлэхгүй л болохоос... Сонгууль дөхөхөөр дарга нар их гадаад явна. Зөв шүү дээ. Сонгуулийн дараа юу ч болох юм билээ. Төсвийн мөнгөөр газар үзэж хамгийн тансаг зочид буудалд тухлаж жаахан ч атугай уушиг нь дахь угаараа цэвэр агаараар сэлгэвэл урт насална л гэсэн үг. Боломжтой бол нэг ч гэсэн монгол хүн эрүүл энх байг л дээ.

Зөвхөн эд ч биш. Хөдөөнөөс ирсэн бор царайтай малчин бүсгүй Улаанбаатарыг бас голж байнаа. “Нийслэл гээд нэх гоё юм бодоод ирсэн чинь гаднаа гяланцаг, дотроо пяланцаг газар байна” гэнээ. Үнэн шүү дээ. Үнэн гэдгийг нийслэлийнхэн бүгд мэднэ. Дарга нар баахан мөнгө ярьж хотын үзэмж сайжирлаа гэдэг ч хот маань эмх замбараагүй, согтуу хүн барьсан аятай л байдаг. Үүнийг бүгд зөвшөөрнө. Ил хэлдэггүй л болохоос... Дуулж хуурдаж, наргиж цэнгэхдээ л бид үзэсгэлэнт Улаанбаатар гэдэг. Харин гадаадын жуулчдыг эх орондоо урихдаа Улаанбаатараа дурсдаггүй. Онгон байгаль, Чингис хаанаараа л “далалдаг”. Улаанбаатараасаа харин ичдэг. Гэхдээ яах ч аргагүй Улаанбаатарын онгоцны буудалд буулгаж, мордуулдаг болохоор яалтай билээ.

Албан ажлаар ирсэн нэгэн шар толгойт уушийн газар толгой сэгсэрч “Улаанбаатарт ямар ч зохион байгуулалт алга. Цэгцтэй гудамж алга. Хэлд ороогүй жаахан хүүхэд лего тоглоомоор хот барьсантай адилхан” гэж байна. Үнэн. Жаахан хүүхэд эвлүүлдэг тоглоомоороо хот барьвал юу болох уу? Төсөөлөлж байна уу. Төсөөлөхгүй бол Улаанбаатарыг төсөөл...
Улаанбаатарт нэр устай гудамж ховор. Нэргүй гудамжууд нийслэлийг гутааж байна. Нэргүй болохоор нь хэн ч гудамж, гудамжны соёлыг хүндлэхгүй юм. Бид хотын соёл гэж их ярьдаг. Гэтэл хотын соёл гудамжнаас л эхэлнэ. Гудамж нь хоёр дахь гэр шиг бол хотын соёл бий болно. Хаа ч гэж харин гэр хорооллуудад жирийтэл эгнэсэн гудамнууд байх юм. Хотын байшинтай хэсэгт бол мөнгөтэй, хор найруулах чадалтай хүмүүс байшин барилга бариад нийслэлийг төөрдөг байшин шиг болгоод хаячихлаа. За барих нь дүүрч, харин хүн хаагуур явах вэ? гэдгийг л бодолцоосой...

Уул уурхай, онгон байгаль, Улаанбаатарын утаа гурав Монголыг алдаршууллаа. Уул уурхайн гэдэг бол мөнгө гэсэн үг. Тэгэхээр мөнгөөр далалвал хэн ч гэсэн хаана ч гэсэн зориод очно. Үүнийг энэ жил зохион байгуулсан олон уул уурхайн чуулга уулзалт баталлаа. Бас манайд ирсэн дэлхийн олон орны дарга нар давхар батлав. Харин тэд Чингис хаан онгоцны буудлаас төрийн ордон хүртэл машинаар давхихдаа юу боддог бол “Ийм аймаар хоттой улс. Ингэж томрох” гэж гайхдаг болов уу.

Яармагаар өнгөрөхөд л гэр хороолол үзэгдэнэ. Мөн машины угаар, гэрийн утаа, үйлдвэрийн хаягдлаас болж цонхийж сүр жавхаагүй болсон модод харагдана. Улаанбаатарын жавхаагүй, үзэмжгүй, мухар гартай хүн шиг болгоод тайрчихсан модыг хараад, модыг хүн шиг хүндэлдэг гадаад хүмүүсийн сэтгэл нь эмзэглэж байгаа. Үнэн шүү. Японы “Жайка” байгууллагад ажилладаг нэгэн япон “Мод зун ч, өвөл ч үзэмжтэй сайхан харагдах ёстой. Модыг тайрахдаа үүнийг бодолцох ёстой. Гэтэл танайхан хэтэрхий тайрчихдаг тул навчгүй үед нь харахаар өрөвдмөөр байдаг” гэж байна лээ. Тэгэхэд нь би бодож байлаа. Ингэж хэтэрхий тайрснаас болж бас модод үхэж байна уу гэж. Хэрэв Улаанбаатарын автозамын дагуу ургах моддыг сайн харвал өвчтэй, бүр “босоогоороо” үхчихсэн мод олныг харна. Нэгдүгээр хорооллоос баруун дөрвөн замд хүрэх замд бол ийм “талийгаачууд” олон. Хавар, намар, зун, өвөл өнгөрөөд л байдаг. Гэтэл тэднийг аваад “амраачих” сэтгэлтэй хүн ховор л байна. Харангатсан уу, угаартсан уу шалтгааныг нь ч олоосой. Үхсэн модод хүний сэтгэл ч дутсан байх. Бид модоо асарч, хайрлаж, хамгаалахгүй юм бол тариад ч яах билээ... Мод бол агаарын бохирдлын эсрэг бидний урдаа барьдаг нэг зэвсэг шүү дээ. Улаанбаатарчууд агаарын бохирдлоо хэмжих ч шаардлагагүй. Гудамжинд ургасан моддоо харахад л хангалттай. Заримын маань уушиг ч хорчийсон халтар навч шиг болсон байгаа.

Уушгийг маань хорчийсон навч шиг болгосон гол буруутан нь утаа гэж байгаа. Утаагаар нийслэлчүүдийг утдаг гол буруутан нь гэр хорооллынхон гэж байгаа. Бүр тодруулвал монгол гэр. Хорин нэгдүгээр зуун гараад монгол гэр “чимээгүй ад үзэгдэв”. Бүгд л монгол гэрийг ад үзэж, гэр хорооллыг орон сууцжуулах хэрэгтэй гэж ярих боллоо. Тэгэх тусам нь үхэхдээ үхэр буугаа тавина гэдэг шиг өвөг дээдсийн маань өвлүүлж өгсөн эсгий гэр Улаанбаатарыг утаагаар утаж (хүйтний улиралд) бас дэлхийд алдаршуулав. Эсгий туургатныг нэгтгэж, Чингис хаан Монголыг нэг алдаршуулсан. Харин одоо Чингис хаан үгүй ч эсгий гэр Улаанбаатарыг алдаршууллаа. Алдаршуулахдаа жаахан буруу талаас нь алдаршуулчих шиг боллоо. Олигтой том үйлдвэр ч байхгүй, цөөхөн хүн амтай атлаа дэлхийн хамгийн бохир агаартай хот гэж Улаанбаатарыг “хаданд гаргав”.

Гэхдээ монгол гэр буруутай гэж үү? Монгол гэрт буруугаа тохвол алдас болно. Эзэн болсон бидний л арчаагүйнх. Байгальд хамгийн ээлтэй монгол гэрийг агаарт хамгийн аюултай болголоо. Шавар байшинд шавааралдан суудаг гэж ад үзэгдэж байсан улсууд хамгийн цэвэр агаарыг амьсгалж байна. Гэтэл бид ганц зуух ч сольж чадахгүй. Хэрэв тэгвэл ядахнаа монгол гэр утаа үйлдвэрлэдэг гэж ад үзэгдэхгүйсэн. Монголын Мянганы сорилтын сангийн Цэвэр агаар төсөл утаагүй зуухыг, америкийн ард түмний татварын мөнгөөр хямдруулж зуу хүрэхгүй мянган төгрөгөөр нийслэлийн зарим гэр хорооллын хороодод борлуулсан. Дараа нь манай Цэвэр агаарын сан дэмжлэг үзүүлж утаагүй зуухыг Хүний хөгжлийн сангийн 21 мянган төгрөгөөр бараг авах боломжтой болгосон. Гэтэл ажил нэг л урагшлахгүй байна. Дарга нар их бүтээн байгуулалт гэсээр энэ сайхан санаагаа бүрэн хэрэгжүүлэхгүй байна. Олон санаа оргож бусгадаг шүү.

Цэвэр агаар төслийнхөн утаагүй зуух хямдарсан үнээр зарахдаа хуучин зуухыг сольж өгч байгаа нь утаагүй зуух борлогдохгүй байгаагийн нэг шалтгаан болж байгаа билээ. Иргэд гал голомтоо өгөхгүй гээд утаатай зуухаа утаагүй зуухаар солих дурамжхан байгаа аж. Үүнийг гэр хорооллын иргэдэд зөвөөр ойлгуулж ухуулах хэрэгтэй байна. Гал голомт бол өсөн дэвшиж байх учиртай. Орон сууцанд амьдардаг зуухгүй айл ч гал голомттой. Тиймээс зуун жилийн өмнө тулгатай байсан эсгий гэр, зуухтай болсон, харин одоо утаагүй зуухтай болвол дэвшил биз дээ.

Мөн бас нэг чухал зүйл бол өвөг дээдсийн өв соёл болсон монгол гэрийн “имижийг” аврах нь монгол хүн бүхний үүрэг. Нэгэнт л нийслэлийн утааны жар далан хувийг үйлдвэрлэдэг гэр хорооллын (монголын нийт хүн амын 45 хувь нь зөвхөн эсгий гэрт амьдардаг) айлуудыг хоёр, гурван жилийн дотор орон сууцанд оруулж чадахгүйгээс хойш монгол гэрийн зуухыг утаагүй болгох нь хамгийн эхэлж хийх арга хэмжээ мөн. Ер нь зөвхөн Улаанбаатарын гэлтгүй, цаашдаа, монгол гэрт утаагүй зуух тавих ёстой гэсэн стандарттай болмоор юм. Мэдээж утаагүй зуухыг илүү монгол ахуйд тохируулах хэрэгтэй. Мөн муу амьдрахаас сайн үх гэдэг. Ингэж бүгд монгол гэрээ чимээгүй ад үзэж байхаас ойрын ирээдүйд хот суурин газар эсгий гэрт амьдрахыг зохицуулсан хуультай ч болмоор байгаа юм. Эс тэгвээс “Зүлгэн дээр гэрээ бариад зүгээр л нэг амьдрах юмсан” гэдэг алдартай мөр “Зүлгэн дээр гэрээ бариад зүгээр л чамайг хордуулна даа” гэж ойлгогдох гээд байна шүү дээ... Монгол гэрийнхээ нэр төрийг аврах нь бидний үүрэг гэдгийг дахин сануулъя... Эсгий гэрээс гарах утааг багасгаж чадвал Улаанбаатарын нэг алдар хасагдах ч монгол гэр нүд үзүүрлэгдэхгүй, нэр хүндтэй байх болноо.

ЧИНГИСИЙН НЭРИЙГ БАРЬЖ ИНДОНЕЗИД БИЗНЕС ХИЙГЭЭРЭЙ

2011-11-26T00:52:00.000-08:00

Зүүн Өмнөд Азийн хамгийн том эдийн засагтай Индонези Улс манай уул уурхайн салбарт хөрөнгө оруулж, худалдаа наймаагаа өргөжүүлэх сонирхолтой байгааг өнгөрсөн долоон хоногт болсон анхны Монгол-Индонезийн бизнес форумын үеэр Индонезийн Онц бөгөөд Бүрэн эрхэт Элчин сайд Имрон Котан хэлж байлаа.

Индонези Улсын Элчин сайдын яам Монголд байдаггүй тул БНХАУ-ын Бээжин хотоос Монголын хэргийг хавсран ажилладаг Элчин сайд Имрон Котан өнгөрсөн долоон хоногт албаны болон бизнесийн салбарын төлөөлөгчдийг дагуулан Улаанбаатар хотод ирж ажилласан юм.

Индонези бол Зүүн Өмнөд Азийн хамгийн том эдийн засагтай, хурдан хөгжиж байгаа улсуудын нэг. Өнгөрсөн жил эдийн засгийн өсөлт 6 хувь байсан бол энэ жил 7 хувь болж байна. ДНБ-ний 700 тэрбум ам.долларт хүрсэн. Нийт 250 сая хүн амтай асар том зах зээл гэж Элчин сайд Имрон Котан эх орноо танилцуулсан.

Тэрбээр мөн Монгол Улсыг индонезичүүд сайн мэднэ. Бид Хувилай хааны үеэс нэг нэгнээ сайн мэдэх болсон. Чингис хаан, Хубилай хаан гэдэг нэрийг манай улсад андахгүй. Хэрэв та Индонезид очихийг хүсвэл гадаад паспортоо авч ирээд л Монголоос ирсэн гэдгээ хэлээрэй тэгвэл таниас юу ч асуухгүй шууд л виз дараад өгнө гэж ярьж байлаа.

Монгол, Индонезийн худалдаа өнгөрсөн жил 3 сая ам.долларт хүрчээ. Харин жил 8 сая ам.долларт хүртлээ өссөн байна. Үүнд Элчин сайд Имрон Котан их бахархаж буйгаа хэлсэн. Түүний хэлснээр бол манай хоёр улсад худалдаа наймаа хийх асар их боломж байгаа гэнэ.
Индонезид үйлдвэрлэдэг олон бараа бүтээгдэхүүний Монголын зах зээлд шингээх боломжтой. Жишээлбэл, хүнсний бүтээгдэхүүн, эм зэргийг импортлох бүрэн боломж бий гэж Элчин сайд Имрон Котан ярьж байв.

Манай хоёр улсад аялал жуулчлалын салбарт ч хамтран ажиллах боломж бийг тэрбээр бас дурдсан. Чингис хаан, Хубилай хаан гэхийг сонсоод л индонезичүүд Монголд ирэхийг хүснэ. Тиймээс та нар Чингис хаан, Хубилай хааныг нэрийг барьж манай улсад бизнес хий. Манай зах зээл маш том. Аялал жуулчлал хөгжсөн. Мөн монголчууд ч гэсэн Индонези рүү чөлөөтэй аялаж болно. Дөнгөж гэрлэж байгаа монгол залуус Индонезид очиж Бали арал дээр бал сараа тэмдэглээрэй. Хэрэв та баян бол бүхэл бүтэн арал түрээслээд бал сараа ч тэмдэглэж болно. Яагаад гэвэл манай улсад ойролцоогоор 18 мянган арал бий гэж тэрбээр бас ярьсан.
Элчин сайд Имрон Котан мөн өөрийгөө монголтой төстэй гэж хошигнон хэлж байлаа. “Манай улсад 500 гаруй үндэстэн угсаатан бий. Зарим нь та нартай төстэй. Би ч гэсэн тэндээс гаралтай. Хэрэв миний нэрийг Эрдэнэ болгочихвол та нар намайг монгол гэж андуурна” гэж тэр алиалж байлаа.

Уул уурхайн салбарт хамтран ажиллах их боломж байгааг ч Элчин сайд Имрон Котан мэдээж бас дурдсан. Индонезид уул уурхайн салбарыг хөгжүүлсэн туршлага, туршлагатай мэргэжилтнүүд бий гэдгийг тэр онцолж байсан. “Өнгөрсөн жил танай Ерөнхий сайд Индонезид айлчлахад би дагалдаж явсан. Тэгэхэд би манай хоёр улс уул уурхайн салбарт хамтарч ажиллахад их ашигтай юм байна гэсэн дүгнэлтэд хүрсэн. Ерөнхий сайд С.Батболдтой мөн биечлэн уулзахад тэрбээр бас надтай санал нэг байсан” гэж Элчин сайд Имрон Котан хэлээд Индонезийн гурван том хөрөнгө оруулагч Монголд хөрөнгө оруулахыг сонирхож байгааг Монгол-Индонезийн бизнес форумын үеэр монголын бизнес, улстөрийнхөнд хэлэв. Тэрбээр “Би жижиг жараахайнуудыг яриагүй шүү. Харин том загаснуудыг ярьж байна. Энэ гурван хөрөнгө оруулагч бол дэлхийн хамгийн баян хүмүүсийн тоонд ордог. Хэрэв үүнийг сонирхож байгаа хүн байвал надтай биечлэн уулзаарай. Та нар сэтгэл хангалуун байна гэдгийг би амлаж байна” гэсэн. Элчин сайд мөн хоёр улсын хамтын ажиллагааг улам хөгжүүлж, бизнес хийх санаа оноотой хүн байвал хувийн утасны дугаараар өгнө гэж хэлж байлаа.

МОНЦАМЭ 2011.9 сар

Металлурги, гангийн үйлдвэрлэлийг хөгжүүлэх бүрэн боломжтой

2011-11-26T00:27:00.000-08:00

Уул уурхайн салбарт хөрөнгө оруулагчдын чуулга уулзалтыг сүүлийн жилүүдэд Монголд олон зохион байгуулах болсон. Шил дараалан болж буй эдгээр чуулга уулзалтад гадаад, дотоодын оролцогчдын тоо цөөрөхгүй, нэмэгдсээр буйг харахад уул уурхайн сэдвээр олон улсын чуулга уулзалтыг зохион байгуулах нь ашигтай бизнес болжээ. Ганцхан энэ жишээ л манай уул уурхай дэлхийн анхаарлын төвд байгааг батална. Арваадхан жилийн өмнө хойноос нь гүйгээд ч биднийг тоохооргүй дэлхийн том компани, үйлдвэрүүд өөрсдөө манайх руу хошуурах боллоо. Энэ бол сайн мэдээ.

Өнгөрсөн долоон хоногт хоёр өдөр Төрийн ордонд болсон “Metals Mongolia-2011” уул уурхай, металлургийн салбарт хөрөнгө оруулагчдын анхдугаар чуулга уулзалт бол манайд зохион байгуулагдсан олон чуулга уулзалтын нэг юм. Чухам яагаад анхдугаар гэж нэрлэснийг, зохион байгуулагчид нь тайлбарлахдаа, ашигт малтмалын асар их нөөцөө зөвхөн түүхийгээр нь гадагшаагаа гаргах биш, харин нэмүү өртөг шингээж боловсруулахыг илүү анхаарч буй тул энэ чуулга уулзалт бол анхных. Өмнө нь уул уурхайн олборлох үйлдвэрлэл хөгжөөгүй байхад боловсруулах үйлдвэрлэлийг ярих боломжгүй байсан. Гэтэл одоо уул уурхайн олборлох үйлдвэрлэл эрчимтэй хөгжиж дэлхийн анхаарлыг татаж байна. Ийм цаг үед олборлох үйлдвэрлэлийг түшиглэсэн металлургийн салбарыг хөгжүүлэх зайлшгүй шаардлагатай. Манай чуулга уулзалт бол уул уурхайг дараагийн хөгжлийн шатанд гаргаж, Монголын эдийн засгийн хөгжилд шинэ эргэлт хийх зорилготой гэцгээж байсан.

Уул уурхайн хөгжлийг шинэ шатанд гаргах энэ чуулга уулзалтанд Монголд металлургийн үйлдвэр байгуулахад техник технологиос нь авахуулаад бүгдийг нь шийдээд өгчих дэлхийн бүх л том компани, аж ахуйн нэгжийн төлөөлөгчид оролцжээ. Хоёр зуу гаруй гадаадын боловсруулах үйлдвэрлэлийн аж ахуйн нэгж, хөрөнгө оруулагчид ирсэн гэж зохион байгуулагчид нь хэлсэн. Жишээ нь, Казакстанаас “Тау-Кен Самрук”, Японоос “Кобе стийл”, Өмнөд Солонгосоос “Поско”, Австралиас “Экстрато технологи”, Финляндаас “Оутотек” гээд л дэлхийн металлургийн салбарт нэр хүндтэй том компаниуд Улаанбаатарт цуглажээ.

Чуулга уулзалтад нийт 800 гаруй төлөөлөгчид оролцсоноос 60 гаруй хувь нь дотоодын хөрөнгө оруулагчид байлаа. Мөн ЭБЭХ-ний сайд Д.Зоригт, ҮХШХ-ны дарга Ч.Хашчулуун, ЗТБХБ-ын Х.Баттулга нар илтгэл тавьж Монголын эдийн засаг, нийгмийн байдал, хар төмөрлөгийн болон зэс хайлуулах үйлдвэр байгуулах боломж гээд л хамаг бүхнээ хөрөнгө оруулагчдад тайлагналаа.

ЭБЭХ-ний сайд, “Монголын геологичид судалгаа хийж төмрийн хүдрийн ордын 14 гол бүс нутаг тогтоон, 11 тэрбум тонн төмрийн хүдрийн таамаг нөөц бий гэж тодорхойлсон. Үүнээс нөөц нь тогтоогдсон 33 ордын 660.8 сая тонн баталгаат төмрийн хүдрийн нөөц байгаа” гэж илтгээд Дарханд жилд 1 сая хүртэлх тоннын хүчин чадалтай ган бэлдэц, төмөр хийцийн үйлдвэр, Сайшандад жилд 4.5 сая хүртэлх тонн хүчин чадалтай хорголжин төмрийн үйлдвэр байгуулах төлөвлөгөө, хувилбар бий гэдгийг ч танилцуулсан.

Харин ЗТБХБ-ын Х.Баттулга, монголчуудын өвөг дээдэс хүрэл болон төмөр зэвсгийн үеэс хүрэл, төмөр зэр зэвсэг, эд эдлэлийг ахуй амьдралдаа өргөнөөр хэрэглэн, ган төмөр хайлж, төмрийг эзэмшиж ирснийг археологийн олдворууд нотолсон гэдгийг сануулаад Монголд металлурги, гангийн үйлдвэрлэлийг хөгжүүлэх бүрэн бололцоотой гэж хэллээ. Мөн тэрбээр, хэдийгээр бид дэлхийн хамгийн том түүхий эдийн хэрэглэгч Хятад улстай хаяа нийлэн оршин буй нь эерэг талтай ч нөгөө талаас хоёрхон улстай хиллэлдэг далайд гарцгүй газар зүйн байршил нь сул тал болдог. Бид хоёрхон улстай бус харин бүс нутаг дахь бусад аж үйлдвэржсэн улсуудад уул уурхайн бүтээгдэхүүнээ худалдах бодлого баримталж байна. Энэ бодлогыг хэрэгжүүлэх үүднээс манай Засгийн газар эрдэс баялгийн олборлолт, боловсруулалт, тээвэрлэлтийг цогц байдлаар харж, эдийн засгийн болоод геополитикийн ашиг сонирхолоо хангахад чиглэгдсэн тээврийн дэд бүтцийн бодлогыг боловсруулаад хэрэгжүүлж эхлээд байна гэв.

Манай улс 2010 онд төмөр замаар БНХАУ руу 3.3 сая тонн төмрийн хүдрийг экспортолсон бөгөөд “Болдтөмөр Ерөө гол” ХХК дангаараа 2.3 сая тонныг гаргажээ. Цаашид 2011-2015 онуудад, Төмөртэйн ордыг ашиглахад 6 сая гаруй тонн төмрийн хүдэр экспортлох магадлалтай байгааг ч Х.Баттулга дурдсан.

Харин ҮХШХ-ны дарга Ч.Хашчулуун “Улаан, Цавын холимог металлын баяжмалыг боловсруулах үйлдвэрийг 2015 оноос барьж эхэлнэ... Сайншандад коксын, хар төмөрлөгийн, нүүрс хийжүүлэх, зэс хайлуулах, барилгын материалын, газрын тос боловсруулах үйлдвэрүүдийг барьж хүнд аж үйлдвэрийн цогцолборыг байгуулна... Цагаан суваргын зэс, молибдений ордын олборлолтыг 2012 оноос эхлүүлж, катодын зэсийн үйлдвэрийг 2013 оноос ашиглалтанд оруулна” гэх зэрэг олон бүтээн байгуулалтыг дурдав.

Гэхдээ боловсруулах үйлдвэрлэл, олборлох үйлдвэрлэлээс ялгаатай нэг онцлог нь хүссэн хэмжээгээрээ экспортлох боломжгүйд оршиж байгаа. Учир нь манайх одоохондоо баяжуулсан, хагас боловсруулсан бүтээгдэхүүнээ хямд үнээр урд хөрш рүүгээ гаргаж байгаа болохоор Хятадын зах зээлд өрсөлдөх чадвартай байгаа. Гэтэл, жишээ нь, боловсруулсан төмрийг их хэмжээгээр үйлдвэрлээд Хятад руу гаргахад бэрхшээл учирч болох юм гэж зарим мэргэжилтнүүд хэлж байсан.

Тухайлбал, манай улс боловсруулсан төмөр экспортолж ашиг олж чадахгүй гэж Өмнөд Солонгосын “Поско” компани Монголд судалгаа хийхдээ дүгнэсэн байна. Нэгэнт л боловсруулсан төмөр экспортлохгүйгээс хойш танай улс дотоодын хэрэгцээндээ зориулж уламжлалт технологиор биш шинэ технологиор бага оврын төмрийн үйлдвэр байгуулах л ашигтай. Бид багаар бодоход 5 сая тонн хүртэлх төмөр боловсруулдаг үйлдвэр байгуулж өгнө. Түүнээс доош үйлдвэр манай технологиор байгуулвал ашиггүй гэж "Поско" компанийнхан зөвлөжээ.

Манай дотоодын төмрийн хэрэгцээ 200 зуу гаруй тонн. Ойрын ирээдүйд 1 сая тонн хүрэх төлөвтэй байгаа. Ер нь бол 1 сая хэтрэхгүй. Тиймээс төмрийн хүдрээс эцсийн бүтээгдэхүүн гаргахдаа зөвхөн дотоодын хэрэгцээндээ л зориулж үйлдвэрлэх хэрэгтэй. Харин завсарын бүтээгдэхүүнийг (аргалж, хорголжийг) экспортонд гаргах боломжтой гэж зарим мэргэжилтнүүд тооцоолж байна.

Цайр боловсруулах үйлдвэр байгуулсан ч гэсэн хүчин чадлын хувьд том биш бага оврын байвал манай зах зээлд илүү тохиромжтой гэнэ. Зургаа дахь жилдээ үйл ажиллагаа явуулж байгаа Монголын анхны цайрын уулын баяжуулах үйлдвэр “Цайрт Минералс” ХХК-ийн тэргүүн дэд захирал С.Батхүүгээс ямар хэмжээний хүчин чадалтай цайр боловсруулах үйлдвэр байгуулвал тохиромжтой вэ? гэж асуухад “Бага хүчин чадалтай үйлдвэр байгуулах тохиромжтой болов уу. Жилдээ 20 мянга ч юм уу, 100 орчим мянган тонн үйлдвэрлэх хүчин чадалтай үйлдвэр байвал зүгээр байх. Зүүн бүсэд бол 100 орчим мянган тоннын хүчин чадалтай үйлдвэр байгуулах тохиромжтой” гэж хариулсан.

Чуулга уулзалтанд мөн алт цэвэршүүлэх үйлдвэр барих талаар илтгэл тавьсан. "Гложекс" группын ерөнхий захирал Л.Наранбаатар тавьсан илтгэлдээ, Монгол алтны арвин нөөцтэй улс. Тиймээс алт цэвэршүүлэх үйлдвэр байгуулахад эхний ээлжинд 2012-2015 оны хооронд жилд 15 тонн, дараа нь үүнийгээ өргөжүүлж 2016 оноос 40 тонн цэвэршүүлсэн алт гаргах хүчин чадалтай үйлдвэр байвал тохиромжтой гэсэн судалгааг бид хийсэн. Мөн байршилын хувьд алт цэвэршүүлэх үйлдвэрийг, хэдийгээр одоогийн байдлаар Сайншандын аж үйлдвэрийн цогцолборт барина гэж байгаа ч, олон улсын туршлагаас харахад олон улсын онгоцны буудалтай ойрхон байлгах нь зүйтэй. Алт цэвэршүүлэх үйлдвэрийн барилга байгууламж нь том биш авсаархан, эрчим хүч, ус маш бага шаардана. Олон улсын онгоцны буудалд ойрхон байснаар аюулгүй байдлыг хангаж, тээвэрлэлтийн зардлыг багасгахад тустай гэлээ. Гэхдээ тэрбээр “урт нэртэй” хууль байгаа нөхцөлд алт цэвэршүүлэх үйлдвэрийг барих тухай ярих утгагүй зүйл гэж бас хэллээ.

Мөн зэс хайлуулах үйлдвэр байгуулахад тулгарах эрсдэлийн талаар "Монгол-999" үндэсний нэгдэл ХК-ийн зөвлөх С.Дамбадаржаа илтгэл тавьсан. Тэрбээр, Сайншандын аж үйлдвэрийн цогцолборт жилд 300 мянган тонн зэс хайлуулах үйлдвэр байгуулахад анхаарах зүйл бол хүхрийн хүчил юм. 1 тонн зэс үйлдвэрлэхэд 3-4 тонн хүхрийн хүчил гардаг. Хүхрийн хүчлийг яах вэ? гэдгийг шийдэж байж л зэс хайлуулах үйлдвэрийг ашигтай ажиллуулна. Хэрэв Монголд 300 мянган тонн зэс гаргах үйлдвэр барьвал сая гаруй тонн хүхрийн хүчил гарна. Тиймээс хүхрийн хүчлийг ашиглаж бордоо хийж зарвал зэс хайлуулах үйлдвэр зэснээсээ биш харин дагалдах хүхрийн хүчлийг ашиглаж бий болгосон бүтээгдэхүүнээсээ илүү ашиг олно гэлээ.

300 мянган тонн зэсийг нэг тонныг 350 ам.доллароор зарахад сая орчим ам.долларын ашиг олох аж. Харин 1 сая гаруй тонн хүхрийн хүчлийг нэг тонныг нь 60 ам.доллароор бодоход 60 сая гаруй ам.доллар олох боломжтой. Гэтэл энэ хүхрийн хүчлээ ашиглаад бордоо хийвэл 150 сая орчим ам.доллар олох боломжтой ажээ. Тиймээс Сайншандын аж үйлдвэрийн паркад химийн үйлдвэрийг байгуулвал илүү ашигтай гэж С.Дамбадаржаа санал болгов.

Иймэрхүү сонирхолтой саналууд “Metals Mongolia-2011” чуулга уулзалтын үеэр гарч байлаа. Ер нь Монголд металлургийн салбар олигтой хөгжөөгүй, бараг бараг үүсэх шатандаа л хөгжиж байгаа гэж олон хүмүүс дүгнэж байсан. Тэдний нэг нь ЭБЭХЯ-ны Уул уурхай, хүнд үйлдвэрийн бодлогын газрын дарга Б.Батхүү. Түүнтэй уулзаж чуулга уулзалтын ач холбогдлыг асуухад “Монголд одоо төрийн өмчит Дархан төмөрлөгийн үйлдвэр л хаягдал төмрийг хайлуулж, цувиад барилгын салбарт ашиглах төмрийн бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэдэг. Мөн гадны хөрөнгө оруулалттай жижиг оврын хар төмөрлөгийн хэдэн үйлдвэр энэ аргаар бас төмөр үйлдвэрлэж байгаа. Эрдэнэт үйлдвэрийн хажууд хүдрийн хаягдлаар маш бага хүчин чадалтай бас нэг үйлдвэр бий. Харин хувийн өмчит “Хөх ган” үйлдвэр Архангай аймагт олборлосон төмрийн хүдрээ хагас боловсруулж гаргадаг. Зэсийн хувьд бол Эрдэнэт үйлдвэр л ганцхан зэсийг хагас боловсруулж, баяжуулаад гадагш гаргаж байгаа. Тиймээс үндсэндээ Монголд металлургийн салбар хөгжиж чадаагүй. Үүнийг хөгжүүлэхийн тулд л энэ чуулга уулзалтыг хийж байгаа” гэж хариулав.

Чуулга уулзалтын сүүлд Засгийн газар, хувийн бизнес эрхлэгчдийн төлөөлөгчид чөлөөтэй санал бодлоо солилцоход өнгөрсөн жил болсон “Goal Mongolia” чуулга уулзалт шиг халуун маргаан үүссэнгүй. Ямартаа ч Засгийн газар металлургийн салбарыг хөгжүүлэхэд тууштай дэмжинэ гэдгээ илэрхийлэв. Гэхдээ боловсруулах үйлдвэрлэлийг хөгжүүлэхэд зангилаа бодлого дутагдаж байгааг ЭБЭХ-ний сайд хэлэв.

2011.11.4-5

Хөвсгөл нуур төрсөн нутгийн минь санагдуулсан

2011-11-26T00:08:00.000-08:00

Вашингтоны гудамжаар бороотой өдөр алхаж явах үедээ Монголд хоёр жил ажилласан Олон улсын валютын сангийн суурин төлөөлөгч Пармершвар Рамлоган эрс тэс уур амьсгалтай манай орны нартай өдрүүдийг үгүйлэх нь гарцаагүй.

Өнгөрсөн бямба гарагт тэр гэр бүлийн хамт нутаг буцсан билээ. Нутаг буцахаас нь нэг өдрийн өмнө намрын шаргал наран цонхоор нь туссан ажлынх өрөөнд түүнтэй уулзахад тэрбээр Монголын нартай өдрүүдэд дуртай гэж байсан.

“Монголын зун сайхан. Би Карибын тэнгисийн Тринидад, Тобагогийн арлууд дээр төрсөн болохоор зуны улиралд дуртай. Миний төрсөн нутагт борооны, хуурай гэж хоёр л улирал байдаг. Ер нь Монголд нартай өдрүүд их болох юм. Өвөл ч гэсэн нартай сайхан өдрүүд олон. Гэтэл Вашингтонд өвөл жиндүү хүйтэн, бороотой өдрүүд их болдог. Хэдийгээр Монголд богинохон хугацаанд ажиллаж, амьдарсан ч би өөрийн гэр бүлийнхэнтэй хамт дурсамжтай сайхан олон мөчийг өнгөрөөлөө. Монголд ирж ажиллаж, амьдарсан энэ хугацаандаа Монголын ард түмний соёл, аж амьдралтай танилцлаа. Монголын байгаль үнэхээр үзэсгэлэнтэй. Би дэлхийн олон орноор явахдаа ийм үзэсгэлэнтэй байгальтай газар үзээгүй” гэж тэр ярьсан юм.

Түүнээс Монголд хийсэн ажлынх нь талаар болон Монголын эдийн засгийн өнөөгийн байдлыг асуув.

СТАНД-БАЙ ХӨТӨЛБӨР БҮТЭЛГҮЙТЭХ ВИЙ ГЭЖ САНАА ЗОВЖ БАЙСАН ҮЕ БИЙ

Засгийн газартай хамтран Станд-бай хөтөлбөрийг амжилттай хэрэгжүүлсэндээ Пармершвар Рамлоган сэтгэл хангалуун явдгаа илэрхийлэхдээ “ОУВС-гийн Монголд амжилттай хэрэгжсэн анхны хөтөлбөр миний ажиллах хугацаанд таарсанд би их баяртай байдаг. Монголын Засгийн газар, ОУВС хоёр үнэхээр сайн хамтран ажилласан. Бидний харилцаа нэг нэгнээ хүндэтгэсэн, халуун дотно уур амьсгалтай байсан” гэж хэлэв.

Гэхдээ санал зөрөх асуудал байсныг тэр нуусангүй. Хөтөлбөр бүтэлгүйтэх вий гэж заримдаа санаа зовдог байж. Хөтөлбөр хэрэгжих үед суурин төлөөлөгч нойргүй хонох ч тохиолдол гардаг байсан байна. Вашингтон, Улаанбаатарын цагийн зөрөөнөөс болж, өдөр нь ажлаа хийсний дараа шөнө дөл болтол төвтэйгээ харилцаж гэртээ ажилладаг байж.

Чухам ямар асуудлаар санал зөрөлддөг байсныг түүнээс асуухад “Төсвийн бодлогыг хэрэгжүүлэхэд их санал зөрсөн. Бид Засгийн газрыг илүү чанга төсвийн бодлого хэрэгжүүлж, зарлагыг багасгахыг шаардсан. Одоо ч гэсэн бид энэ оны төсвийн тодотгол хийх шаардлагагүй гэж үзэж байгаа. Учир нь төсвийн зарлага ихэссэн нь инфляци өсөхөд нөлөөлсөн” гэж хариулав.

ТӨСВИЙН ТОДОТГОЛ ХИЙВЭЛ БОДЛОГЫН ХҮҮГ НЭМЭХЭЭС ӨӨР АРГАГҮЙ

Хэрэв Засгийн газар 2011 оны төсөвт тодотгол хийн, зарлагаа нэмбэл Монголбанк бодлогын хүүгээ одоо байгаагаасаа улам нэмэх шаардлагатай болно гэж Пармершвар Рамлоган үзэж байна.

“Засгийн газрын зарлага дахин нэмэгдвэл инфляцийн дарамтыг улам ихэсгэнэ. Одоо ч гэсэн инфляцийн дарамт их байна. Эдийн засаг хурдан тэлж, хэт халж байна. Энэ үед Засгийн газрын зарлага нэмэгдвэл дотоодын үйлдвэрлэлийн бараа бүтээгдэхүүний нийлүүлэлт, хэрэгцээг хангаж чадахгүй инфляцийг өсгөнө. Энэ нь ядуу, эмзэг бүлгийнхэнд л илүү хүндээр тусна. Тиймээс л бид төсвийн тодотгол хийхийг дэмжихгүй байгаа. Хэрэв Засгийн газар инфляцийг үл хайхран зарлагаа нэмэгдүүлвэл Монголбанк мөнгөний бодлогын байр сууриа хатууруулж, бодлогын хүүгээ өсгөх шаардлагатай болно. Засгийн газрын зарлага нэмэгдэхэд хувийн салбарынхан агших шаардлагатай нөхцөл байдал үүснэ. Энэ бол төсвийн тодотгол хийсний нэг үр дагавар... Мэдээж мөнгөний бодлогыг чангалвал зээлийн хүү өсөх нь ойлгомжтой. Зээлийн хүүг нэмвэл бизнес эрхлэгчдэд сөргөөр нөлөөлнө. Харамсалтай нь үүнээс өөр арга байхгүй. Хэрэв инфляцийн эсрэг арга хэмжээ авахгүй бол байдал улам дордож мэднэ. Гэхдээ төсвийн тодотгол хийгээгүй байлаа ч инфляцийн дарамт их байгаа болохоор Монголбанк мөнгөний бодлогоо сулруулж болохгүй.”

“Инфляци бууруулахад мөнгөний бодлогыг чангалахаас өөр арга байхгүй юу?” гэж түүнээс асуухад “Инфляци өсч, буурах гол шалтгаан нь Засгийн газрын зарлага. Тиймээс инфляцитэй тэмцэнэ гэвэл төсвийн зарлагыг л хянах ёстой. Монголын эдийн засагт төсвийн бодлогоос л бүх юм хамаарч байна. Мөнгөний бодлого ч мөн төсвийн бодлогод хариу арга хэмжээ авсан байдалтай байгаа тул инфляцийг бууруулахад төсвийн бодлогыг л хумих ёстой. Монголд мөнгөний бодлого олон зүйлийг хийж чадах боловч ганцаараа инфляцийг бууруулж чадахгүй. Инфляцийн эсрэг хамгийн түрүүнд төсвийг бодлогыг хумиж тэмцэх ёстой” гэж хариулав.

Тэрбээр мөн, эрдэс баялгийн дэлхийн зах зээлийн үнээс шууд хамаарч төсвийн бодлого тодорхойлогдож байсныг болиулахын тулд УИХ Төсвийн тогтвортой байдлын тухай хуулийг баталсан. Энэ хуулийн гол санаа бол дэлхийн зах зээл дээр эрдэс баялгийн үнэ өндөр байхад Засгийн газар зарлагаа нэмэлгүй, хуримтлал үүсгэнэ. Харин эрдэс баялгийн үнэ унаж, улсын төсвийн орлого багасахад, хуримтлуулсан хөрөнгөө ашиглаж, төсвөө танах шаардлагагүй байхад оршино гээд “Гэтэл энэ жил Засгийн газар тэртэй тэргүй алдагдалтай баталсан төсөвтөө тодотгол хийх гээд байгаа нь 2008 хямралын өмнөх үеийг санагдуулж байна” гэв.

ХУУЛЬ ТОГТООХ, ГҮЙЦЭТГЭХ ЗАСАГЛАЛЫН ЗААГ БҮДЭГ

Пармершвар Рамлоган Монголын улс төр, эдийн засаг хоёр салшгүй холбоотой байдгийг сайтар ойлгосон байна. Түүний ажиллаж байсан олон улсад улс төр, эдийн засаг хоёр нь манайх шиг нягт холбоотой байгаагүй гэнэ.

“Монголд улс төр, эдийн засгийг ялгаж салгах боломжгүй. Яагаад гэвэл Монгол хүчтэй парламенттай орон. Монголын парламент бусад орныхтой харьцуулахад эдийн засагт их нөлөөтэй. Тиймээс бид Монголын парламентийн гишүүдтэй их ойр ажиллах шаардлага гарсан. Зөвхөн Засгийн газар, мэргэжилтнүүдтэй ярилцаад асуудлыг шийдэх боломжгүй. Заавал ч үгүй, УИХ-ын гишүүдтэй уулзаж, бодлогын зөвлөмжөө тайлбарлах шаардлагатай байсан. Өмнө нь миний ажиллаж байсан улс орнуудад ингэх шаардлага гарч байгаагүй. Харин Монголд л би улс төрчидтэй уулзаж ажлаа танилцуулж, итгүүлэхэд их цаг зарцуулсан. Монголд хууль тогтоох, гүйцэтгэх засаглал хоёрын зааг ялгаа их бүдэг байна” гэж тэр хэлж байлаа. Дашрамд дурдахад, Пармершвар Рамлоган Латин Америк, Өмнөд Африк, Карибын тэнгисийн улс орнууд гээд олон улсад ажиллаж байжээ.

ХӨГЖЛИЙН БАНК ТӨСВИЙН ЗАРЛАГЫГ НУУХ ХЭРЭГСЭЛ БОЛОХ ВИЙ

Хөгжлийн банкыг улсын төсвөөс гадуур зарлага нэмэгдүүлэх нэг хэрэгсэл болох вий гэж ОУВС сэрэмжүүлэх болсон. Үүнийг Пармершвар Рамлоганаас тодруулж асуухад тэрбээр ингэж хариуллаа.

“Хөгжлийн банк бол арилжааны банк байх ёстой. Үйл ажиллагаагаа санхүүжүүлэх чадвартай арилжааны банк байхын тулд зарлагаа нөхөх боломжтой, ашиг олох төслүүдийг санхүүжүүлэх учиртай. Гэтэл Хөгжлийн банкны төлөвлөгөөнд одоогоор ийм зүйл байхгүй байна. Хөгжлийн банк дэд бүтэц, барилга, төмөр зам гэх мэт шууд орлого олох боломжгүй төслүүдийг санхүүжүүлэхээр яригдаж байна. Хэрэв Хөгжлийн банк зээл авч эдгээр төслүүдийг санхүүжүүлсний дараа ямар ч ашиггүй байвал зээлийн эргэн төлөлтийг төсөвт л найдахаас өөр аргагүй болно. Эндээс харахад эцсийн эцэст улсын төсөв л дээрх төслүүдийг хэрэгжүүлж байгаа санхүүгийн эх үүсвэр гэдэг нь харагдаж байна. Өөрөөр хэлбэл, хөрөнгө оруулалтын төслүүд эцсийн эцэст төсвөөс санхүүжих атлаа төсөвт тусгагдаагүй Хөгжлийн банканд харьяалагдаж байдаг. Тиймээс л бид Хөгжлийн банк, Засгийн газрын төсвөөс гадуурх зарлагын хэрэгсэл болж байна гэж үзэж байгаа юм. Засгийн газар зарим зарлагаа Хөгжлийн банк руу шилжүүлснээр цаасан дээр харьцангуй зарлага багатай мэт харагдах болно. Гэвч яг бодит байдал дээрээ бол энэ бол Засгийн газрын зарлага.”

СУУРИН ТӨЛӨӨЛӨГЧ СҮҮНД ОРООД БУЦЖЭЭ

Хэдийгээр нүүдэл суудал хийгээд завгүй байсан ч тэрбээр цааргалж түдгэлзсэнгүй ийнхүү ярилцлага өгсөн. Ер нь их энгийн хүн. Тэрбээр зургаан хүүхэдтэй өнөр өтгөн айлын дөрөв дэх хүүхэд. Гурван ахтай, эмэгтэй, эрэгтэй нэг дүүтэй. Харин өөрөө дөрвөн хүүхэдтэй. Нэг хүү, гурван охинтой. Том хүү нь 30-тай бол том охин нь 28 настай. Түүний дараах нь 20 настай одоо их сургуульд сурдаг. Бага охин маань Монголд эцэг эхтэйгээ хамт амьдарч энэ хавар дунд сургууль төгссөн. Одоо Канадад суралцаж байгаа гэнэ. Тэрбээр Монголын байгаль, зуны улиралд дуртай. Ноднин зун Хөвсгөл нуурыг очиж үзээд төрсөн нутгаа санасан гэнэ. Цэвэр тунгалаг Хөвсгөл нуурын ус түүнд төрсөн нутаг дахь Карибын тэнгисийг нь санагдуулжээ.

Хоёр жил гаруй Монголд ажиллахад нэг бэрхшээл нь Вашингтон, Улаанбаатарын цагийн ялгаа. Нөгөө бэрхшээл нь мах байсан гэнэ. Монгол дахь ажил нь дуусахад Вашингтонд ажлын цаг эхэлж байдаг болохоор зарим үед гэртээ очоод үүр цайтал төвтэйгээ холбогдож ажилладаг байж. Харин махны хувьд гэвэл тэрбээр угаасаа мах иддэггүй ногоон хоолтон учир монгол найз нөхдийнхөөрөө зочилохоос авахуулаад ажлаар хөдөө гадаа явахад нь хоол ундны асуудал байнга тулгардаг байсан байна.

Анх Монголд ирэхдээ тэр мах байтугай сүү, сүүн бүтээгдэхүүн ч хэрэглэдэггүй, ер нь малын гаралтай ямар хоол хүнс хэрэглэдэггүй жинхэнэ ногоон хүнстэн байжээ. Харин Монголоос буцахдаа сүү, айраг уудаг болж цагаан хоолтон болсон байна.

Мэдээж зунд дуртай хүн, өвөлд дургүй байх нь ойлгомжтой. Өвөл түүний хамгийн дургүй зүйл нь олон хувцас давхарлаж өмсөх. “Олон хувцас давхарлаж өмсөхөөр биед эвгүй байдаг юм. Гэртээ очоод бараг арван минут хувцсаа тайлах гэж зүдэрдэг” гэж хошигнон хэлж байсан. Гэхдээ Монголын өвөл санасныг нь бодоход харин ч гайгүй байсан гэнэ. Монголд ирэхээс нь өмнө хүмүүс Монголын өвлийн тухай ярихыг сонсоод тэр эмээж байжээ. Харин ирээд хуурай уур амьсгалтай Монголд өвлийн нартай өдрүүд олон болдгийг тэр мэджээ.

Вашингтонд очоод ОУВС-ийн удирдах дээд байгууллагын ажлын албанд ажиллах юм байна. Энэ удирдах дээд байгууллага нь ОУВС-ын үйл ажиллагааг ерөнхийд нь удирдаж, шийдвэр гаргадаг байгууллага тул Монголд хийж байсан ажлаас нь арай ондоо гэнэ.

Ийнхүү хоёр жилийн өмнө Монголын эдийн засаг хямарч байхад ирсэн ОУВС-гийн суурин төлөөлөгч Монголын эдийн засаг сэргэж байх үед нутаг буцлаа.

2011.10

БУДДЫН ШАШИН ДААТГАЛЫН КОМПАНИ БИШ

2011-11-15T01:12:00.000-08:00

Дээрхийн гэгээн 14 дүгээр Далай лам, орчин үед Буддын шашны ном сургаалыг энгийн иргэдэд тайлбарладаг төвүүд их хэрэгтэй. Монголын залуучууд та нар өөрсдөө жижиг жижиг бүлгэмүүд байгуулаад Буддын шашны сургаал, онол зэргийг хоорондоо ярилцаж, санаа оноогоо солилцож бай. Ийм төвүүдийг энэтхэг, төвд залуучууд Энэтхэгийн Дарамсалад олноор байгуулж байгаа. Их үр дүнтэй, ач тустай юм байна лээ. Буддын шашны нотлохуй ухаан бол бүх ажил мэргэжилтэй хүмүүст ач тусаа өгнө. Та бүхэн Буддын шашны нотлохуй ухааныг эзэмшээд ажил төрөлдөө ашиглаа гэж айлдсан билээ.

Монголын Бурханы шашинтны нийгэмлэг бол Далай ламын сургаалыг бодитойгоор биелүүлж буй байгууллага юм. Тус нийгэмлэг энгийн хүмүүст Бурханы шашны сургаал, номлолыг тайлбарлаж, орчин үеийн Бурханы шашинтныг бэлтгэхийг зорин нэг сарын хугацаатай сургалт зохион байгуулж байна.

Уг сургалт сүсэгт суурилсан бус харин мэдлэгт суурилсан Бурханы шашныг иргэдэд түгээх зорилготой. Хэрэв мэдлэгт суурилсан Бурханы шашныг энгийн иргэдэд түгээвэл орчин үеийн, мэдлэгтэй Бурханы шашинтныг олноор төрүүлнэ гэж МБШН-ийн багш, гавж Д.Нямсамбуу хэлж байна.

Орчин үеийн, мэдлэгтэй Бурханы шашинтан гэж хэнийг хэлэх вэ? гэвэл шашныхаа ертөнцийг үзэх үзлийг мэддэг, сайн үйл хэргээрээ үүнийгээ илэрхийлдэг, өөрөө өөртэйгээ тэмцэж, муу сэтгэлээ дийлж, өөрийгөө засаж байж л амар амгаланг олохыг ухаарсан хүнийг хэлэх аж. Түүнээс биш Бурханы шашны талаар юу ч мэдэхгүй байж, зовж ядрахдаа л “Намайг авраачээ, би мөнгө өгсөн шүү!” гээд Ганданд очиж хүрд эргүүлдэг, ламд өргөл барьц, “хээл хахуул” өгч ном уншуулдаг хүний хэлэхгүй гэнэ.

ХХI зуунд Монголд мэдлэгт суурилсан Бурханы шашин маш чухал. Угаасаа л мэдлэгт суурилсан бүхэн чухал болсон зуун бол ХХI зуун. ХХI зууны хувь хүн бол аливааг “Энэ юу вэ?” гэж эргэцүүлэн бодох ёстой. Мухар сүсэг бол хүний эргэцүүлэн тунгаах чадварыг сохолдог. ХБуддын шашны нотлохуй ухаан асар гүнзгий. Энэ давуу талаа ашиглаж хүмүүст хүрэх хэрэгтэй гэж Д.Нямсамбуу ярьж байлаа.

Тэрбээр мөн: Монголчуудын дийлэнх нь Бурханы шашинд даатгалын компани шиг хандаж хар амиа хаацайлан лам хуврагуудад мөнгө өгч байна. Энэ бол таатай хэрэг биш. Бурханы шашин бол үйлийн үрийг л номлодог. Зөв юм хийвэл зөв сайхан байна. Буруу юм хийвэл буруу байна. Энэ чинь зүй тогтол юмаа гэж л номлодог. Орчлон хорвоод та нар бие биенээсээ хамааралтай, бие биендээ хэрэгтэй. Тийм болохоор та нар бие биенээ хүндэлвэл жаргана шүү гэдэг аргыг л Бурхан багш зааж өгсөн. Түүнээс биш надад л итгэвэл, юунд ч бүү санаа зов. Би бүгдийг шийднэ гэж хэлээгүй. Бусад зарим шашинд Ертөнцийн эзэн гэж байдаг бол Бурханы шашинд Бурхан багш гэж бий. Бурхан багш сохроор дагаж мөрдөхийг шаардаагүй. Харин аливааг эргэцүүлж, тунгааж байж мөрдөхийг зөвлөдөг. Тиймээс Бурханы шашинд зөв амьдрах аргыг нь зааж өгдөг. Бурханы шашны аврах, аврагдах зарчим бусад зарим шашнаас ялгаатай. Хэрэв бусад зарим шашинд хүн хүсээд, итгэх л юм бол аврагдана гэж сургадаг бол харин Бурханы шашинд хүн хэчнээн аврагдая гэж бодсон ч үйлийн үр байвал аврагдах боломжгүй. Тиймээс л өнөөгийн монголчууд бид сайн юм хийвэл сайн үр дагавартай, муу юм хийвэл муу үр дагавартай, бид нэгнээсээ хамааралтай гэдгээ ухаарвал манай нийгэм сайн сайхан болох учиртай. Нэг нэгнээ хүндэлдэг, бусдын эрх ашгийг эрхэмлэдэг үзэл Бурханы шашны сургаалыг зөв ухаарсан цагт бий болно гэж сургаж байлаа.

Үнэхээр нийслэлийнхэн бид нэг нэгнээсээ хамааралтай гэдгээ мартсан мэт амьдардаг. Бүгд л “би, би”, “надад, надад” гэсээр ээлж ээлжээрээ таггүй траншейнд унаж үхэцгээх нь. Ер нь зөвхөн онгорхой траншей ч биш ер бүх юманд монголчуудын хувиа хичээсэн, мунхаг чанар харагддаг билээ. Нэг нэгэндээ зам тавьж өгдөггүй. Оочерлож чаддаггүй. Баярлалаа гэж хэлдэггүй. Энэ бүхэн “би бусдаас хамааралгүй тусгай хүн” гэдэг бодлоос бий болсон. Хэрэв монголчууд хамаг юмс харилцан хамааралтай гэдэг Буддын шашны сургаалыг зөв ухаарч, мэддэг бол ядахнаа ухсан нүхээ тойруулаад хашлага бариад, хүн амьтан унаж гэмтэхээс сэргийлэх л байсан. Гэтэл тэгдэггүй нь даанч харамсалтай… Энэ бүхнээс харахад Бурханы шашныг ард иргэддээ зөв ойлгуулж, нийгмээ хүнлэг, соёлтой болгоход ашиглах нь их чухал гэдэг нь тодорхой.

“Бидний амьдрал аль нэг далдын ид шидээс хамаарах биш харин өөрсдөөс маань хамаарна. Тиймээс зовлонгын шалтгааныг өөрөө өөрөөсөө л хайх чухал. Ерөөсөө л харилцан хамаарал, зүй тогтолын үүднээс жаахан ухаж үзэхэд л бусдыг хүндлэх надад ашигтай юм байна гэдгийг ойлгоно. Машин жолоодоод эам дээр явахад дүрэм журмаа мөрдөөд, нэг нэгэндээ зам тавиад сурчихвал эргээд энэ үйлдэл нь өөрт нь ашигтай болно гэдгийг харилцан хамаарал, зүй тогтолын үүднээс ч батлагдана” гэж Д.Нямсамбуу нотолж байна.

Түүний хэлсэн маргашгүй үнэн билээ. Монголчууд буян хийнэ гэдгийг өдөр тутмын амьдралаасаа тустай, хааяа нэг дотны хүн нас барахад хийдэг зүйл гэж ойлгоно. Гэтэл тийм биш. Хүн унаад гэмтэж бэртчих вий гээд траншейны тагыг таглахад ч гэсэн буян болно. Мөн ядарсан хүнд автобусанд суудал тавьж өгвөл ч буян болно. Тиймээс ч Бурхан багш “Буян хийвэл амар амгаланг олно” гэж айлджээ. Харин өнөөгийн монголчууд бидэнд хийсэн үйлдэл маань хамаагүй. Харин том мундаг ламд очоод л “бүх юмаа аргалуулах” хангалттай байдаг. Энэ бол буруу гэдгийг гавж Д.Нямсамбуу бас хэллээ.

“Буддын шашинд ид шид гэмээр зүйл бий. Гэхдээ энэ бол голлох хүчин зүйл болдоггүй. Ном уншуулж байгаа хүмүүсийг Бурхан багшийн айлдаагүйг хийлээ гэвэл туйлшрал. Мөн Бурхан багшийн хий гэснийг хийж байна гэвэл бас туйлшрал. Миний бодлоор бол бид голлох хүчин зүйлээ, гишүүн хүчин зүйлээр л солиод байна даа” гэж Д.Нямсамбуу хэлээд Бурханы шашны цөм бол хүн өөрөө өөртөө аврал гэдэг сургаалд л оршино. Аливаа ид шид бол хэзээ ч Бурханы сургаалын гол цөм нь байгаагүй гэв.

Далай лам мөн ч үүн лүүгээ агаар нэг сургаал айлдаж байсан. Тэрбээр Бурханы шашны талаар мэдлэгтэй байх нь хоосон сүсэгтэй байхаас чухал шүү. Бурханы шашны талаар ч ямар ч мэдлэггүй байж, өвдөж шаналахаараа л сүм хийдэд очих нь XXI зууны Буддын шашинтанд тохирохгүй. Ганжуур, Данжуур бол Бурханы шашны сургаал. Ганжуур, Данжуурыг хүн бүр уншиж, амьдрал ахуйдаа хэрэглэдэг байх ёстой. Ганжуур, Данжуур зөвхөн сүм хийдэд л байх ёстой ном судар биш гэж айлдсан билээ.

Д.Нямсамбуу, “Хүн төрөлхтний мэдлэг, хувь хүний мэдлэг хоёр адилхан шахам байсан үе бий. Хүй нэгдлийн үед нэг гэрийн эзэн арслан заан, барыг яаж агнах уу, арьсыг нь яаж элдэх үү гэдгийг л мэддэг байхад хүн төрөлхтний мэдлэгийн хязгаарт хүрлээ гэсэн үг. Харин одоо шинжлэх ухаан асар хөгжлөө. Ганцхан жишээ татахад л Бурханы шашин судлал асар гүнзгийрсэн. Одоо түүхийн шинжлэх ухаан ч мөн адил. Дэлхийн бүх цаг үеийг мэддэг хүн гэж байхгүй” гээд хэрэв эрт дээр үед Бурханы шашин сүсэгт суурилан түгдэг байсан бол одоо мэдлэгт суурилсан Бурханы шашныг түгээх цаг хугацаа болсныг онцолж байлаа.

Манай ард түмэн харьцангуй боловсорч бүгд шахам бичиг үсэгтэй болж, аливаа зүйлсийг эргэцүүлэн бодох чадвартай хүмүүс олширсон өнөө үед Бурханы шашныг онолын түвшинд ч энгийн хүмүүст тайлбарлаж, сургах ёстой гэж Д.Нямсамбуу үзэж байна.

Бурханы шашны агуулга гүн гүнзгий болохоор ард иргэддээ бүрэн ойлгуулж чадаагүйгээс тухайн нэг улсад Бурханы шашин мөхөж, буурч байсан тохиолдлууд дэлхийн түүхэнд байдаг байна. Жишээ нь, эртний Энэтхэгт хаа ч байгаагүй, Бурханы шашны алдартай Наланда гэдэг том сургууль байжээ. Наланда сургуулийн эрдэмтэн багш нар Бурханы шашны оргилд хүрч, янз бүрийн ид шидийг эзэмшин, сургууль дотроо нисч явдаг байсан гэж домогт гаргадаг гэнэ. Гэтэл муслим шашны эзлэгчид Энэтхэгийг эзлэн Наланда сургуулийг устгахад Бурханы шашин Энэтхэгт бараг үлдээгүй ажээ. “Зөвхөн оройг нь тайрчихад л Бурханы шашин ард түмний дунд үлдээгүй. Бурханы шашин хэтэрхий онолын түвшинд хөгжиж, энгийн ард түмэнд ойлгомжгүй, байснаас болж энэ явдал болсон” гэж Д.Нямсамбуу ярьж байлаа.

Тиймээс ч нэгэнт л монголын ард түмний соёл, ахуйд бүрэн шингэж, салгахын аргагүй болсон энэ шашнаа улс орныхоо хөгжилд тустайгаар зөв дэлгэрүүлж, хөгжүүлэх нь өнөөгийн шашны зүтгэлтнүүдийн өмнө тулгарсан том сорилт гэж тэрбээр үзэж байна.

Сүсэгт тулгуурлаж түгээсэн Бурханы шашны өнгөрсөн зуунд үүргээ гүйцэтгэжээ. Шашин шүтэхийг хориглосон ХХ зуунд ард түмэн “элгээрээ” Бурханы шашнаа үгүйлсээр, бүрмөсөн марталгүй өнөө үед ирсэн байна. Харин одоо Бурханы шашныхаа талаар мэдлэгтэй, зөв ойлголттой энгийн иргэдийг хүмүүжүүлэх нь нийгмийн хөгжилд үнэлж баршгүй хувь нэмэр оруулна. Тэгээд ч Бурханы шашин бол орчин үеийн хүн төрөлхтний оюуны нэгэн их өв. Үүний талаар орчин үеийн хүн заавал мэддэг байх ёстой. Өнөөгийн хэт материалист, хэрэглээний нийгэмд Бурханы шашин “материализмын хэт халалтыг хөргөж, дотоод сэтгэлийн амар амгаланг олоход нь туслана” гэж Д.Нямсамбуу салахынхаа өмнө хэллээ.

Үнэхээр сүүлийн үед уул уурхайн хөгжлийн сөрөг үр нөлөөг нь багасгахын тулд манай улстөрчид төдийгүй ард иргэд ногоон хөгжил, тогтвортой хөгжил гэж их ярих болсон. Байгаль дэлхийгээ баяжихийн тулд сөнөөчихвөл ирээдүйд яаж хөгжих билээ. Тэр утгаараа тогтвортой хөгжлийн үндэс бол ногоон хөгжил юм. Үүнтэй нэгэн адил материализмын “хэт халалтын” үед ард түмний сэтгэлийг тайтгаруулж тогтвортой хөгжлийн үндсийг хангах бас нэг чухал хүчин зүйл бол Бурханы шашин. Бурханы шашин материализмын хэт халалтыг баланслуулж, монголчуудын сэтгэлийг чиг, зорилготой болгоход тусална. Тийм учир бид Бурханы шашныг зөв ашиглаж, нийгмээ хувь хүнээрээ, “өөрөө өөрсдөөрөө” дамжуулан хөгжүүлэх нь зөвхөн шашны зүтгэлтэн бус мөн бүх л хүн ардын үүрэг билээ.

АМЕРИКЧУУД ДҮҮРЭН БОЛОМЖИЙГ МОНГОЛД ХАРЖ БАЙНА

2011-10-27T04:06:00.000-07:00

Үнэхээр монголчууд сэтгэл хөдөлгөсөн, боломж дүүрэн үед амьдарч байгаа бололтой. Хэзээ л манай улсад дэлхийн том улс гүрнүүдийн ерөнхийлөгч, дэд ерөнхийлөгч нар нэг жилд ийм олноороо ирдэг байлаа даа. Богинохон ч гэлээ тэдний айчлалууд олон бичигт баримтанд гарын үсэг зурсан ажил хэрэгч айчлалууд байсан.

“Дэлхийн газрын зурган дээр Монгол тодорч харагдаж байна” гэж Бээжингээс Монголын хэргийг давхар хамаардаг Индонезийн элчин сайд Улаанбаатарт саяхан ирэхдээ хэлсэн нь тун оносон зүйрлэл юм.

Бүр дэлхийн хамгийн хүчирхэг гүрэн, гэхдээ Монголоос далайн чанадад оршдог АНУ ч хүртэл жижиг Монголыг анзаарахгүй байхын аргагүй, дэлхийн газрын зурган дээр Монгол тодорчээ. Үүний нэг баталгаа нь өнгөрсөн долоон хоногт ирээд буцсан АНУ-ын компани, бизнесийнхнийг дэлхийд тэргүүлэхэд нь дэмжлэг тусалцаа үзүүлдэг газрын захирал Сүреш Кумер өөрийн биеэр америкийн арваад компанийн төлөөлөгчдийг дагуулж ирсэн явдал юм.

Ноён Сүреш Кумер бол Америктай бизнес хийхийг хүссэн улс орон, компаниудын хамгийн түрүүнд уулзах ёстой хүний нэг. Гэхдээ тэр бүр баригдаад байдаггүй л байх. АНУ-ын Худалдааны яамны Олон улсын худалдааны газрын худалдаа дэмжих асуудал хариуцсан дэд сайд бөгөөд АНУ болон Олон улс дахь Худалдааны төлөөлөгчийн газруудын ерөнхий захирлын албан тушаалыг хашдаг хүн шүү дээ. Харин тэрбээр Монголд өөрийн биеэр ирээд, монголын хэвлэл мэдээллийнхнийг Элчин сайдынхаа өргөөнд цуглуулаад илэн далангүй ярилцлаа.

Монгол ирээд хоёр хонохдоо үзсэн харсандаа их сэтгэл хангалуун байсан гэнэ. Монголын сайд дарга нартай уулзаж, бизнесийн салбарынхантай ярилцаад эрсдэл биш боломжуудыг л тэрбээр олж хараад явжээ. Монгол Улс бол одоо жинхэнэ сэтгэл хөдөлгөсөн хөгжлийнхөө үе шатанд явж байна. Бидний уулзсан бүх хүмүүс уул уурхайн салбарт цаашид хийх ажилд маш өөдрөг хандаж байна. Уул уурхайн салбарт бид хамтдаа улам ихийг хийж бүтээж болох юм гэсэн сэтгэгдлийг бидэнд төрүүлсэн гэж америкийн элчингийн зочны нарлаг өрөөнд түшлэгтэй сандал дээр хөлөө ачиж суусан эрхэмсэг ноён Сүреш Кумер ярилаа. Ноён Сүреш Кумер тэр бүр хэлэгдэхээ больж, моодноос гарсан найрамдал гэдэг үгийг бас хэлээд авна лээ.

Монгол, Америк хоёр бат бөх найрамдалтай хоёр улс. Үүний нэг баталгаа бол манай дэд ерөнхийлөгч Жон Байден саяхан Монголд айчилсан. Миний ирсэн явдал бол түүний айлчлалын үргэлжлэл гэж Сүреш Кумер өөрийнхөө Монголд ирсэн ач холбогдлыг тодорхойлов.

Найрамдал гэдэг үгийг АНУ-ын Худалдааны төлөөлөгчийн газруудын ерөнхий захирал ганц л хэлсэн бол “Америкийн компаниудад Монголд хэрэгтэй техник технологи, бүтээгдэхүүн, үйлчилгээ, чадвар бий” гэж уулзалтынхаа турш олон дахин давтсан. Тэрбээр, бид Монголд сайн харилцаагаа бэхжүүлэхээр ирлээ. Хоёр Засгийн газар сайн харилцааны үндсийг тавьсан. Харин одоо хоёр Засгийн газар биш харин ард түмэн, хувийн хэвшлийн компаниуд ойртож, хамтран ажиллаж байж сайн харилцаагаа цэцэглүүлнэ. Ингэж л жинхэнэ дотно харилцаа холбоо бий болно. Надтай хамт америкийн уул уурхайн салбарын олон компанийн төлөөлөгчид Монголд ирсэн. Зарим нь Монголд аль хэдийн үйл ажиллагаа эхлүүлсэн, та бүхний сайн мэдэх "Женерал Электрик", "Пийбоди энержи", "Рио тинто" зэрэг компаниуд байгаа. Зарим нь хараахан та бүхэн сонсож амжаагүй боловч дэлхийн уул уурхайн салбарынхан сайн мэдэх “Канавха Скэйлс энд Системс”, “Кресс Корпораци” гэх зэрэг компани бий. Тэд өөрсдөө ирж бодит байдлыг биеэрээ мэдрэх гэж ирсэн. Бас бүсийн эдийн засгийн хөгжлийн агентлагийнхан надтай хамт ирсэн гэв.

Ноён Сүреш Кумер америкийн компаниудыг сурталчлахын хажуугаа Монголын ардчиллыг ч магтахаа мартсангүй. Монголын ардчиллын ололт амжилтыг дэлхий дахинд маш сайн мэднэ. Монгол ардчиллыг шинээр бий болгож буй жишиг улс орон болж чадсан. Саяхан Киргистан Улс танай ардчиллыг магтаж, илэн далангүй ярьж байсан гэлээ. Итгэхээс өөр аргагүй өнгөрсөн хавар ирсэн Төрийн нарийн бичгийн дарга асан Маделейн Олбрайт ч мөн ингэж л хэлж байсан.

ДНБ нь 15 жилийн дотор 1 тэрбумаас 6 тэрбум ам.доллар болсон улс. Энэ бол үнэхээр том үзүүлэлт. Ойрын ирээдүйд уул уурхайн салбарын Оюутолгой, Тавантолгой хоёр төсөл хэрэгжсэнээр Монголын ДНБ богинохон хугацаанд хоёр дахин өсч 12 тэрбум болох бүрэн нөөц бололцоо бий. Энэ бол эдийн засгийг тоогоор үзүүлсэн үзүүлэлт. Үүнээс гадна Монголын хөгжих нөөц потенциал үнэхээр гайхалтай. Манай “Пийбоди” Тавантолгойн ордыг ашиглахад гол тоглогч болж, хэн хэндээ үр ашигтайгаар энэ их нөөцийг бодитойгоор хэрэгжүүлэхийг зорьж байна. Бидний Монголд ирсэн нэг зорилго бол энэ гэж Сүреш Кумер ярьж байна.

Ер нь америкийн уул уурхайн компанийн төлөөлөгчид Монголд ирээд манай холбогдох албаны хүмүүстэй Тавантолгой төслийн талаар их ярилцжээ. “Бидний ярианы дийлэнх нь Тавантолгойн асуудлыг хөндсөн. Тавантолгойн ордыг ашиглах нөхцөл байдал хараахан тодорхой биш байнаа. Тиймээс бид Тавантолгойг тойрсон асуудлууд тодорхой байхыг хүсэж байгаа юм. Яагаад гэвэл олон америкийн компаниуд тендерт оролцож байгаа. Зарим нь оператор, зарим нь хангагч, зарим нь монголын компаниудтай хамтарч Тавантолгойн төсөлд хамрагдахыг хүсэж байна. Тиймээс л Тавантолгойн орд бидний ярианы гол сэдэв болсон. Хамгийн гол нь одоо яриа хэлэлцээр, үгээр биш үйлдлээр хоёр улсын арилжаа, худалдаа, бизнесийг хөгжүүлэх цаг болсныг тэрбээр бас сануулж байлаа.

“Компаниуд бодитоор хөрөнгө оруулж, машин техникээ авчирсан цагт ажил хэрэг биелж эхэлнэ. Энэ бол хоёр улсын харилцааг улам бэхжүүлэх суурь” гэж тэрбээр бас хэлсэн. Ингэхийн тулд Монгол ямар дүрмээр тоглох нь маш тодорхой байх ёстой гэнэ. Оюутолгойн төслийн хөрөнгө оруулалтын гэрээг байгуулсан Засгийн газрыг тэр бас магтсан. Оюутолгойн ордыг яаж ашиглах нь тодорхой биш болсон үед Засгийн газраа хоёр нам хамтран байгуулаад нэг мөр шийдсэн улстөрийн удирдагч нарыг бид маш их үнэлж байгаа. Энэ бол олон улсын хөрөнгө оруулагчдын итгэлийг олох маш чухал үйл явдал болсон. Гэрээг байгуулах чадвартай, байгуулсан гэрээгээ дагаж мөрдөх чадвартай гэдгээ олон улсын хөрөнгө оруулагчдад харуулах маш их чухал. Бэрхшээл хүндрэлүүдийг давж Оюутолгойн гэрээг байгуулсан нь үүний нэг тод жишээ гэж Сүреш Кумер ярилаа.

Монгол-Америкийн худалдаа арилжаа амжилттай хөгжиж байгаад ноён Сүреш Кумер сэтгэл хангалуун байна. Бидний харилцааны эхлэл маш амжилттай тавигдсан. 2009 онд Монголд оруулсан америкийн экспорт 40 сая ам.доллар байсан. 2010 онд 15 сая ам.доллар болсон. Энэ жил, МИАТ-д зарсан дөрвөн Бойнг онгоцыг оруулалгүй тооцоход манай экспорт 300 сая гаруй ам.доллар болсон гэж тэрбээр дурдсан.

Энэ бол бусад улс оронтой харьцуулахад харьцангуй бага тоо. Гэхдээ бид эхлэлээ сайн тавилаа. Бид ирээд маш олон боломж, нөөцүүдийг олж харлаа. Тиймээс бид монголын ард түмэнтэй хамтран ажиллаж, та нарт төмөр зам, авто зам, бас агаарын тээвэрлэлтийг сайжруулах хэрэгцээ байгаа. Үүнээс гадна боловсон хүчнээ бэлдэх хэрэгтэй. Бид энэ бүхнийг яаж их арга туршлага, “ноу-хоу” байна. Хамтраад монголын ард түмний орлогыг дээшлүүлэе гэж Сүреш Кумер бас уриалж байна.

Түүний хэлснээр бол хэрэв Пийбоди Тавантолгойн ордыг оролцвол дэд бүтцийг бас хөгжүүлнэ гэнэ. Мөн хэрэв бид дэд бүтцээ хөгжүүлвэл эрдэс баялгаа зөвхөн Хятад Улс руу экспортлох биш мөн гуравдагч зах зээл рүү гаргах боломжтой гэнэ. Дэд бүтцийг хөгжүүлэхэд америкийн мэргэжилтнүүдийг манай Засгийн газар ажиллуулж байгаад тэр бас баяртай байна. Уул уурхайн салбарт байгаа асар их боломж нөөцийг суурь болгоод бусад салбарт Монгол-Америк хоёр хамтран ажиллах боломж байгааг тэр хэлж байлаа.

“Бид уул уурхайн салбарыг энэ боломжуудын суурь гэж үзэж байна. Бидэнд дэлхийн хамгийн сайн эрүүл мэндийн үйлчилгээ үзүүлдэг компани, хамгийн сайн эрүүл мэндийн тоног төхөөрөмж нийлүүлдэг компани, дэлхийн хамгийн том даатгалын компани бий, санхүүгийн үйлчилгээ үзүүлдэг хамгийн сайн компаниуд байна. Эрчим хүч, байгаль орчин ээлтэй технологи ашигладаг, үйлдвэрлэдэг компаниуд ч бий гэж ноён Сүреш Кумер өөрийн улсын компаниудыг магтлаа.

Гол нь, зөвхөн Монголд ч гэлгүй мөн дэлхий аль улс оронд уул уурхайн салбарыг хөгжүүлэхэд “тоглоомын дүрэм” нь ил тод байх ёстойг тэр сургамжилж байна. “Бүх явц нь монголын ард түмэн, бизнес эрхлэгчид, олон улсын хөрөнгө оруулагчдад ойлгомжтой ил тод байдлыг бий болгох. Мөн төслийг нарийвчлан тодорхойлох хэрэгтэй. Хэзээ тендер дуусах уу, хэрэгжих үү тодорхой байх хэрэгтэй. Бас байгаль орчинд ээлтэй, тогтвортой хэрэгжих, хэрэгжүүлэхэд аюулгүй, монголчуудыг ажиллуулах төслийг зарлах нь чухал” гэж тэр хэллээ.

Америкийн компани Тавантолгойн төсөлд шалгарч чадах уу? гэсэн сэтгүүлчийн асуултад Сүреш Кумер “Америкийн компаниуд Монголд хэрэгтэй техник технологи, бүтээгдэхүүн, үйчилгээ байгаа. Үнэндээ бол хамгийн шилдэг технологи бий. Хэрэв шударга, ил тод тендер болох юм бол америкийн компаниуд ялна гэдэгт бид итгэлтэй байгаа” гэж итгэл төгс хариулав.

Бөөн боломжийг олж харсан ноён Сүреш Кумерын яриаг сонсож байхад монголын бүх ард түмэн ч гэсэн түүнтэй адил боломж нөөцүүдийг олж хараад, ирээдүйдээ итгэл дүүрэн байгаасай гэж бодогдож байлаа. Энэ нь мэдээж америкчуудаас хамаарахгүй харин биднээс л хамаарах зүйл билээ...

ДЭЛХИЙД ТУСГААР ТОГТНОЛОО ХҮЛЭЭН ЗӨВШӨӨРҮҮЛСЭН ОЙ

2011-10-27T02:15:00.000-07:00

НҮБ-д элссэний 50 жилийн ойг өчигдөр Монгол Улс тэмдэглэлээ. Монгол Улс НҮБ-ын бүрэн эрхт гишүүн болсон 50 жилийн ойн тохиолдуулж НҮБ-ын Ерөнхий нарийн бичгийн дарга Бан Ги Мүн илгээсэн мэндчилгээндээ, Монгол Улсын Засгийн газар, ард түмэнд чин сэтгэлийн халуун баярыг хүргээд “Монгол Улс ямагт НҮБ-ын идэвхтэй гишүүн байсаар ирсэн. Монгол олон улсын 140 гэрээ конвенцид нэгдэн орсон. Мөн уур амьсгалын өөрчлөлт, цөлжилтийн эсрэг идэвхтэй арга хэмжээ авч байна. Нутаг дэвсгэрээ цөмийн зэвсэггүй бүс болгон зарлаж, жил бүр зэвсэг хураах долоон хоногийг тэмдэглэн өнгөрүүлэхэд шийдвэрлэх үүрэг гүйцэтгэж байна” гэж манай улсын НҮБ-д гүйцэтгэсэн үүргийг онцолсон байна. Тэрбээр мөн Монголын дэлхий дахинд энхийг сахиулах үйлсэд оруулсан хувь нэмрийг дурджээ. Монголын ардчилсан нийгэмд энх тайван замаар амжилттай дэвшин орсонд бид бахархдаг гэж НҮБ-ын Ерөнхий нарийн бичгийн дарга бичсэн байна.

50 жилийн ойг тэмдэглэж Гадаад харилцааны яам “Монгол Улс НҮБ-д 50 жил” сэдэвт эрдэм шинжилгээний бага хурал, Нээлттэй хаалганы өдөрлөгийг зохион байгуулав.

Гадаад харилцааны сайд Г.Занданшатар эрдэм шинжилгээний хуралд хэлсэн итгэлдээ Монгол Улс НҮБ-д элссэн нь өнгөрсөн ХХ зууны түүхэндээ олсон томоохон ололтын нэг гэдгийг дурдаад “Энэ нь манай улсын хувьд тусгаар тогтнолоо бататгах улс төр, дипломатын том амжилт, чухал алхам болсон төдийгүй олон улсын хэмжээнд эзлэх байр суурийг бэхжүүлж, идэвхтэй үйл ажиллагаа явуулах үүд хаалгыг нээж өгсөн” гэж дүгнэв. Эдүгээ манай улс 155 улстай дипломат харилцаа тогтоосон байна. Мөн НҮБ-д элссэнээсээ хойш олон улсын болон бүс нутгийн засгийн газар хоорондын 60 гаруй байгууллагад гишүүнээр элсэж, олон улсын 240 орчим гэрээ, конвенцид нэгдэн оржээ.

“Монгол Улс НҮБ-д 50 жил” сэдэвт эрдэм шинжилгээний бага хуралд Монгол Улс НҮБ-ын бүрэн эрхт гишүүн болсны ач холбогдол, түүхийн талаар илтгэл тавьсан Шинжлэх ухааны академийн олон судлалын хүрээлэнгийн захирал, НҮБ-ыг дэмжих Монголын нийгэмлэгийн тэргүүн Л.Хайсандайтай бага хурлын үеэр уулзаж ярилцлага авлаа.

-Тухайн үед Монгол Улс НҮБ-д элсэх зайлшгүй шаардлагатай байсан уу?

-НҮБ-д элсэх зайлшгүй шаардлагатай байлгүй яах вэ. Яагаад гэвэл БНМАУ-ыг дэлхий нийтээр хүлээн зөвшөөрөх асуудал их чухал. НҮБ-д элссэнээр Монгол Улсын гадаад орчин их тааламжтай болно. Монгол Улсын хөгжил, дэвшилд их түлхэц өгнө. Монголын гадаад харилцааны нэр хүнд дээшилнэ. Монгол бүрэн эрхт тусгаар улс гэдгийг дэлхий нийтээр хүлээн зөвшөөрөхөд маш их ач холбогдолтой байгаа юм л даа. Тийм учраас 1946 оны 6 дугаар сард Монгол Улс НҮБ-д гишүүн болох өргөдлөө гаргасан байдаг. Учир нь 1945 онд НҮБ байгууллага 51 гишүүнтэй үүсгэн байгуулагдсан. Тэгээд нэг жилийн дараа л бид элсэх өргөдлөө өгсөн. Орох нэг шалтгаан гэвэл 1945 онд Ялтын хэлэлцээр байгуулагдсан. Ялтын хэлэлцээрээр гадаад Монголын статус квот хэвээр нь байлгах заалт гарсан. Хоёрдугаарт, тэр үеийн ЗХУ, БНХУ буюу Чан Кайшигийн тэргүүлж байсан гоминданы Хятад хоёрын хооронд хэлэлцээр хийгдэхэд Монголыг хүлээн зөвшөөрүүлэх шаардлагыг зөвлөлтийн тал их шаргуу хятадын талд тавьсан. Ингэхэд хятадын тал БНМАУ, Хятадын салшгүй хэсэг гэдгийг их баримталж байсан. Харин сүүлд нь Японы эсрэг дайнд ЗХУ-ыг татан оролцуулахын тулд Монголын тусгаар байдлыг Хятад хүлээн зөвшөөрсөн. Германы фашизмыг ялсны дараахан, фашист орнуудын нэг гэж тооцогдож байсан Японы эсрэг дайнд ЗХУ-ыг татан оролцуулахгүй бол болохгүй байсан. Японы эсрэг дайнд ЗХУ-ыг татаж оролцуулах явдал нь бол БНХАУ-ыг Японы эзэрхийллээс чөлөөлөхөд ач холбогдолтой. Тиймээс Зөвлөлтийн талд Хятадад дарамт шахалт үзүүлсэн. Та нар Монголын тусгаар тогтнолыг хүлээн зөвшөөр гэж. Олон удаа бүтэлгүй болж байсан уулзалтуудын дараа, эцсийн эцэст гоминданы Засгийн газар, хэрэв гадаад Монголын тусгаар тогтнолыг бүх нийтийн санал асуулгаар зөвшөөрөгдөх юм бол бид БНМАУ-ыг хүлээн зөвшөөрч дипломат харилцаа тогтооно гэж тохиролцсон. Ингээд 1945 оны 10 дугаар сарын 20-нд Бүх нийтийн санал асуулга болсон. Энэ санал асуулгын дүнг Чан Кайшигийн Засгийн газарт албан ёсоор хүн очиж мэдээлсэн. Мөн энэ санал асуулгыг ажиглахаар гоминданы Засгийн газрын төлөөлөгчид ирж байсан. Монгол Улс Бүх нийтийн санал асуулгаар тусгаар тогтнолоо баталсан. Үүний үндсэн дээр гоминданы Засгийн газар 1946 оны 1 дүгээр сарын 5-нд албан ёсоор манай улстай дипломат харилцаа тогтоохоор болсон.

-1946 оноос хойш манай улс НҮБ-д элсэх өргөдлөө өгч, 15 жилийн дараа НҮБ-д элссэн. Манай улс НҮБ-ын гишүүн болох гэж хамгийн удаан хүлээсэн орон мөн үү. Манайхаас өөр ингэж удаан хүлээсэн улс байгаа юу?

-Яг одоо ийм олон жил хүлээсэн улс орныг би сайн мэдэхгүй байна. Ер нь Монгол бол НҮБ-д элссэн орнуудын дотроос гишүүн болох гэж хамгийн олон жил хүлээсэн. 15 жилийн турш Монголыг элсэн ороход саад болсон ямар асуудал саад болж байсан гэхээр тэр үеийн үзэл суртлаар талцсан хоёр системийн зөрчил, тэмцэл байлаа. Хэрвээ Монголыг НҮБ-д оруулчихвал хүчний харилцаа өөрчлөгдөх, мөн Аюулгүйн Зөвлөлд байсан Чан Кайшигийн төлөөлөгчид үргэлж хориг тавьдаг байсан. НҮБ-ын дүрмээр бол Аюулгүйн Зөвлөлийн байнгын таван гишүүн байгаа юм.

-Ямар улсууд уу?

Англи, Америк, Франц, Хятад, Орос гэсэн таван их гүрэн байсан. Эдгээрийн нэг нь л хориг тавьж, татгалзсан тохиолдолд асуудал шийдэгддэггүй. 15 жилийн турш гэж бараг хэлж болно. Хятадын Чан Кайшигийн НҮБ-д байсан төлөөлөгч Монголыг биеэ даасан улс биш, Хятадын салшгүй хэсэг гэдэг нэрийдлээр арван хэдэн жил Монголд хориг тавьж байсан.

-Англи, Америк, Франц гурав ямар байр суурьтай байсан юм бэ?

-Тэд тухайн үеийн цаг үеийн байдлаас болоод янз янз байсан. Анх 1946 онд Англи, Америк бол Монголын талаар мэдээлэл их хомс байна гээд манай улсыг татгалзаж байсан. Харин Хятад бол зөвшөөрсөн. 47 оноос эхлээд л хятадууд Монголыг гишүүнээр элсэхэд дандаа хориг тавьдаг байсан. Англи, Америк, Франц гурав бол эхний үедээ голдуу Хятадын төлөөлөгчийн саналыг их харгалзаж үзэж саналаа өгдөг байсан. Яагаад гэвэл Монголын талаар хамгийн их мэдээлэл сайтан нь Хятад гэж тэд үздэг учраас... Гэхдээ янз янз л даа. Зарим үед Англи, Америк, Франц зөвшөөрдөг байсан, зарим үед түдгэлздэг байсан.

-Нийт хэдэн удаа манай улсыг гишүүн болгох асуудлыг хэлэлцсэн бэ?

-Нийтдээ...Монголыг гишүүн болгох асуудлыг бараг жил болгон хэлэлцсэн гэж хэлж болно. Харин бид өргөдлөө нийт 8 удаа жинхэнэ албан ёсоор өгсөн. Жил болгон л шинэ гишүүн авах болоход Монголын асуудлыг ярьдаг. Чан Кайшигийн төлөөлөгч хориг тавьдаг. Нэг ийм л дүр зураг харагдаад байдаг.

-Анх 1946 онд манай улстай хамт ямар ямар улс гишүүн болох өргөдлөө өгч байсан бэ?

-Монголтой долоон улс хамт өргөдлөө өгсөн байдаг. Афганистан, Албани, Ирланд, Испани, Швейд, Португали, Транс Иордан гэх зэрэг долоон орон. Үүнд АНУ-ын төлөөлөгч Жонсон гэдэг хүн НҮБ-д бүх орон тэгш эрхтэй НҮБ-д орох ёстой гэсэн байр суурийнхаа дагуу энэ наймыг наймууланг нь зэрэг элсүүлье гэдэг санал тавьсан. Үүнийг бол бусад орнууд дэмжсэн. Ер нь бүгдийг нь гишүүн болгоё. НҮБ бол нээлттэй байгууллага тийм учраас элсэж оръё гэсэн орнуудад хориг тавиад байх шаардлага байхгүй. Бүгдийг нь элсүүлье гэсэн. Үүнийг ЗХУ төлөөлөгч эсэргүүцсэн. Яагаад гэхээр Португали, Испани гэх мэт фашист дэглэмтэй орнууд энэ дотор байна гээд эсэргүүцсэн. Тиймээс өргөдөл өгсөн он сараар нь эдгээр улсуудыг хэлэлцэе гэдэг саналыг дэвшүүлсэн. Тэгээд нэг бүрчлэн хэлэлцэхэд Монгол гишүүн болж чадаагүй.

-Бусад улсууд нь гишүүн болсон уу?

-Бүгд бас ороогүй. Албани, Ирланд гэх мэт улсууд бас ороогүй.

-Хэрэв ЗХУ бүгдийг нь нэг нэгээр нь хэлэлцэе гэдэг санал гаргаагүй байсан бол манай улс НҮБ-д 1946 онд гишүүнээр элсэх боломжтой байжээ

-Манай зарим судлаачид, дипломатууд хэлдэг юм байна лээ. Хэрэв ЗХУ энэ наймыг зэрэг элсүүлье гэдэг саналыг дэмжсэн бол наймуулаа НҮБ орох боломжтой байсан юмаа гэдэг. Үнэхээр ч байдал тийм байсан болов уу гэж би бодоод байгаа юм. Харин нэг бүрчлэн хэлэлцсэн тул Албани, Монгол гэх мэтийн улсууд хасагдсан. Тэгээд 15 жилийн турш асуудал шийдэгдэхгүй бид хүлээсэн. Үүний гол шалгаан нь хүйтэн дайны л нөхцөл байдлаас болсон доо.

-НҮБ элсэх саналыг анх монголчууд бид өөрсдөө гаргасан уу? Эсвэл Монголыг дэмжиж байсан ЗХУ биднийг НҮБ элс гэсэн үү?

-ЗХУ-д бидэнд санал тавьсан юм байхгүй. Манай улс анх өөрсдөө НҮБ-д элсэе гэдэг саналыг тавьсан. Яагаад гэхээр хоёр их гүрэн маань манайхыг хүлээн зөвшөөрчихсөн. Мөн 1945 онд Бүх ард түмний санал асуулгаар тусгаар тогтнолоо баталгаажуулчихсан байсан тул Монгол Улс НҮБ орох бүрэн боломжтой боллоо гэж монголчууд үзэж өргөгдлөө өгсөн. Гэхдээ мэдээж өргөдлөө өгөхөд, НҮБ элсэх таван асуултад хариулахад ЗХУ-ын гадаад харилцааны яам, ГХ-ын сайд нь байсан Молотов гэх зэрэг хүмүүстэй зөвлөлдсөн юм бий. Зөвлөгөө авч байсан. Тэнд зөвхөн Монгол л ЗХУ-аас зөвлөгөө авдаг байсан юм биш. Бүх л жижиг орнууд бүгд л тус тусынхаа хамаатай их гүрнүүдээс зөвлөгөө авдаг байлаа.

-Манайх удаан хүлээж гишүүн болсон нь тухайн үеийн Аюулгүйн Зөвлөлд ЗХУ ганцаардсан учраас болсон юм болов уу?

-Тийм. Энэ бол мэдээж. Гэхдээ ЗХУ ч гэсэн олон асуудалд хориг тавьдаг байсан. Жишээ нь 1955 онд Японыг НҮБ-д элсүүлэхийг ЗХУ хойшлуулж л байсан. Монголыг НҮБ-д оруулахгүй болохоор нь Японд хориг тавьж байсан юм. Ингэж л Аюулгүйн Зөвлөлийн гишүүд хориг тавих эрхээ ашигладаг л байсан л даа. Тэгсэн чинь Монгол, Япон хоёрыг зэрэгцүүлэх үндэс байхгүй. Япон бол Монголын хажууд хамаагүй чухал улс. НҮБ-д оролцох бүрэн эрхтэй улс гэж баахан шуугьсан шүү дээ. Гэхдээ ЗХУ-ын гол шалтгаан нь Дэлхийн хоёрдугаар дайнд Япон, Германы фашистуудын талд орсон гэж байсан л даа.

-1960-аад онд НҮБ Ази, Африкийн улсууд НҮБ-д олноор элсжээ. Энэ НҮБ-ын үйл ажиллагаанд яаж нөлөөлсөн бэ?

-Нааштайгаар өөрчлөгдсөн. 1950-иад оны эцэст 1960-аад эхээр колоний систем нуран унасан. Ихэнх Ази, Африкийн орнууд тусгаар тогтнолоо тунхагласан. Тэр орнуудыг Монгол хүлээн зөвшөөрч, дипломат болон найрамдалд харилцаа тогтоох тохиролцоонд хүрч байсан. Ингэхээр Монголын гадаад харилцаанд эерэг нөлөө үзүүлсэн. Хоёрдугаарт, Ази, Африкийн шинээр тусгаар тогтносон улсууд чинь Тайваныг НҮБ-аас хөөе, БНХАУ-ыг Аюулгүйн Зөвлөлд байрыг эзлүүлье гэдэг дуу хоолой их гарсан. Ийм, ийм хүчин зүйлүүд л Монголыг НҮБ-д ороход их дөхөм болсон.

-Манай улс НҮБ-ын хэд дэх гишүүн болсон вэ?

-101 дэх

-1961 онд НҮБ-д элсэхэд хэн хэн очсон бэ?

-Гадаад хэргийн орлогч сайд, профессор Д.Цэвэгмид тэргүүтэй төлөөлөгчид явсан. Бүрэлдэхүүнд нь Б.Жаргалсайхан, Н.Лувсанцүлтэм, Ж.Банзар, Д.Оросоо, Б.Ванчиндорж нарын хүмүүс энэ тэмдэглэлт үйл явдалд оролцсон. НҮБ-ын хүндэт индэрээс профессор Цэгмид монгол хэлээр үг хэлсэн. Одоо тэрийн тэмдэглэлт үйл явдалд оролцсон хүмүүсээс ганцхан Оросоо гуай л амьд сэрүүн байна даа.

-Анх манай улс НҮБ-ын гишүүн болоод анхныхаа саналыг өгөхдөө нэг өдөр элсэн орсон Мавританийг НҮБ-д элсүүлэхгүй гэж саналаа өгсөн гэдэг. Энэ талаар та яриач?

-Мавританитай манай улсыг барьцаалсан л даа. Яагаад гэхээр Франц болоод өрнөдийн гүрнүүд Мавританийг НҮБ-д элсүүлэх сонирхолтой байсан. Уг нь Францын колони байсан орон л доо. Мөн Мавританийг африкийн улсууд дэмжиж байсан л даа. Тэгэхээр нь ЗХУ-ын төлөөлөгч, хэрвээ Монголд та нар хориг тавихгүй бол бид Мавританид хориг тавихгүй. Эхлээд Монголын асуудлыг хэлэлцэнэ гэж байж Монголын асуудлыг хэлэлцүүлээд, дараа нь Мавританийн асуудлыг хэлэлцүүлсэн. Мавританийг хэлэлцэхэд ЗХУ хориг тавиагүй, харин түдгэлзсэн. Монголчууд яагаад түдгэлзсэн гэдэг нь ойлгомжтой. Бид бол дөнгөж НҮБ-д элссэн орныхоо хувьд бол ЗХУ-ын л байр суурийг л дагах учиртай байлаа шүү дээ.

-Хориг тавина гэдэг түдгэлзэхээс ялгаатай юу?

-Хориг тавих бол татгалзана гэсэн үг. Түдгэлзэх бол дэмжих ч үгүй, хориглох ч үгүй л гэсэн үг. Ер нь бол тухайн үед бүх л жижиг орнууд өөрийн талын их гүрнүүдийн байр суурийг дагадаг байлаа. Францын колони байсан улсууд Францыг, Английн колони байсан улсууд Англиасаа л зөвлөгөө авдаг, аяыг нь дагадаг байсан. Ийм л цаг үе байсан ганцхан Монгол Зөвлөлтийг дагаагүй.

-Тавин жилийн хугацаанд НҮБ-ын үйл ажиллагаанд Монгол Улс хэрхэн оролцсон бэ?

-Сая Зандаршатар сайдын илтгэлд ч гарлаа. Монголын санаачилгаар нийт 20 гаруй асуудлаар 70 гаруй тогтоолыг санаачилан НҮБ-ын Ерөнхий Ассамблейгаар хэлэлцүүлж батлуулсан байна. Энд янз бүрийн сэдвүүдийг хамруулсан. Зэвсэг хураах долоон хоног гэж явууллаа, улс түмний энх тайвнаар орших эрхийн тунхаг батлууллаа. Бүх нийтээрээ бичиг үсэгтэй болох хөдөлгөөнийг Монгол санаачиллаа. Үүний дагуу манайх буурай, жижиг хөгжилтэй улс орнуудаас манайх хамгийн түрүүн нийтээрээ бичиг үсэгтэн боллоо гэж ЮНЕСКО-гийн өргөмжлөл, шагнал авлаа. Мөн бидний тооцоогоор манайх 14 удаа НҮБ-ын салбар хуралдааны дарга хийж байсан байдаг юм байна лээ. Мөн 8,9 удаа бүс нутгаа төлөөлж гол илтгэгч нь болж байсан байна. Бас манай олон хүн НҮБ-ын нарийн бичгийн даргын ажлын албанд орж ажиллаж байсан. Тэр бол зөвхөн Монголыг биш НҮБ-ыг төлөөлнө гэсэн үг. Гэх мэт дурдвал олон жишээ байнаа.

НЭГДСЭН ҮНДЭСТНИЙ МОНГОЛ УЛС

2011-10-26T19:39:00.000-07:00

Тавин жилийн өмнө, 1961 оны 10 дугаар сарын 27-нд Монгол Улс НҮБ-ын бүрэн эрхт гишүүн болов.

НҮБ-ын Ерөнхий Ассемблейн 16 чуулганы 1043 дахь бүгд хурлаар гаргасан 1630 дахь тогтоолд: 1961 оны 10 дугаар сарын 25-нд Бүгд Найрамдах Монгол Ард Улсыг Нэгдсэн Үндэстний Байгууллагын гишүүнээр элсүүлэхийг шийдсэн Аюулгүйн Зөвлөлийн зөвлөмжийг хүлээн авч, мөн Бүгд Найрамдах Монгол Ард Улсын гишүүнээр элсэхийг хүссэн өргөдлийг харгалзан үзсэний үндсэн дээр Бүгд Найрамдах Монгол Ард Улсыг Нэгдсэн Үндэстний Байгууллагын гишүүн болохыг зөвшөөрөв гэжээ.

15 жил уйгагүй тэмцэлдэж байж манай улс НҮБ-ын 101 дэхь бүрэн эрхт гишүүн болжээ. Манай улстай хамт нэг өдөр Исламын Бүгд Найрамдах Мавритани Улс НҮБ-ын бүрэн эрхт гишүүн болсон байна.

Анх 1946 онд манай улс НҮБ-д элсэх өргөдлөө өгснөөс хойш бараг жил бүр элсэх өргөдлөө шинэчилжээ. Монгол Улсыг НҮБ-ын гишүүнээр элсүүлэх асуудлыг 1946-1961 оны хооронд Ерөнхий Ассемблейн чуулганаар нийт 13 удаа ямар нэг хэлбэрээр хэлэлцсэн байна.

Дэлхийн II дайны дараа НҮБ дэлхийд шинэ дэглэм тогтоож, хүчний харилцааг зохицуулахад хамгийн чухал нөлөөтэй байгууллага болон хувирсан. Хэрэв дэлхийн улс орнуудад хүлээн зөвшөөрөгдөж, олон улсын харилцаанд идэвхтэй оролцох гэвэл НҮБ-д элсэн орох зайлшгүй шаардлагатай болсон. Энэ шаардлагыг монголчууд мэдэрч тус байгууллагад элсэхийг зорьсон боловч тухай үеийн хоёр том үзэл суртлын сөргөлдөөний улмаас хүсэл нь биелэхгүй удаан хүлээжээ.

Тавин жилийн өмнөх энэ өдрийг орчин үеийн Монголын түүхийн эргэлтийн үе гэж түүхчид үздэг. Манай улс тухайн үеийн зөвхөн социалист улс орнууд биш мөн капиталист улс орнуудыг багтаасан олон улсын хамтын нийгэмлэгт элсэн орсон нь дуу хоолойгоо дэлхий нийтэд хүргэж, “цөлөгдмөл” байдлаасаа гарах түүхэн боломжтой болсон юм.

Хамгийн гол нь тухайн үеийн НҮБ-ын гишүүн 100 тусгаар улсаар тусгаар тогтнолоо хүлээн зөвшөөрүүлж, баталгаажуулсан нь үнэлж баршгүй үр өгөөжийг өгсөн. 1961 оноос өмнө манай улс нийт 19 социалист болон хөгжиж буй улс орнуудад дипломат харилцаатай байсан байна. Харин НҮБ-д элссэнээс хойш олон улс оронтой дипломат харилцаа тогтоох боломжтой болсон бөгөөд 1963 онд өрнөдийн орнуудаас хамгийн түрүүнд Их Британи, Умард Ирландын Нэгдсэн Вант Улстай дипломат харилцаа тогтоожээ.
Мөн НҮБ-д элссэн нэг чухал үр өгөөж бол, олон улсын хамтын нийгэмлэгийн гишүүн улсын хувьд НҮБ-ын тусламж дэмжлэгийг авах эрхтэй болсон юм. 1963 оноос хойш манай улс НҮБ-аас 200 сая гаруй ам.долларын тусламж тэтгэлэг, техникийн тусалцаа авсан гэж Монгол дахь НҮБ-ын вебсайт дээр мэдээлсэн байна.

Монгол Улс НҮБ-д элссэн ач холбогдлыг Монгол Улсын ГХЯ-ны сайд асан Ц.Гомбосүрэн ингэж дүгнэсэн байна: Монгол Улс тусгаар тогтнолоо зарласнаас хойш гол тэмцсэн асуудал бол тусгаар тогтнолоо хүлээн зөвшөөрүүлэх байлаа. Хятадаар хүлээн зөвшөөрүүлэх гэж 25 жил болсон. ЗХУ 1921 онд Ардын засгийн газрыг хүлээн зөвшөөрсөн. 1924 оны 11 дүгээр сарын 26-нд Бүгд Найрамдах Монгол Улсыг тунхагласан. Гэтэл 1924 оны 5 дугаар сард байгуулсан Орос, Хятадын харилцааны зарчмын тухай гэрээнд Монгол бол Хятадын салшгүй хэсэг гэж бичсэн байдаг. Энэ гэрээ 1946 он хүртэл хүчин төгөлдөр байлаа. Тэгэхээр ЗХУ, Монголын тусгаар тогтнолыг хүлээн зөвшөөрсөн нь олон улсын эрх зүйн үүднээс үзэхэд тодорхой биш байсан юм. Харин Дэлхийн II дайны дараа 1945 онд дэлхий дахины байдал өөр болсон… НҮБ-д элсэж тусгаар тогтнолоо дэлхийн хэмжээнд баталгаажуулна гэдэг үнэхээр чухал үйл явдал байсан гэжээ.

НҮБ-ЫН ТОВЧ ТҮҮХ

“Нэгдсэн үндэстнүүд” (United Nations) гэдэг үгийг анх АНУ-ын Ерөнхийлөгч Франклин Рузвельт 1941 онд хэрэглэжээ. Дэлхийн II дайны үед, 1942 онд, дэлхийн 26 үндэстний Засгийн газар фашизмтай хамтран тэмцэхээ амлаж “Нэгдсэн Үндэстний тунхаглал”-ыг гаргажээ.

НҮБ-аас өмнө, Дэлхийн I дайны үед байгуулагдсан, олон улсын хамтын ажиллагаа, аюулгүй байдал, энх тайвныг хөхиүлэн дэмжих Үндэсний Лиг гэж байсан байна. Гэвч тус байгууллага үүргээ гүйцэтгэж чадалгүй Дэлхийн II дайныг гаргасан тул 1945 онд дайнд ялагч холбоотнууд голлон НҮБ-ыг байгуулжээ.

1945 онд холбоотны 50 орны төлөөлөгчид АНУ-ын Сан-Франциско хотод чуулж НҮБ-ын дүрмийн төслийг боловсруулсан байна. Эдгээр 50 орны төлөөлөгчид ЗХУ, Хятад, Их Британи, АНУ-ын гаргасан саналуудад тулгуурлан дүрмийн төслийг боловсруулжээ. Энэхүү дүрмийн төсөлд, хожим нэгдсэн Польш улстай нийлээд 51 улс 1945 оны 6 дугаар сарын 26-наас гарын үсэг зуржээ.

1945 оны 10 дугаар сарын 24-нд Хятад, Франц, ЗХУ, Их Британи, АНУ зэрэг их гүрнүүд 51 улсын гарын үсэг зурсан дүрмийн төслийг баталгаажуулснаар НҮБ албан ёсоор мэндэлсэн гэж үздэг. Тиймээс жил бүрийн 10 дугаар сарын 24-нийг НҮБ-ын өдөр гэж дэлхий нийтэд тэмдэглэдэг билээ.

МАВРИТАНИД ТАВИН ЖИЛИЙН ОЙН МЭНД ХҮРГЭЕ

Тавин жилийн өмнө энэ өдөр америкийн дипломатч Алберт Хенсинг албаны машинтайгаа Баруун, Зүүн Германыг тусгаарласан Берлиний хананд дөхөж очсоноос болж Зөвлөлт, Америкийн танкууд өөдөө өөдөөсөө хошуугаа чиглүүлэн, тусгаарлах зурвасын наана цаана 16 цаг зогсчээ. Энэ үйл явдлыг түүхэнд Берлиний хямрал гэж нэрлэжээ.

Мөн америкчууд саранд хүрэхэд чухал бэлтгэл ажил болсон Сатурн пуужинг огторгуйд хөөргөсөн бол ЗХУ Новая Земля, Сары-Шаганд цөмийн бөмбөгийн туршилтыг хийсэн байна.

Дээрх гурван үйл явдал тухайн үеийн уур амьсгалыг юунаас ч илүү тод харуулна. Социалист, капиталист нийгэм сөргөлдөж, цөмийн зэвсгээр өрсөлдөж байсан үе. 1961 оны 4 дүгээр сарын 12-нд ЗХУ сансарт анхны хүнийг нисгэсэн тул АНУ түрүүлж саран дээр хүн буулгахаар зорьж байжээ.

Мөн онд болсон нэгэн эмгэнэлт явдал бол НҮБ-ын Ерөнхий нарийн бичгийн дарга Даг Ха́ммаршельд 9 дүгээр сарын 18-нд Конго руу энхийг сахиулах үйлсээр очиж байгаад онгоцны осолд орж зуурдаар нас барсан явдал юм. Тэрбээр НҮБ-ын Ерөнхий нарийн бичгийн даргын албыг 1953 оноос хойш хашжээ. 1961 онд Ха́ммаршельд социалист улс орнуудын зүгээс нэлээн зэмлэлийг хүртсэн бөгөөд тэр жил НҮБ-ын эдийн засгийн байдал хүндхэн байсан байна.

1961 онд НҮБ-д Монгол, Мавритани, Сьерра Леон, Танганьи́ка гэсэн дөрвөн улс элссэн байна. Өмнөд Африкт оршдог Танганьика тусгаар тогтноод тавхан хоноод л НҮБ-ын гишүүн болсон байх юм. Тус улс 1961 оны 12 дугаар сарын 9-нд тусгаар улс болсон бөгөөд 12 дугаар сарын 14-нд НҮБ-ын бүрэн эрхт гишүүн болсон байна. Гэтэл бид 15 жил хүлээж байж бүрэн эрхт гишүүн болсон билээ. Энэ нь манай тусгаар тогтнол, том гүрнүүдийн сөргөлдөөнөөс болж ямар эгзэгтэй байдалд орсон байсныг батална.

Танганьика Улс сүүлд нь мөн НҮБ-ын гишүүн Занзибар улстай 1964 онд нэгдэж Бүгд Найрамдах Нэгдсэн Танзани Улсыг байгуулж, НҮБ-д шинэ нэрээр бүртгэгдсэн байна. Занзибар Улс 1963 оны 12 дугаар сард Их Британийн колончлолоос суларч, тусгаар тогтноод л тэр сардаа багтан, тодруулбал 12 дугаар сарын 16-нд НҮБ-ын гишүүн болсон ажээ.

Дээрх хоёр улс Монголтой харьцуулахад гэрлийн хурдаар НҮБ-ын гишүүн болжээ. Ер нь, хэрэв түүхийг нь жаахан үзвэл, Африкийн улсуудыг НҮБ-д оруулахын тулд тусгаар тогтносон улс болгож байгаад л бөөндөөд байсан мэт сэтгэгдэл төрнө. Манай улс бол НҮБ-ын гишүүн болох гэж хамгийн удаан хүлээсэн улс биш юмаа гэхэд удаан хүлээсэн улсуудын нэг мөн. Энэ бүгдээс бас нэг дүгнэлтийг хийж болно. Тухайн үед их гүрнүүд жижиг улс орнуудын хувь заяаг бүрэн атгаж байжээ... Мөн өөрийн талын улс орнуудыг НҮБ-д гишүүнээр оруулах нь Аюулгүйн Зөвлөлд багтсан их гүрнүүдэд ашигтай ч байж. Үүнээс гадна манай улсыг НҮБ элсүүлэх асуудалд Аюулгүйн Зөвлөлд багтсан хоёр том гүрэн Орос, Хятад эсрэг тэсрэг байр суурьтай байсан нь нөлөөлсөн нь мэдээж. Мөн ЗХУ бол хэдийгээр дайнд ялсан хүчирхэг гүрэн байсан ч тухайн үеийн капиталист их гүрнүүдэд “гадуурхагдаж” байсан байж болох юм. Ямар сайндаа 1960 онд уурлаж бухимдсан ЗХУ-ын удирдагч Никита Хрушев НҮБ-ын индрийг гутлаараа нүдэх билээ дээ.

1961 онд НҮБ-ын гишүүдийн тоо 100 гарсан байна. Гэхдээ 1961 он биш 1960 онд НҮБ нэг жилд хамгийн орон гишүүнтэй болжээ. Шинээр тусгаар тогтносон Африкийн 16 улс 1960 онд бөөнөөрөө НҮБ гишүүн болсон байна.

Өнөөдөр харахад хэтэрхий гэнэн, хийсвэр ч гэмээр асуултууд 1961 онд НҮБ-д гарч байсан байна. Шинээр элсэн орсон Ази, Африкийн улс орнууд нэгдээд их гүрнүүдийн эсрэг санал өгөх болов уу? Барууны ертөнцийг сөрөх болов уу? Урьд нь дипломат харилцааны туршлагагүй улс орнууд дэлхийн энх тайвныг бэхжүүлэх НҮБ-ын гол үүргийг гүйцэтгэж чадах уу гэх мэт...

Манай улсын хувьд бол 50 жилийн хугацаанд дайн дэгдээхээр нэг ч үйлдэл, үг хэлээгүй. Харин ч энхийн үйлсэд их чармайж, энх тайвны төлөө үргэлж “За” гэдэг байсан. Сүүлийн үед бид байгаль дэлхийгээ илүү анхаарч, цөлжилттэй тэмцэхэд бүгдийг уриалдаг болсон. Мөн энэ жил Ерөнхийлөгч Ц.Элбэгдорж Ардчилсан орнуудын хамтын нийгэмлэгийг даргалж ардчиллын боловсролыг дэмжих, авилгыг үл тэвчих, иргэний нийгмийн байгууллагуудыг дэмжих, бүс нутгийн үйл ажиллагааг идэвхжүүлэх зэрэг чиглэлээр идэвхтэй ажиллахаар төлөвлөж байгаа... Ямартаа ч одоо 193 гишүүн улс оронтой болсон НҮБ-д Ази, Африкийн жижиг улс орнууд гай тариагүй нь ойлгомжтой.

Эцэст нь, хамт нэг өдөр НҮБ-ын гишүүн болсон Мавритани Улсдаа мэнд хүргэе. Монгол дөнгөж НҮБ-ын гишүүн болоод анхныхаа саналыг өгөхдөө Мавританийг НҮБ-ын гишүүн болоход татгалзсан товчлуурыг дарж тэднийг гомдоосон гэдэг. Гэхдээ тусгаар тогтноод 50 жил болсон (1911 оноос тооцвол), 15 жил НҮБ-ын гишүүн болох гэж зүтгэсэн монголын төлөөлөгч, ганцхан жил тусгаар тогтноод НҮБ-ын гишүүн болох гэсэн Мавритани улсыг (Францаас 1960 оны 11 дүгээр сард тусгаар тогтносон) “Бидэн шиг жаахан зовлон амс” гэж бодсон ч юм билүү. Гэхдээ ингэж бодоогүй нь мэдээж. Тухайн үед Монголыг ЗХУ л дэмжиж НҮБ-ын гишүүн болгосон. Тиймээс гишүүн болонгуутаа л тэднийг зөрөх хэцүү байсан байх... Үүнийг мавританичууд ч сайн ойлгож байгаа. Цаг тийм байсан юм шүү дээ... Баярын мэнд хүргэе.

ШАГНУУЛААД ШАРАА БОЛЖЭЭ

2011-10-24T20:07:00.000-07:00

Хэд хоногийн өмнө Сүхбаатарын талбай дээр МУБИС-ын хэдэн таньдаг оюутнуудтай тааралдлаа. Хичээл нь тэр өдөр ороогүй гэнэ. Хичээл нь яагаад ороогүйн учрыг нь лавлатал сургууль нь 60 жилийн ойн баяраа тэмдэглэж баярын концерт тавьсныгаа оюутнууддаа үзүүлнэ гэсэн юм байх. Үүнийг нь сонсоод “Болж дээ” гэсэн чинь болоогүй юм байна. Оюутнууд гомдолж байна.

“Сарын өмнө ойн баярт зориулсан хандив гэж хүн бүрээс нэг мянган төгрөг хурааж авсан. Тэгээд одоо концертийн тасалбар гэж бас дахин 3000 төгрөг хурааж авлаа. Сургуулийн захиргаа бүх туслах ажилтнуудад бүх оюутны тоогоор билет тарааж өгөөд, оюутнууд үзсэн ч, үзээгүй ч мөнгийг нь олж ир гэж лүндэн буулгасан” гэлээ.

Цоо шинэ үзэгдэл биш л дээ. Саяхан хүртэл бас нэг дээд сургуулийн оюутнууд иймэрхүү гомдол хэлж зурагтаар гарч байсан. Ер нь жилийн жилд л багш, оюутнууддаа энэ маягаар “шахааны” бизнес хийдэг мэдээ цацагддаг. Үүнд бид бүр дөжиржээ. Харин би жаахан тооцоо хийж үзлээ. МУБИС нь энэ хичээлийн жилд 10 мянга гаруй оюутан сурагчидтай гэж сургуулийнхаа вебсайтанд бичсэн байгааг тооцвол ойн баярын хандив гэж 10 сая, концертын тасалбар гэж 30 сая, нийт 40 сая төгрөг цуглуулсан бололтой.

“60 жилийн ойн баяр гэсэн хүндэтгэлийн концертонд том том “одууд” орох юм байх гэсэн чинь СУИС, Хөгжим Бүжгийн Коллежийн хэсэг багш, оюутнууд дуулж хөгжимдөн дээрээс нь хайрт оюутнуудаа дайчилж нүсэр тоглолт хийсэн. Нийт гурван удаа тоглоход үзэгчдийн заалны тал нь л дүүрсэн” гэж нэг оюутан ховлож байна. Гэхдээ тэр хамаагүй. Нэгэнт л мөнгийг авчихсан юм чинь ирсэн ирээгүй нь хэнд хамаатай билээ гэж бас нэг оюутан хэлж байна.

Харин би 40 сая төгрөгөөр тус сургуулийн боссууд юу хийснийг таньдаг хэдэн МУБИС-ын багш, ажилтнуудаас тандаж асуулаа. Тэдний хэлж буйгаар бол бөх барилдуулж, багш ажилчдын хүндэтгэлийн зоог зохион байгуулжээ. Тус сургуулийн нэгэн багш эмэгтэй “Манай хамт олны 70 хувь нь эмэгтэйчүүд байхад бөх барилдуулж хэдэн нүцгэн эрчүүдийн ноцолдооныг үзүүлж, мөнгө үрэх шаардлага байгаагүй. Бид ямар эрчүүд хараагүй удсан хүмүүс байгаа биш. Тэгж Бөхийн өргөөг түрээслэж, бөхчүүдэд мөнгө тарааж байхаар хотын ойролцоох аль нэг уулын аманд сургуулийн өдөрлөг зохион байгуулвал хэдэн багш, ажилчид маань баярлах байсан. Үгүй ядахнаа хагас сайн, бүтэн сайнаар тохиолдуулж өдрийн амралтанд явуулахгүй. Өдрийн амралтын газрын зардлыг даадаггүй юмаа гэхэд ядаж замын зардлыг нь гаргачихаж болох л байсан юм” гэж гомдолж байсан.

Харин ойн баярын хүндэтгэлийн зоогондоо тус сургуулийн захиргаа нэлээн нухацтай бэлджээ. Гадна, дотны гийчид ирсэн гэнэ. Гэвч харамсалтай нь сургуулийнхаа үйлчилгээний албаны зарим хүмүүсийг мартаад цайлгандаа уриагүй байна. Тун тоогүй хэрэг болж. Уригдаагүй нэг нөхөр маш гомдолтой байна лээ. “60 жилийн турш өөрсдийн суудаг тансаг өрөө, хичээл ордог анги тасалгаануудаа цэвэрлүүлж, эвдэрч хэмхэлснээ засуулж хамаг хар бор ажлуудыг хийлгэдэг маниусыгаа яаж сургуулийн захиргаа мартаж чадав аа. Ханилж яваад нөхрөө, унаж яваад морио гэдэг шиг юм боллоо” гэж байна.

Харин нэг багш “Биднээс цайллаганы хагас зардал гэж 22 мянган төгрөг хурааж авсан. Тэгээд нэг хүний 44 мянган төгрөгөөр яаж тансаглах бол гэсэн чинь ёстой юу ч шалиагүй. Нэг ширээнд 12 хүн суухад 528 мянган төгрөгөөр ямар тансаг ширээ босох билээ. Гэтэл цөөн хэдэн чихэр, алим нь нэг тойроод алга болсон” гэж хошуугаа унжуулан гомдолж байна. За энэ ч яахав. Муу хүн идсэнээ сайн хүн явснаа гэдэг юм. Багшийн дээдийн хэдэн багш нар арай бага хундага дарс уугаа л биз. Харин ч бага ууж сайн үлгэр дууриалал үзүүлж.

"Гэхдээ цаадах эдийн засгийн тооцоо нь сонирхолтой. Нэг хүний 44 мянга төгрөг гэж багш нараа хуураад... Бид ямар хэмжээний юм идэж ууснаа мэдэхтэйгээ шүү дээ" гэж багш нар нь нэг нэгнээсээ өрсөн хариулцгааж байлаа.

Гэхдээ энэ идэж уусан ч яах вэ. Дээр хэлсэн. Хаа сайгүй байдаг үзэгдэл. Харин тус сургуулийн ойн баяраар олон багш нар нь есөн шидийн мэргэжилтэй болж медалиар шагнуулсан гэнэ. “Эгээтэй л гавьшгай слесарь, гарамгай хууль ч болсонгүй. Бүр огт спорт хөөцөлдөж байгаагүй хүн тамирчны медалиар шагнуулсан. Шагнаж урамшуулалгүй яах вэ. Гэхдээ юугаар? Шагнал гардуулах ёслол дээр захиргааны томчууд орж ирэн бие биенээ шагначихаад гараад явцгаасан. Харин үлдсэн хүмүүс нь хоорондоо төрөл бүрийн төрийн бус байгууллагуудын тэмдэг, медалиуд солилцсон. Ямар нэгэн баяр болохоор сургуулийн захирал нь янз бүрийн байгууллага руу утасдаж манай хэдэн багш нарт өгчих тэмдэг, медаль байна уу гэж гэдэг гуйдаг. Үгүй мөн их санаа тавьж байна аа?” гэж танил багш маань гомдоллоо.

Харин шагнуулсан бас нэг багш “Надад өгсөн тэмдэг нь Спортын төв ордны урдах дэлгүүрт 1500 төгрөг гэж байна лээ. Би нөхрөөсөө маш их ичсэн. Ёстой шараа болсон. Түүний оронд мөнгийг нь өгчихгүй дээ” гээд “Улсдаа багшлах боловсон хүчин бэлтгэдэг цорын ганц сургууль болох МУБИС нь захиргаадалтын үеийн хуучинсаг сэтгэлгээнээсээ салж чадаагүй байна. Захирал болон захиргааны албан тушаалуудыг ч гэсэн хуучин үеийн адил томилгоогоор буюу “үе залгамжлан” авдаг нь хэвээр юм чинь аргагүй ч юм уу” гэж халаглаж байлаа.

Эцэст нь, МУБИС-ийн захиргаа ойн арга хэмжээгээ хамт олон, оюутнууддаа өгөөж хүртээлтэйгээр зохион байгуулсансан бол дээрх гомдлууд гарах байсан гэж үү. Хамгийн гол нь өчнөөн сая төгрөгийг үргүй зарцуулсан нь ажилчдынх нь дургүйг хүргэжээ. Үүнээс хойш ойн арга хэмжээний мөнгө санхүүг юунд хэрхэн яаж захиран зарцуулснаа тодорхой тайлагнадаг байх нь чухал юм байна. Хэрэгтэй, хэрэггүй 1500 төгрөгний медалиар шагнаж багш нараа шараа байдалд оруулж байснаас мөнгөн шагнал нэмж өгч хүндэтгэлийн тоглолтондоо олны танил хамтлаг дуучдыг урьсан бол багш, ажилчид, оюутнууд сэтгэл хангалуун байх байж дээ.

НҮҮРСНИЙ ЭРИН БОГИНОХОН

2011-10-23T00:15:00.000-07:00

Монголыг зорьсон хоёр америк онгоцонд зэрэгцэж суугаад нисч явжээ. Нэг америк нь Монголд уул уурхайн томоохон компанид ажилладаг. Нөгөөх нь америкийн нэгэн төрийн бус байгууллагын тэргүүн. Тэр хоёр Монголын уул уурхайн хөгжлийн талаар ярилцаж, санал бодлоо солилцож байтал уул уурхайн компанид ажилладаг америк нь:

-Монгол, Хятадыг нүүрсээр 300 жил хангах нөөцтэй гэж хэлэхэд нөгөөх нь:
-Монгол, Хятадыг өөр эрчим хүчний хямд үүсвэр бий болтол нүүрсээр хангах нөөц бий гэж хариулсан гэнэ.

Монгол, Хятадыг өөр эрчим хүчний хямд үүсвэр бий болтол хангах нөөцтэй гэж учир битүүлэг хариулсан эрийг Стив Фриш гэнэ. Тэрбээр АНУ-ын Калифорни мужийн “Сьерра Бизнес Зөвлөл” ТББ-ын тэргүүн. Түүний Монголд ирсэн нэг зорилгыг нь товчоор хэлбэл, Америкийн уул уурхайн туршлага, алдаа оноог монголчуудад танилцуулах, мөн Монголын уул уурхайн зөв зүйтэй бодлогоос суралцаж Америкт нэвтрүүлэх...

Тэрбээр хоёр орон уул уурхайн салбарт харилцан бие биенээсээ суралцах зүйл их байна гэж үздэг. Гэхдээ хэрэв уул уурхайн салбар хөгжсөн хугацаа, хоёр улсын хөгжлийн түвшинг харьцуулвал хэн нь багш, хэн нь шавь байх нь ойлгомжтой. Стив Фриш “Өнөөдөр уул уурхайн салбарт гаргасан шийдвэр ирээдүйн Монголын олон зүйлд нөлөөлөх болно” гэж хэлэхэд үнэмшихгүй гээд ч яахав. Америкчууд, биднийг газартаа гадас шаахаас ч цээрлэдэг үед “нинжатай” байсан улс шүү дээ.

Бидний нинжа гэж нэрлэдэг хувиараа алт олборлогчдыг Америкт зэрлэг муур (wild cat) гэж нэрлэдэг байсан байна. Тэдний хийсэн зуун тавин жилийн өмнөх “үйлийн үрийг” одоо хүртэл америкийн татвар төлөгч нар төлсөөр л байдаг гэнэ.

Зэрлэг муурнуудын орхиод явсан олон уурхайн байгаль орчныг АНУ-ын Засгийн газар татвар төлөгчдийн мөнгөөр нөхөн сэргээсээр байгаа гэнэ. “Бүр 150 жилийн дараа сая сая долларыг жил бүр байгаль орчны нөхөн сэргээлтэд зарцуулж байна. Гэтэл энэ нь бас хангалтгүй. Бид сая сая долларыг жил бүр зарцуулсаар атал миний амьдардаг Калифорни мужийн Сьерра Невадад гэхэд л 47 мянган нөхөн сэргээлгүй орхисон уурхай бий. Тиймээс танай Засгийн газар уул уурхайг одоо л зөв зохицуулж зуун жил, хоёр зуун жилийн дараа байгаль орчны нөхөн сэргээлтэд ямар их хэмжээний зардал гарч болохыг бодолцох хэрэгтэй” гэж Стив Фриш хэлсэн юм.

150 жилийн дараа зөвхөн төсөв хохироогүй харин хүний эрүүл мэнд ч хохирсоор байгаа гэнэ. “Манай гол мөрөнд мөнгөн ус байсаар л байна. Мөнгөн усыг бид 150 жилийн дараа ч бүрмөсөн цэвэрлэж чадаагүй. Манай мужийн оршин суугчдын биед мөнгөн ус байсаар байна” гэж тэр ярьсан.

Америкийн Калифорни муж бол газар доорх болон газар дээрх байгалийн баялаг ихтэй муж ажээ. Мод, ус, алт гэх мэт байгалийн баялагтаа тулгуурлаж уг муж хөгжсөн байна. 1850-1900 оны хооронд дэлхийд хамгийн их алтыг Калифорни мужид олборлож байжээ.

“Тэр үед одоогийн Монгол шиг нинжа нар ч их байсан. Эхлээд ямар ч хууль дүрэм, зохицуулалт байгаагүй. Байгаагүй учраас хэдэн сая тонн мөнгөн ус манай мужийн гол мөрөнд орсон. Маш ч их хор хөнөөл учруулсан. Гол мөрөн мөнгөн ус, хүнцэл гэх мэт химийн хорт бодисуудаар хордсон. Тухайн үед алт олборлох хамгийн зохимжтой аргыг хайж ус ашиглаж олборлох болсон. Үүнээс болж Калифорнийн тал нутаг голоор урсан ирэх сая сая тонн шорооны улмаас 6 см өндөрссөн. Мөн мөнгөн усыг зохицуулах гэж үзсэн. Ер нь өнөөгийн хууль дүрэм зохицуулалттай болтол 50-75 жилийн хугацаа шаардагдсан.”

“Тиймээс бид байгаль орчны бодлогыг хэрхэн зөв хэрэгжүүлэх вэ гэдэг асуудалтай бодиттойгоор тулгарч байлаа. Байгалийн баялгийг хэрхэн зөв зохистой ашиглаж орон нутгийн оршин суугчдад болон улс орны хөгжилд хэрхэн үр өгөөжтэй болгох вэ гэдгийг олон жил хэлэлцсэн” гэж Стив Фриш мөн ярьж байсан.

“Сьерра Бизнес Зөвлөл” ТББ нь орон нутгийн тогтвортой хөгжлийн бодлогыг хэрэгжүүлэхэд анхаарч ажилладаг гэнэ. Орон нутгийнхаа оршин суугчдад болон америкийн нийт ард иргэдэд үр өгөөжтэй, байгаль орчинд ээлтэй бодлогыг хэрэгжүүлэхэд тэд бас анхаардаг байна. Мөн төр, хувийн бизнес, төр бус байгууллагын уялдаа холбоог сайжруулах үүргийг ч гүйцэтгэдэг ажээ.

Стив Фриш Монголд ирж холбогдох албаны хүмүүс болон МУИС-ын оюутнуудтай уулзаж ярилцжээ. Тэрээр тэдэнтэй олон зүйлийн талаар санал бодлоо солилцсоны нэг нь Монголыг хүлэмжийн хийг бууруулахын тулд хөгжилтэй улс орнуудад бий болсон “нүүрсхүчил, хүлэмжийн хийн зах зээл”-ийн сүлжээнд орохыг санал болгосон явдал юм.

“Нүүрсхүчил, хүлэмжийн хийн зах зээл”-ийн сүлжээг энгийнээр тайлбарлавал хүлэмжийн хийгээ бууруулж чадахгүй, зөвшөөрөгдсөн хэмжээнээс илүү ялгаруулж байгаа үйлдвэр, компаниуд хүлэмжийн хийг бага ялгаруулдаг үйлдвэр, компани, улс оронд тодорхой хэмжээний төлбөр төлж “оноо авах” боломжтой байдаг юм байна. Тэд мөн хүлэмжийн хийг бууруулах төслийг санхүүжүүлж “гэмээ цайруулж” болох ажээ. “Сьерра Бизнес Зөвлөл” ч хүлэмжийн хийг бууруулах олон төслийг хэрэгжүүлдэг ажээ.

Хэрэв манай улс нүүрсхүчил, хүлэмжийн хийг бууруулж цэвэр агаартай улс болж чадвал “нүүрсхүчил, хүлэмжийн хийн зах зээл”-ийн сүлжээнд орох ашигтай мэт надад санагдаж байлаа. Жишээлбэл, гэр хороололд амьдардаг иргэн Бат утаагүй зуух ашигласныхаа төлөө тодорхой хэмжээний мөнгийг Америкийн нэгэн компаниас авах боломжтой болно.

Түүнээс мөн би Калифорни мужид уурхайн нөхөн сэргээлтийг яаж зохицуулдгыг лавлаж асуусан юм. Түүний хэлснээр бол Калифорнид уурхайн олборлолт эхлэхээс өмнө нөхөн сэргээлт хийх нийт хөрөнгийг тогтоогоод, төлөвлөгөө хийсэн байхыг шаарддаг гэнэ. Түүний дараа олборлолт эхлэхэд тодорхой хэмжээний мөнгийг орлогоосоо нөхөн сэргээлтийн санд тогтмол хуримтлуулж байхыг бас шаарддаг ажээ.

Калифорнид харин нүүрсний уурхай байдаггүй гэнэ. Гэхдээ энэ нь Стив Фришийг Монголын нүүрсний талаар өвөрмөц санал дэвшүүлэхэд садаа болсонгүй. Түүний хэлсэн санаа бол шинэлэг бөгөөд бодууштай. Тэрбээр хэдийгээр Монголд маш их нүүрсний нөөц байгаа ч энэ нөөцөө бид дуусгаж амжаагүй байтал дэлхий нийтэд сэргээгдэх эрчим хүчний үнэ өртөг нүүрснээс ч хямд болж нүүрс олборлож ашиг олох боломжгүй болно гэж үзэж байна.

“Монголын нүүрсийг би их сонирхсон. Одоохондоо нүүрс олборлож, Хятадад зарах их ашигтай байна. Учир нь хямд. Харин нар, салхиар ажилладаг сэргээгдэх эрчим хүч үнэтэй байгаа. Гэхдээ ирээдүйд шинэ технологи, санаачилга сэргээгдэх эрчим хүчний үнийг бууруулна. Харин нүүрсний хувьд бол зах зээлийн өрсөлдөөний улмаас үнэ нь улам өснө. Тодорхой хугацааны дараа нүүрс, сэргээгдэх эрчим хүчний үнэ солигдож, нүүрс үнэтэй, сэргээгдэх эрчим хүч хямдрах нь гарцаагүй. Тэгсэн цагт Монголд гурван зуун жил ашиглах нүүрсний нөөц байлаа ч ашиггүй болно. Тиймээс монголчуудын нүүрсэнд тулгуурлаж улс орноо хөгжүүлэх хугацаа богинохон байж мэдэх юм. 300 жил биш 30 жил ч байж мэднэ” гэж тэрбээр сануулаад уул уурхайгаас олж байгаа ашиг орлогоороо ирээдүйд хэрэгтэй сэргээгдэх эрчим хүч, эрүүл мэнд, боловсрол, шинжлэх ухаанд хөрөнгө оруулалт хийх хэрэгтэй гэж байлаа.

Гэхдээ нүүрсний эрин богино гээд дэвшилт техник технологи ашиглалгүй, нөхөн сэргээлт хийлгүй хамаа замбараагүй ухаад байхгүй байлгүй гэж тэр бас найдаж байгаагаа илэрхийлсэн.

“Ирээдүй бол сэргээгдэх эрчим хүч. Сэргээгдэх эрчим хүчинд маш их хөрөнгө оруулалт хийгдэж хурдан хөгжиж байгаа. Монголын нүүрсний орлого сэргээгдэх эрчим хүчний хөгжлөөс шалтгаалж татарч мэднэ. Сэргээгдэх эрчим хүч хямдрахад Монголын нүүрсээ зарах зах зээл хумигдана” гэж Стив Фриш дахин дахин хэлж байлаа. Америк сэргээгдэх эрчим хүчинд тэрбум тэрбумаар доллар зарцуулж байгаа гэнэ.

Тэрбээр мөн уул уурхайгаас олсон орлого тухайн орон нутгийнхаа хөгжилд үр шимээ өгч байх чухал. Хэрэв уул уурхайн компаниуд орон нутгийн хөгжилд тус дэм болохгүй байгаа бол оршин суугчид нь асуулт асуух нь мэдээжийн хэрэг. Бид орон нутгийнхаа томоохон үйлдвэрүүдэд нутгийн иргэдийг ажиллуулахад их цаг зарцуулдаг. Ур чадвар шаардсан, өндөр цалинтай ажилд орон нутгийн иргэдийг сургаж, бэлдэж авахыг бид том компаниудаас шаарддаг. Тэгж байж л цалин, ур чадвар тухайн газартаа шингэнэ гэж ярьж байсан.

Мөн түүнээс Америкт олон нийтийн хяналт уул уурхайн салбарт хэр байдаг вэ? гэж асуухад, харин өөдөөс “Би нэг зүйлийг асуумаар байна. Хэрэв Засгийн газар хуулиа хэрэгжүүлж чадахгүй байгаа бол иргэд хуулийн хэрэгжилтийг хянах хууль эрхзүйн тогтолцоо Монголд бүрдсэн үү?” гэж асуусан юм. Байдаг л байх. Гэхдээ байнга л орон нутгийн иргэд, төрийн бус байгууллагууд уул уурхайн компаниудыг эсэргүүцэж, жагсдаг гэж би түүнд хариулсан...

ЦАЛИН НЭМЭХЭД АНХААРАХ ЗҮЙЛ БИЙ

2011-10-23T00:12:00.000-07:00

Ирэх жилийн төсөвт цалин, тэтгэвэр, тэтгэмжийг 53 хувиар нэмнэ гэж Засгийн газар мэдэгдсэн нь чухам цагаа оллоо. Эс тэгвээс юу юугүй л эрдэмтэд, багш нар цалингаа нэмүүлэхийн тулд босч тэмцэх гээд байсан. Тэдний араас олон ч төсвийн байгууллагынхан нэмэгдэх байсан нь эргэлзээгүй. Ямартаа ч сонгууль болтол Засгийн газрын “чихнээс хонх уях нэг шалтгаангүй” боллоо.

Харин цалин нэмнэ гэдэг жижиг, дунд үйлдвэр эрхлэгчдэд хүндээр тусч мэдэх юм. Өнгөрсөн 4 дүгээр сард цалингийн доод хэмжээг 140.400 төгрөг болгосон. Гэтэл одоо хүртэл энэ хэмжээнд хүрч ажилчдынхаа цалинг өгч чадаагүй салбар бас байгаа билээ. Монголын ажил олгогч эздийн нэгдсэн холбооны дэд ерөнхийлөгч Х.Ганбаатарын хэлснээр бол эрчим хүч, дэд бүтэц, барилга, зам тээврийн салбарууд цалингийн доод хэмжээг ихэсгэхэд алзахгүй дааж гарчээ. Харин хөдөө аж ахуй, үйлчилгээ, жижиг дунд үйлдвэр эрхлэлтийн зарим салбарт цалингийн доод хэмжээг 140.400 төгрөг болгож чадаагүй байна. Тиймээс МАОЭНХ энэ оны эцэст гэхэд эдгээр газруудын цалингийн доод хэмжээг ихэсгэхийн төлөө ажиллахаар төлөвлөж байгаа юм байна.

Х.Ганбаатараас Засгийн газрын цалин, тэтгэвэр, тэтгэмжийг 53 хувиар өсгөх шийдвэрийн талаар МАОЭНХ ямар байр суурьтай байгааг нь лавлахад, Засгийн газраас цалин, тэтгэвэр, тэтгэмжийг нэмж монгол хүний хөдөлмөрийн үнэлгээг өсгөе гэснийг МАОЭНХ бүрэн дэмжиж байгааг тэрбээр хэлээд “Хэрэв төрд боломж байгаа бол төрийн албан хаагчдын цалин, тэтгэврийг нэмэхийг бид дэмжинэ. Гэхдээ анхаарах зүйл байна” гэж сануулсан юм.

2008 онд цалин, тэтгэврийг нэмэхэд жижиг, дунд үйлдвэрүүдэд тогтвортой ажлын байр 30 хувиар хорогджээ. Тийм учир цалин, тэтгэвэр, тэтгэмжийг 53 хувиар өсгөвөл хувиараа жижиг, дунд үйлдвэр эрхэлж байгаа эздэд хүндээр тусах магадлалтай аж.

“Төрийн албан хаагчдын цалинг нэмж болно. Харин үүнтэй уялдаад хувийн хэвшлийн үр ашиг, эдийн засгийн тогтвортой байдал хэрхэн хангагдах талаар Засгийн газар тодорхой бодлого гаргах ёстой. Хэрэв 2012 онд цалин, тэтгэвэр, тэтгэмж 53 хувиар нэмбэл энэ нэмэлттэй холбоотойгоор хувийн хэвшилд үүсч болох хүндрэлүүдийг хөнгөлөхөд чиглэсэн тодорхой бодлогын арга хэмжээг төлөвлөгөөндөө тусгаарай гэж бид Засгийн газарт албан ёсоор хэлж байна. Засгийн газрын бодлоготой холбоотой хамгийн их хүндрэл учирч болох салбар бол жижиг, дунд үйлдвэрлэгчид нэн ялангуяа хөдөөгийн жижиг, дунд бизнес эрхлэгчид болж байна” гэж Х.Ганбаатар ярьсан.

Тавиас дээш ажилчинтай үйлдвэр, аж ахуйн нэгжүүдэд 53 хувийн цалингийн өсөлт сөргөөр нөлөөлөхгүй юм гэсэн судалгаа бий гэнэ. Гэтэл тавиас дээш хүнтэй үйлдвэрүүд нийт бүртгэлтэй аж ахуйн нэгжүүдийн тоо Үндэсний статистикийн хорооны гаргасан судалгаагаар 2.8 нь хувь л байдаг байна. Харин үлдсэн хувь нь тавиас доош ажилчинтай аж ахуйн нэгжүүд ажээ.

Тиймээс Х.Ганбаатар “2012 онд эдийн засаг, бизнесийн орчныг таатай болгоход илүү анхаараарай гэдэг албан ёсны хүсэлтийг бид Засгийн газар, нийгмийн түншлэлийн хоёр талдаа бид хэлж байгаа. Үйлдвэрчний Эвлэлд бид хөдөө орон нутгийн ҮЭ-ийн гишүүдээс ажилгүй хүмүүс гарч ирнэ шүү. Өрхийн орлого хомсдож, ядуурал нэмэгдэж болзошгүй шүү. Энэ асуудалд ҮЭ-ийн байгууллага анхаараарай гэж бид сануулсан” гэж байлаа.

МАОЭНХ аж ахуйн нэгж байгууллагуудын тогтвортой үйл ажиллагааг явуулахад чиглэсэн эдийн засгийн таатай нөхцөл бүрдүүлэхэд тустай хэд хэдэн арга хэмжээг Засгийн газарт санал болгож байна. Хамгийн түрүүнд Засгийн газар төрийн өмчийн монополь аж ахуйн нэгжүүдийн бараа бүтээгдэхүүний үнийг тогтвортой байлгах ёстой гэж тэд үзэж байна. Хэрэв цахилгаан дулаан, эрчим хүчний үнийг нэмбэл шууд л инфляци өсч аж ахуйн нэгжүүдэд маш хүнд дарамт болно гэнэ.

“Бид Засгийн газар цалин нэмэхээс өмнө бүх гишүүддээ хандаж зөвлөмж гаргах гэж байгаа. Цалин нэмэх нь тодорхой боллоо. Бэлтгэлтэй байж шоконд орохгүйгээр давж гарах бэлтгэлийг хангаарай гэж гишүүддээ хандан эртхэн мэдээллийг өгье гэсэн бодолтой байгаа. Хувийн хэвшлийнхэн бол өөрийнхөө хөрөнгөөр бизнес хийж байгаа хүмүүс. Мэдээж тэд цалин нэм гэсэн шийдвэр гаргангуут л компаниа хаагаад л дампууруулчихгүй л дээ. Гэхдээ одоо яаж бүгд үүнийг давах вэ? гэдэг аргыг бодож олох нь чухал байна. Би танай агентлагаар дамжуулж, Төрийн шийдвэртэй уялдаатайгаар бид өөрсдийн өмнө тулгарсан хүндрэл бэрхшээлийг яаж давах уу гэдэг бодлогыг хувийн аж ахуйн нэгжийн эзэн болгон бодох ёстой. Эртнээс л арга замаа бодож байж л бид өөрсдийнхөө бизнесийг хадгалж авч гарна. Энэ бол бидний үүрэг гэдгийг хэлмээр байна” гэж ажил олгогч эздээ Х.Ганбаатар хандаж хэлэв.

Тэрбээр ажил олгогч эздэд хандан, “Манай гишүүд аль болох ашиг орлогоо нэмэгдүүлэх, зардлаа хэмнэх хэрэгтэй байна. Бүтээмжээ өсгөхийн төлөө байгууллага бүр анхаарах хэрэгтэй. Борлуулалтаа нэмэгдүүлэх хэрэгтэй. Шинэ техник технологи нэвтрүүлэх, эдийн засгийнхаа үр ашгийг дээшлүүлэх чиглэлээр ААН, жижиг, дунд үйлдвэрлэгч болгон л бодож байхгүй бол бидний өмнөөс хэн ч бодох гэдгийг л хатуу ойлгох хэрэгтэй” гэв.

ХАРААЛ УУ, ЕРӨӨЛ ҮҮ?

2011-10-22T23:57:00.000-07:00

Монголын Засгийн газар, НҮБ-ын Хөгжлийн хөтөлбөр хамтран Улаанбаатарт зохион байгуулж буй “Олборлох үйлдвэрлэлийг хүний хөгжилд чиглүүлэн удирдах нь” олон улсын бага хурлыг нээж Гадаад харилцааны яамны Төрийн нарийн бичгийн дарга Д.Цогтбаатар үг хэлэхдээ бурханд талархав. “Ямар азаар уул уурхайн салбар эдийн засагт муугаар нөлөөлдөг үзэгдлийг "голланд өвчин" гэдэг юм бэ? Монгол биш "голланд өвчин" гэж нэрлэдэгт нь бурханд би баярлаж байна. Бид голланд өвчнийг монгол өвчин гэж хэлүүлэхгүйн тулд маш шургуу сайн ажиллах ёстой” гэж тэр хэлсэн.

Д.Цогтбаатар мөн “Уул уурхай бол өөрөө муу зүйл биш. Америк, Канад, Австрали, Европын улс орнууд үүнийг батална. Тэд сайн үлгэр дууриалал болж чадна. Дэлхийд хангалттай сайн туршлага байгаа. Бид нэг нэгнийхээ туршлага, мэдлэгээс суралцах гэж энд цугласан. Уул уурхайн баялгийг зөвхөн ‘ходоодны баялаг’ биш мөн ‘оюун ухааны баялаг’ болгох чухал” гэв.
Харин Монголд суугаа НҮБ-ын суурин зохицуулагч бөгөөд НҮБХХ-ийн суурин төлөөлөгч Сезин Синаноглу “Өнөөдөр бид баялгийн хараалаас хэрхэн зайлсхийж, олборлох үйлдвэрлэлээс олж байгаа орлогоо хэрхэн тогтвортой хүний хөгжилд чиглүүлэх үү гэдгийг хэлэлцэх гол зорилготой” гэж хэлж байлаа.

“Олборлох үйлдвэрлэлийг яаж ерөөл болгох вэ гэдгийг судалдаг хүмүүс Монголд цугларч байна. Монгол хэдийгээр урт удаан түүх соёлтой улс орон гэлээ ч олборлох үйлдвэрлэлийг хөгжүүлээд удаагүй. Тиймээс та нарын мэдлэг, туршлага Монголд маш хэрэгтэй. Энэ онд та бүхний нэгэн адил Монголд олон орны ерөнхийлөгч, дэд ерөнхийлөгч гэх мэт дээд хэмжээний төлөөлөгчид ирсэн. Монголын байр суурь, үүрэг дэлхийд хэрхэн нэмэгдэж байгааг энэ айлчлалууд харуулсан. Ялангуяа олборлох үйлдвэрлэлийн салбарт...” гэж хатагтай Сезин Синаноглу онцолсон.

Тэрбээр мөн, НҮБХХ-ийн захирагч Хелен Кларк олон түүхт ой, тэр тусмаа НҮБ элссэн 50 жилийн ойг тэмдэглэж байгаа 2011 онд Монголд ирсэнд их баяртай байна гээд НҮБХХ-ийн захирагч анх удаа Монголд айлчилж байгааг дурдав.

ЯАГААД ЗАРИМ УЛС БАЙГАЛИЙН БАЯЛАГ ҮР ӨГӨӨЖ ӨГДӨГ, ЗАРИМ НЬ ҮГҮЙ ВЭ?

Энэ асуултыг НҮБХХ-ийн захирагч Хелен Кларк илтгэлдээ тавьсан юм. Үүнд хариулахын тулд тэрбээр зарим улс орнуудын туршлагыг жишээ татсан. Жишээлбэл, алмааз олборлодог Африкийн далайд гарцгүй Ботсвана улс байгалийн баялгаа зөв ашиглаж чаджээ. Тэд эрүүл мэнд, боловсролын салбарт үлэмж хэмжээний хөрөнгө оруулалт хийсэн байна. Тэд ашигт малтмалын үнийн хэлбэлзлээс хамгаалахын тулд орлогынхоо тодорхой хэмжээг хадгалах сан байгуулсан байна. Мөн 1900 оны үед Европын хамгийн ядуу орон байсан Норвеги Улс байгалийн баялгаа зөв зохистой ашигласны хүчинд сүүлийн жилүүдэд НҮБХХ-ийн Хүний хөгжлийн индексийг тэргүүлэх болжээ.

Харин Нигери улс 1973-1983 оны хооронд олборлосон газрын тосныхоо орлогыг үр өгөөж муутай зарцуулжээ. Бас 1960-1970-аад оны үед ашигт фосфат олборлож нэг хүнд ноогдох орлого нь дэлхийд хоёрдугаарт байсан Номхон Далайн өмнөд хэсэгт оршдог Науру улсын фосфатын нөөц нь дуусч ард иргэд нь одоо нөхөн сэргээгдээгүй, эвдэрсэн газар нутагтай хоцорсон байна.

Тиймээс сайн засаглал, үр өгөөжтэй, урт хугацааны хөгжлийн төлөвлөгөө байгалийн баялгийн хараалыг зайлуулахад нэн чухал тул Засгийн газрыг байгалийн баялгийг хэрхэн зарцуулж байгааг ил болгоход авилгалын эсрэг хүчтэй хууль, иргэдийн идэвхтэй оролцоо хэрэгтэйг хатагтай Хелен Кларк онцолсон.
“Норвеги, Канад, Австрали, Ботсвана,Чили зэрэг улсууд ашигт малтмалын нөөцөө зөв зохистой ашиглаж, хүний хөгжлийг сайжруулж чадсан, үлгэр дууриалал болох улсууд. Ашигт малтмалын нөөцөө олборлох нь улс оронд маш их үр өгөөжөө өгөх боломжтойг тэд харуулсан” гэж тэрбээр бас хэлсэн.

Тэрбээр мөн эдийн засгийг төрөлжүүлэх нь баялгийн хараал хүрэхгүй байх бас чухал нөхцлийг бүрдүүлдэг гэв. Индонези, Малазиа зэрэг улс газрын тос экспортлохынхоо хажуугаар газар тариалан, аж үйлдвэрлэлийн салбарыг хөгжүүлсэн нь амжилтад хүрчээ.
Манай улс голланд өвчний аюулыг анзаарч Төсвийн тогтвортой байдлын тухай хууль гаргаж Төсвийн тогтвортой байдлын сан байгуулсныг хатагтай Хэлэн Кларк сайшаасан. Харин Хүний хөгжлийн сан ойрын ирээдүйд нийгмийн эмзэг ядуу бүлгийг илүү онцолж, үйлчлэх байх гэж найдаж буйгаа тэр илэрхийлсэн.

“Байгалийн баялгаа хэрхэн ашиглах нь тухайн улсын эдийн засаг, нийгмийн тогтвортой хөгжилд шууд нөлөөлнө. Хэдийгээр би олон улсын туршлагуудыг дурдсан ч бүгдэд таарсан бодлого гэж байхгүй. Бүгд өөр өөрийн онцлогтой.”
“Хэрэв байгалийн баялгийг ил тод, ард иргэдэд ашигтай, тэднийг хамарсан, тогтвортой байдлаар хөгжүүлвэл хүний хөгжлийг хурдасгаж чадна гэж зарчмын хувьд би үздэг” гэж хатагтай Хэлэн Кларк хэлж байлаа.

Байгалийн баялгийн орлогыг зарцуулах явц ил тод байх ёстой. Олборлосон компаниас Засгийн газарт өгч байгаа орлого, мөн Засгийн газрын болон орон нутгийн засаг захиргааны байгалийн баялгийн орлогыг зарцуулах явц ил тод байх учиртай.

Мөн байгалийн баялгийг ашиглахдаа иргэний нийгмийн оролцоо, тэр тусмаа орон нутгийн уугуул иргэдийн оролцоо маш чухлыг тэрбээр дурдсан. Ялангуяа олборлолт хийж байгаа орон нутгийн иргэдийн эрхийг зөрчихгүй байхад их анхаарах ёстой гэлээ.

НҮБ-ын тусгай судлаач Уугуул иргэдийн эрхийн талаар хийсэн судалгаандаа дэлхий дахинд ашигт малтмалын олборлолт хийж байгаа томоохон төслүүд уугуул иргэдийн эрхийг ноцтойгоор зөрчдөгийг илрүүлсэн байна. Тиймээс уугуул иргэд, Засгийн газар хоёр харилцан ашигтай яриа хэлэлцээр хийж, ойлголцох нь чухал ажээ.

Хатагтай Хелен Кларк мөн, “Тогтвортой хөгжлийг хангахын тулд ойрын хугацааны зорилтыг урт хугацааны зорилттой зохицуулж хэрэгжүүлэх ёстой” гээд урт хугацааны үр өгөөжийг бодолцох хэрэгтэйг онцолсон юм. Тиймээс байгалийн баялгийг олборлоход байгаль орчны асуудлыг орхиж болохгүй. Аливаа төсөл хэрэгжүүлэхдээ байгаль орчинд нөлөөлөх хор хөнөөлийг тооцон, нөхөн сэргээх төлөвлөгөөг гаргах ёстой аж.

Илтгэлийнхээ төгсгөлд тэрбээр олборлох үйлдвэрлэл дөнгөж хөгжиж байгаа Монгол шиг улс орнуудад ашигт малтмалаас их ашиг орлого урсан орж ирэхээс өмнө зөв удирдлага, менежменттэй болох боломж бий. Тиймээс зөв удирдлага, менежменттэй болж чадвал байгалийн баялгийг хараал биш ерөөл болгож чадна гэлээ.

ДНБ-ий 70 ХУВИЙГ ХУВИЙН ХЭВШЛИЙНХЭН ҮЙЛДВЭРЛЭЖ БАЙНА

Монгол Улсын Ерөнхий сайд С.Батболд тус бага хуралд тавьсан илтгэлдээ Монголын эдийн засаг, нийгмийн байдлыг танилцуулав.

Зах зээлийн эдийн засгийн замыг сонгоод бид хорин жил болж байна. 1992 онд ардчилсан хуультай болсон. Манай улс олон намын тогтолцоотой, иргэний нийгмийн олон байгууллагатай. Хувийн хэвшил манай эдийн засагт давамгайлж ДНБ 70 хувийг эзэлж байгаа. 2008 оны УИХ-ын сонгуулийн дараа улс төрийн тогтвортой байдлыг хангахын тулд хоёр улстөрийн нам хамтарч Засгийн газрыг байгуулсан. Энэ Засгийн газрын үед дэлхийн том санхүүгийн хямрал тохиолдсон. Манай улсын хувьд бол манай гол экспорт болох ашигт малтмалын үнэ дэлхийн зах зээл дээр унасан нь бид их нөлөөлсөн. Мөн өвөл зуд болж эдийн засаг, экологийн тэнцвэрт байдалд нөлөөлсөн. Үүнээс бид эдийн засгийг төрөлжүүлэх хэрэгтэйг ойлгосон.

Бид эдийн засгийн хямралаас харахын тулд гадаадын донор, түнш байгууллагууд хамтарч ажилласан. Үүний үр дүнд манай эдийн засаг ноднин жилийн сүүлээс эхэлж сайжирч байна. Цаашдаа эдийн засгийн хямралаас сэргийлэхийн тулд Засгийн газраас бодлогын чанартай хэд хэдэн арга хэмжээг авч хэрэгжүүлсэн. Жишээлбэл, хүнсний аюулгүй байдал, хангамжийг анхаарч манай Засгийн газар Атрын III гэх мэт арга хэмжээг авсан. Гурван жилийн хугацаанд хэрэгжсэн энэ арга хэмжээний үр дүнд бид гол гол хүнсний бүтээгдэхүүнээр дотоодын хэрэгцээгээ хангах чадвартай болсон. Одоо бидний зорилго бол зөвхөн дотоодынхоо хэрэгцээг хангах биш мөн экспортлох зорилготой байгаа. Мөн миний Засгийн газар Хүн хөгжлийн санг байгуулсан. Уул уурхайгаас орж ирэх татварыг бид энэ санд оруулснаараа эрүүл мэнд, боловсрол болон бусад салбарыг санхүүжүүлэхэд ашиглана. Мөн бид Төсвийн тогтвортой байдлын тухай хуулийг баталсан. Энэ хуулиараа бид уул уурхайгаас орж ирэх орлогыг ил тод, үр өгөөжтэй ашиглаж ядуурлыг бууруулах явцыг зохицуулна гэж Ерөнхий сайд С.Батболд хийсэн ажил үйлсийнхээ талаар бага хуралд оролцогчдод ярилаа.

Ерөнхий сайд мөн, байгалийн баялаг бол монголчуудын зөвхөн хэрэглээний эх сурвалж биш харин оюуны баялаг болгох ёстой баялаг. Хүний хөгжил бол бүх бодлогын цөмд байх ёстой гэж манай Засгийн газар үздэг. Зарим байгалийн баялагтай хөгжиж буй орнууд баялаггүй орнуудаасаа ч дор байдаг. Үүнийг бид байгалийн баялгийн хараал гэдэг. Улс орнууд баялгаа хэрхэн ашигласныг судлахад ялгаа их байна. Яагаад ялгаатай байна гэхээр засаглалтай холбоотой байна. Мөн хууль дээдлэх байдлаас болжээ. Тиймээс ардчилал, ил тод байдал, хууль дүрмийг сахих нь манай Засгийн газрын нэг чухал үүрэг байх болно гэж хэлсэн.

НЭМЭЛТ ХУВЬЦАА АРИЛЖИЖ ЭХЭЛЛЭЭ

2011-10-22T23:55:00.000-07:00

Монголын анхны нүүрсний уурхайнуудын нэг “Шарын гол” ХК компани монголын хөрөнгийн зах зээлд нэмэлт хувьцаа гаргалаа. Тус компани нэгж нь 11,117 төгрөгийн үнэтэй 1, 707, 404 ширхэг хувьцааг өчигдөр МХБ дээр арилжиж эхлэв.

“Өнөөдөр онцлог үйл явдал болж байна. “Шарын гол” компани нэмэлт хувьцаа гаргаж байгаа нь монголын хөрөнгийн зах зээл идэвхжиж байгаагын нэг илрэл” гэж МХБ-ийн дэд захирал Д.Мөнхтүшиг арилжааг эхлүүлж цан цохихоосоо өмнө хэлсэн. 2009 оноос хойш МХБ-д нэмэлт хувьцаа гаргасан хоёр дахь тохиолдол нь энэ ажээ.

“Шарын гол” ХК-ын нэмэлт хувьцааны захиалга амжилттай явагдсан. Урьдчилсан мэдээгээр хангалттай хөрөнгө төвлөрсөн тул тус компанийн нэмэлт хувьцаагаар 18.3 тэрбум төгрөг олох төлөвлөгөө бүрэн биелэх боломжтойг Д.Мөнхтүшиг бас дурдав.

Монголын хөрөнгийн зах зээлд идэвхтэй оролцож, дотоодын хөрөнгө оруулагчдын нөөцийг ашиглан, хөрөнгө босгож бизнесээ тэлэх бүрэн боломжтойг “Шарын гол” компани баталж байна. Тэд дотоодын уул уурхайн компаниудаас анхлан нэмэлт хувьцаа гаргаж, замыг нь заслаа гэж мэргэжилтнүүд уг арилжааг дүгнэсэн байна.

Төрийн өмч давамгайлсан Багануур, Шивээ овоо гэх зэрэг нүүрсний уурхайнуудаас түрүүлж зуун хувь хувийн өмчит “Шарын гол” компани нэмэлт хувьцааг гаргалаа. Энэ нь хувийн өмчит компанийн бас нэг давуу талыг харуулж байна. Ер нь Монголын бүх уул уурхай тодорхой хэмжээгээр хөрөнгийн дутагдалтай байгаа. Эдгээр компаниудад “Шарын гол” компани үлгэр дууриалал болж, анхдагч нь боллоо гэж “БиДиСек” ХК-ийн тэргүүн дэд захирал Б.Лхагвадорж бас ярьж байсан.

23.2 сая тонн нөөцтэй гэж тооцогдож байсан тус компани 2010 онд уурхайн эзэмшлийн талбай дахь нөөцөө олон улсын стандартын дагуу шинэчлэн батлуулахад ( JORC нөөцийн программыг ашиглаж) 373.8 сая тонн нөөцтэй нь батлагджээ. “Одоо нөөцийнхөө тайланг Монголд мөрдөж байгаа стандартын дагуу хөрвүүлж бичээд Эрдэс баялгийн зөвлөлд хүргүүлчихээд байгаа. Удахгүй хурлаар орж нөөцөө албан ёсоор батлуулна” гэж “Шарын гол” ХК-ийн Төлөөлөн удирдах зөвлөлийн дарга Б.Батмөнх хэлсэн.

Тэрбээр мөн, “Манай компани шиг нийгмийн хариуцлагаа бодиттойгоор биелүүлдэг компани цөөхөн. Бид Дархан уул аймгийн төсвийн орлогын хамгийн том бүрдүүлэгч. Жилдээ бид орон нутагтаа 3-4 тэрбум төгрөг татвар өгдөг. Өнгөрсөн жил бид татвар төлөлтөөрөө аймагтаа тэргүүлсэн. Дархан уул аймгийн Шарын гол сумын 8 мянган хүний аж амьдрал бүгд энэ уурхайтай салшгүй холбоотой. Мөн бид Дархан уул аймаг, Эрдэнэт хотын халаалт, дулаан, эрчим хүчийг зуун хувь хангадаг” гэж ярьж байлаа. Шарын голын нүүрсний уурхайд 500 гаад хүн ажилладаг гэнэ. Ажилчид нь 370 мянгаас 1 сая хүртэлх төгрөгийн цалин авдаг аж.

Нэмэлт хувьцаа гаргаж олсон 18.3 тэрбум төгрөгөөрөө тоног төхөөрөмжийн шинэчилнэ гэж “Шарын гол” компанийнхан төлөвлөж байгаа юм байна. “Бидэнд одоо яаралтай хэрэгтэй зүйлүүд бол хөрс хуулалт, нүүрс тээвэрлэлтийн автосамосмалууд” гэж Б.Батмөнх ярьсан. Тоног төхөөрөмжөө шинэчилж олон улсын стандартад нийцсэн уул уурхайн компани болох зорилтоо биелүүлэхэд бэлэн байна гэж “Шарын гол” компанийнхан мөн мэдэгдлээ.

Ер нь сүүлийн үед “Шарын гол” компанийн менежмэнтэд олон улсын мэргэжилтнүүд орж ажиллах болсноор компанийн үйл ажиллагаа сайжирсан гэж мэргэжилтнүүд үзэж байна.
Анх тус компани 1990-д оны хувьчлалын үеэр 7 сая 200 мянган хувьцааг гаргаж байжээ. Харин 2003 онд төрийн өмчийн мэдэлд байсан 80 хувийг нь олон улсын нээлттэй тендерээр зарсан байна. Б.Батмөнх итгэлтэйгээр “Одоо хоёрдогч зах зээлд манай нэгж хувьцааны ханш 12 мянган төгрөг байгаа. Ерээд оны сүүлээр бид эдийн засгийн уналтад орсон үйлдвэрийг худалдаж аваад уналтыг нь зогсоож өөд нь татах ажил хийсэн. Одоо манай компани өсөн дэвжих гараан дээр ирсэн. Тэгэхээр хувьцааны үнэ өснө. Манай нэмэлт хувьцаааг худалдаж авч байгаа хүмүүс хувьцааны ханшны өсөлтөөс нэлээн ашиг олох байх гэж бид бодож байна” гэв.

Мөн тус компанийнхан ирээдүйд нүүрс угаах, баяжуулах үйлдвэр байгуулахаар ярилцаж байгаа гэнэ. Австралийн нэгэн компаниар нүүрс угаах, баяжуулах үйлдвэрийн техник, эдийн засгийн үзүүлэлтийг нь хийлгэсэн байна. Хэрвээ бид нүүрс экспортлох эсвэл дотоодын ДЦС-ууд угаасан нүүрс худалдаж авах бололцоотой бол бид нэмүү өртөг шингээгээд зарах төлөвлөгөөтэй” гэж Б.Батмөнх хэлж байлаа.

2010 оны 7 дугаар сарын 31-нээс өмнө “Шарын гол” ХК-ийн хувьцааг хувьцаа эзэмшигчид эхнийн ээлжинд тус компанийн хувьцааг 11,117 төгрөгийн нэрэлсэн үнээр худалдаж авах эрхтэй юм байна. Тэдний дараа олон нийтэд зарах ажээ.
Нэмэлт хувьцаагаар босгосон 18.3 тэрбум төгрөгийн 64 хувийг уул уурхайн технологи, тоног төхөөрөмжөө шинэчилэхэд, 11 хувийг ажлын нөхцөл байдлыг сайжруулахад, үлдсэн 25 хувийг хөдөлмөрийн зардлыг нөхөхөд зарцуулах аж.

БАГШ НАРЫН СУДАЛГААНЫ АЖЛЫГ ДЭМЖИХ ЧУХАЛ

2011-10-16T18:55:00.001-07:00

Дэлхийн Банк хийсэн Зүүн Ази Номхон Далайн бүсийн Дээд Боловсролын талаарх судалгааны дүнг өчигдөр Дэлхийн банкны суурин төлөөлөгчийн газар өчигдөр сэтгүүлчдэд танилцууллаа.

“Дээд боловсролыг хөгжүүлэх нь: Зүүн Азийн бүтээмж, өсөлтийг хангахад шаардагдах ур чадвар ба судалгаа шинжилгээ” сэдэвт тус тайланд ажил олгогчид бүтээмжээ дээшлүүлэхийн тулд их дээд сургууль төгсөгчдөөс ямар ямар ур чадварыг хүсэн хүлээж байгаа, тэд ямар нарийн мэргэжил эзэмшсэн байх шаардлагатайг тодруулж өгсөн байна.

Уг судалгаанд Монгол Улсыг дурдахдаа, хэдийгээр Монгол арван жилийн хугацаанд эдийн засгийн хамгийн хурдацтай өсөлттэй орон гэж таамаглаж байгаа ч үйлдвэрлэлийн бүтээмжийг дээшлүүлэхгүйгээр эдийн засгийн тогтвортой хөгжлийг хангаж чадахгүй. Тиймээс дээд боловсрол маш чухал. Гэхдээ дээд боловсрол нь ажлын бүтээмжийг дээшлүүлэх ур чадвар, судалгаа шинжилгээг хослуулах ёстой. Орчин үеийн технологийг нэвтрүүлэхэд чиглэсэн судалгаа шинжилгээний ажлыг ур чадвартай хослуулснаар тогтвортой хөгжлийг хангаж чадна гэж үзжээ. Тэдний хийсэн судалгаагаар бол шинжлэх ухаан, инженерийн чиглэлээр дээд боловсрол эзэмшсэн хүмүүсийг олон төгсгөж, дээд боловсролын судалгааг сайн хөгжүүлсэн улс орнууд илүү их шинийг санаачлагч улс орон болж чаджээ.

Монголын хувьд бол дээд боловсролын чанар нь зах зээл дэх нэн шаардлагатай байгаа ур чадварыг бүрэн хангаж чадахгүй байгаа гэсэн дүгнэлтийг тэд хийсэн байна.

Монголын хурдацтай хөгжиж буй эдийн засагт олон ажил олгогчид дээд боловсрол эзэмшсэн хүмүүсээс ажлын бүтээмжийг дээшлүүлэх техник, арга барил, сэтгэн бодох чадварыг илүү шаардах болсон байна. Ажил олгогчдод шинжлэх ухаан, технологи, инженер, математикийн чиглэлээр мэргэжил эзэмшсэн хүмүүс илүү хэрэгцээтэй байгаа аж.

Гэтэл зах зээлд нийлүүлж буй дээд боловсрол эзэмшигчдийн тоо хэдийгээр Зүүн Азийн бусад улсуудтай харьцуулахад их байдаг ч Монголд дээд боловсрол эзэмшигчдийн ур чадвар чамлахаар байна гэж Дэлхийн банкны судалгаагаар гарчээ. Үүнийг тэд доорх жишээгээр баталсан байна. Тодруулбал, дээд боловсрол эзэмшигчид харьцангуй олон байгаа ч ажилгүйдлийн түвшин өндөр байна. Мөн дээд боловсрол эзэмшсэн ажилгүйчүүд олон атал зарим мэргэжлийн ажлын байранд тохирох мэргэжилтэнг олоход урт хугацаа шаардагдаж байгаа ажээ. (Дэлхийн банк ажил олгогч тохирох мэргэжилтэнг олох дундаж хугацааг бараг 6 долоон хоног гэж тооцоолжээ.)
Энэ нь их дээд сургууль төгсөгчид ажил олгогчдод хэрэгцээтэй ур чадварыг эзэмшээгүйг харуулж байгаа аж. Хязгаарлагдмал чиглэлээр мэргэжилтэн бэлтгэдэг дээд боловсролын тогтолцоо (ялангуяа техникийн болон мэргэжлийн сургалтын төвүүд дутмаг) байдаг нь үүнийг бас баталсан байна. Ажил олгогчид монголын дээд боловсрол эзэмшигчид англи хэлний мэдлэг, манлайлах, харилцааны ур чадвар муутайг мөн онцолсон байна.
Ялангуяа, уул уурхай, дэд бүтэц, аж үйлдвэрийн салбарт технологи, инженерийн чиглэлийн ур чадварыг эзэмшсэн мэргэжилтэн олоход хэцүүг Дэлхийн банк дурджээ.

Түүнчлэн Монголын их дээд сургуулийн оюутнууд бусадтай харилцах соёл, бүтээлч сэтгэлгээ, өөрийгөө хөгжүүлэх болон мэдээллийг олж авах чадварыг эзэмшиж чадалгүй төгсдөг гэж Дэлхийн банкны судалгаанд дурдсан байна.

Мөн уг судалгаанд Монголын их дээд сургуулиудын судалгаа шинжилгээний бүтээл маш хязгаарагдмал байдаг гэж дүгнэсэн байна. Дээд боловсролын байгууллагууд шинэ санаачилгыг дэмжиж түлхэц өгөх судалгаа шинжилгээний ажлыг хөгжүүлэх ёстой. Их дээд сургуулиуд бизнесийн салбарт шинэ санааг түгээж, технологийн шинэчлэл, мэдлэгт судалгаа шинжилгээнийхээ үр дүнгээр хувь нэмрээ оруулах учиртай. Гэтэл Монголын дээд боловсролын систем чанарын шаардлага хангасан судалгааг хийх түвшинд хүрээгүй байна. Технологийн шинэчлэл, өөрчлөлтөд хамрагдаж байгаа их дээд сургуулиудын оролцоо ч хязгаарагдмал байна. Монгол улсын их дээд сургуулийн багш нарын дунд докторын зэрэг дэвтэй багш нарын эзлэх хувь бага. Мөн тэд гол ажлын үүрэг нь хичээл заах байдаг тул судалгаа шинжилгээний ажлыг орхигдуулдаг. Энэ нь бас их дээд сургуулийн багш нарын ажлын ачаалал их нэг багшид ноогдох оюутны тоо их байдагтай холбоотой юм. Тиймээс, цаашид Монгол улсын их дээд сургуулиуд нь мэргэжилтэн бэлтгэхийн хажуугаар судалгаа, технологиор дамжуулан нийгэмд шинэ санаа, санаачилгыг дэмжихэд түлхүү ажиллах шаардлагатай гэж Дэлхийн банкны судалгаанд дурджээ.

Тиймээс ч Дэлхийн банкны мэргэжилтнүүд Монголын эдийн засгийн хурдацтай өсөлт, технологийн тасралтгүй дэвшлийг хангахын тулд их дээд сургуулиудын судалгаа шинжилгээний чадавхийг бэхжүүлэхэд төр засаг нь анхаарах хэрэгтэй. Мөн дээд боловсролын тоон ба чанарын үзүүлэлтийг тэнцвэртэй болгох шаардлагатай гэж үзжээ.

Дээрх хоёр зорилтыг биелүүлэхийн тулд их дээд сургуулийн удирдлагын бие даасан байдлыг бүрэн хангах, дээд боловсролын зэрэгцээ техник мэргэжлийн боловсролын сургалтыг бэхжүүлэх, судалгаа шинжилгээнд зориулах төсвийн зарцуулалтыг нэмэгдүүлэх зэрэг хэд хэдэн арга хэмжээг авах нь зүйтэй гэж Дэлхийн банк зөвлөсөн байна.

Мөн дээд боловсрол “хэт тусгаарлагдсан байгаа нь” бас нэг том дутагдал гэнэ. Дээд боловсролын байгууллагууд ажил олгогч, судалгаа шинжилгээний байгууллага, мөн бага, дунд боловсролын сургуулиудтай илүү нягт уялдаа холбоотой ажиллах хэрэгтэй аж. Ингэхийн тулд хөдөлмөрийн зах зээлийн мэдээллийн солилцоог улам сайжруулах ёстой ажээ.

ГУЧИН ДӨРВИЙГ ТАВЬ БОЛГОВОЛ ХУУЛЬ ЗӨРЧИНӨ

2011-10-09T00:35:00.001-07:00

Хоёр жилийн өмнө байгуулсан Оюутолгойн хөрөнгө оруулалтын гэрээг өөрчилж Оюутолгой төслийн Монголын эзэмших 34 хувийг 50 хувь болгоно гэж УИХ-ын 20 гишүүн зүтгэсэн. Гэвч Оюутолгойн гэрээг өөрчлөхгүй гэдгийг өнгөрсөн долоон хоногт төрийн гурван өндөрлөг хэллээ.

Мөн өнгөрсөн долоон хоногт Улаанбаатарт болсон Хойд Америкийн хөрөнгө оруулагчдын 14 дэхь чуулга уулзалтын үеэр Оюутолгойн гэрээг өөрчлөх хэрэггүй гэсэн байр суурийг баримталсан гадаад, дотоодын олон хүн байлаа.

Тэдний нэг нь Монголын уул уурхайн үндэсний ассоциацийн ерөнхийлөгч Д.Дамба. Тэрбээр “Оюутолгой төслийн Засгийн газрын эзэмших хувийг 50 хувь болговол хууль зөрчинө” гэж хэлсэн.

Д.Дамба мөн, Ашигт малтмалын хуульд улсын төсвөөр хайгуул хийсэн орд газрын эцсийн бүтээгдэхүүний 50 хүртэлх хувийг Засгийн газар эзэмшиж болно. Харин хувийн болон улсын төсвийн бус хөрөнгөөр хайгуул хийсэн орд газрын 34 хүртэлх хувийг Засгийн газар эзэмшиж болно гэж заасан. Тэгэхээр Оюутолгойн орд бол улсын төсвөөр биш хувийн хөрөнгөөр хайгуул хийгдсэн орд учраас Оюутолгойн төслийн 50 хувийг Засгийн газар авбал хууль зөрчсөн хэрэг болно. Сүүлийн үед энэ талаар их ярих болсон нь сонгууль дөхөж байгаа учраас тодорхой хэсэг улстөрчдийн ард түмэнд таалагдах гэсэн шоу болов уу гэж бид ойлгож байна гэв.

Монголын уул уурхайн үндэсний ассоциаци төрийн гурван өндөрлөг шиг нэгэнт байгуулсан Оюутолгойн гэрээг өөрчилж, Монголын хувийг 50 болгож болохгүй гэсэн байр суурьтай байна. Харин тэд Оюутолгойн гэрээнд заасан өсөн нэмэгдэх роялти татварын асуудлыг хөндөж, өөрчилж болох юм гэж үзэж байна. “Оюутолгойн гэрээг өсөн нэмэгдэх роялти татварын тухай хууль гарахаас өмнө хийсэн учир одоо гэрээнд хуучин хуулийн дагуу 5 хувийн роялти татвар төлөхөөр тусгагдсан байгаа. Үүнийг харин хөдөлгөж, өөрчилж болох байх. Оюутолгой компани бусад уул уурхайн үйлдвэрүүд ямар хэмжээнд роялти татвар төлж байна тэр хэмжээнд төлөх нь зөв байх” гэв.

Хойд Америкийн хөрөнгө оруулагчдын чуулга уулзалтыг зохион байгуулсан Хойд Америк-Монголын бизнесийн зөвлөлийн захирал Эдвард Т.Сторитой уулзаж энэ талаар бас лавлав. Тэрээр Засгийн газар илүү хувийг авна гэж байгаа бол нэгэнт байгуулчихсан гэрээгээ өөрчилж биш харин цаашдын ирээдүйд хөрөнгө оруулагч нартай байгуулах гэрээндээ үүнийгээ тусгах хэрэгтэй гэж үзэж байна.

-Энэ жилийн чуулга уулзалтанд ямар асуудлыг илүү анхаарсан вэ?

-Өнгөрсөн жилүүдийн чуулга уулзалтад бид эрдэс баялаг, уул уурхайн салбарт хөрөнгө оруулах хэрэгцээг онцлон анхаарч байлаа. Харин энэ жилийн чуулга уулзалтад бид тогтвортой байдал, байгуулсан гэрээ хэлэлцээрээ хүндэлж, биелүүлэх нь чухал болохыг онцолж санал бодлоо солилцлоо. Хэрэв нэгэнт л гэрээ байгуулсан бол гэрээ байгуулсан бүх талууд гэрээгээ хүндлэх ёстой шүү дээ. Энэ нь зөвхөн гадаадын хөрөнгө оруулагчдад хамаатай юм биш мөн монголын компаниудад ч чухал. Тэд төслөө хэрэгжүүлэх хугацаандаа байгуулсан гэрээ, баталсан журам нь хүчинтэй байна гэдэгт итгэлтэй байвал үйл ажиллагаа нь тогтвортой байх билээ. Уул уурхайн салбарын хувьд бол ашигт малтмал олборлож, ашиглахад маш их хэмжээний хөрөнгө мөнгө шаардлагатай байдаг бөгөөд урт хугацаа шаарддаг. Заримдаа нэг ордыг нээгээд ашиглахад арван жил ч болдог. Тиймээс байгуулсан гэрээ хувирч өөрчлөгдвөл үйл ажиллагаанд нь сөргөөр нөлөөлөх нь дамжиггүй. Мөн энэ чуулга уулзалтын энэ жилийн бас нэг онцлог бол эрдэс баялгийн асар их нөөцийг ашиглаж эхлэсний дараа маш их хэмжээний баялаг бий болоход хэрхэн тэр их орлогыг Монголын хөгжилд ашигтайгаар зарцуулах вэ? гэдгийг хэлэлцсэн явдал юм. Энэ их баялгийг эрүүл мэнд, дэд бүтэц, боловсролын салбарт оруулах чухал. Тийм учраас бид эрүүл мэнд, дэд бүтэц, боловсролын салбарын хуралдааныг бас хийсэн.

-Энэ жилийн чуулга уулзалтыг 14 жилийн өмнө болсон анхны чуулга уулзалтаас ямар ялгаатай байна вэ?

-Ялгаа нь гэвэл, 14 жилийн өмнө маш цөөхөн хүн Монголыг мэддэг байлаа. Анхандаа бид Монгол болон Монголд хөрөнгө оруулах боломжуудыг танилцуулж, хөрөнгө оруулагчдын Монголын талаарх мэдлэгийг нь дээшлүүлэх ажлыг хийж байсан. Харин одоо бол бидний хэлэлцэж байгаа асуудлууд тэс өөр болсон. Бас нэг чухал ялгаа бол, энэ жил болон сүүлийн жилүүдэд монголчууд чуулганд оролцох нь бас нэмэгдсэн. Ойролцоогоор оролцогчдын тал хувь монголын компаниуд болон хувь хүмүүс байгаа. Боловсон хүчнээ бэлдэх, менежментийн удирлагаа боловсронгуй болгох гээд шаардлага бий болж байгаа тулд монгол компаниуд улам олноор оролцох болсон.

-УИХ-ын зарим гишүүд Оюутолгойн гэрээг өөрчлөхийг хүсч байна. Үүнийг Америк, Канадын хөрөнгө оруулагчид хэрхэн хүлээж авч байна вэ?

-Айдас... Хөрөнгө оруулагчид айдастай хүлээн авлаа. Яагаад гэвэл энэ гэрээ бараг хоёр жилийн өмнө л байгуулагдсан. Маш их хэмжээний мөнгө зарцуулж, хөрөнгө оруулалт хийчихсэн байгаа. Тэгэхээр асар их хэмжээний хөрөнгө оруулалт хийсний дараа тоглоомын дүрмийг өөрчилнө гэвэл цочирдох нь гарцаагүй. Хэрэв энэ гэрээг өөрчлөх юм бол ирээдүйд Монголд хөрөнгө оруулах явцыг мэдэгдэхүйц бууруулна. Ер нь бүх л хөрөнгө оруулагчид (монгол уу, гадаад нь хамаагүй) хөрөнгө оруулах үндсэн зарчим нь тогтвортой байдал гэдгийг ойлгодог. Хэрэв Засгийн газар ашигт малтмал ашиглах гэрээг илүү хатуу, Засгийн газрын эрх ашгийг улам нэмэгдүүлэхийг хүсвэл ирээдүйд хөрөнгө оруулахыг хүсч байгаа компаниудтай байгуулах гэрээндээ үүнийг тусгаж болох юм. Тэгсэн цагт ирээдүйн хөрөнгө оруулагчид энэ нь эдийн засгийн хувьд ашигтай байна уу, үгүй юу гэдгийг тооцоолоод гэрээ байгуулах эсэхээ шийдэх байх. Ашигтай байвал хийнэ, ашиггүй бол тэд хийхгүй шүү дээ.

-УИХ-ын гишүүд Оюутолгойн гэрээг өөрчилнө гэснээс бол Айвенхоу майнз, Рио Тинтогийн хувьцаа буурсан уу?

-Гэрээг өөрчлөхийг хүссэн нь зөвхөн тэдний хувьцаанд нөлөөлөөгүй. Мөн Монгол, Монголын Засгийн газрын нэр хүндэнд нөлөөлсөн. Товчхондоо ирээдүйн хөрөнгө оруулагчдын Монголын талаарх төсөөлөлд муугаар нөлөөлсөн.

-Айвенхоу майнз, Рио Тинтогийн хувьцаа буурсан нь үнэхээр Оюутолгойн гэрээг өөрчилнө гэснээс болсон уу?

-Үнэнийг хэлэхэд тэдний хувьцаа яг хэр унасныг би мэдэхгүй байна. Би тэдний хувьцааг ажигладаггүй. Би өөрийнхөө компанийн хувьцааг ч тэр бүр ажиглаад байдаггүй. Гэхдээ ерөнхийдөө хэрэв их хэмжээний хөрөнгө оруулалт хийсний дараа тодорхой бус байдал бий болвол энэ нь хувьцааны үнэд нөлөөлөх нь гарцаагүй. Гэхдээ би үүнээс илүү Монголын тухай хөрөнгө оруулагчид юуг гэж бодох бол гэдэгт л илүү санаа зовж байна. Энэ нь хоёр компанийн хувьцаа унахаас илүү чухал.

-Хойд америкийн хөрөнгө оруулагчид Монголын талаар одоо ерөнхийдөө ямар ойлголттой байна вэ?

-Тэд одоо Оюутолгойн хөрөнгө оруулалтын гэрээг хэрхэн шийдэхийг их анхааралтай ажиглаж байна. Хэрэв гэрээ өөрчлөгдвөл тэд их тавгүйдэх байх.

ХУВЬЦААНЫ ХАНШ УНАХАД МОНГОЛ НӨЛӨӨЛӨӨГҮЙ

Рио Тинто компанийн Монгол дахь захирал Давид Патерсон Оюутолгойн гэрээг өөрчилнө гэж УИХ-ын зарим гишүүд санал гаргасан нь Рио Тинтогийн хувьцааны ханш унахад нөлөөлөөгүй гэж хэлэв. Хойд Америкийн хөрөнгө оруулагчдын чуулга уулзалтын үеэр түүнтэй ярилцав.

-Энэ чуулга уулзалтын талаарх өөрийнхөө сэтгэгдлийг хэлэхгүй юу?

-Монголын эдийн засгийн хөгжлийн чухал асуудлуудыг хэлэлцэх боломж олддог иймэрхүү чуулга уулзалтыг зохи

он байгуулж олон сонирхогч талуудыг уулзуулах нь их чухал байдаг. Миний сэтгэгдэл их өндөр байна.

- Гадаадын хөрөнгө оруулагчдийн хувьд Монголд хамгийн их санаа зовоодог зүйл нь юу вэ?

-Бидний хувьд одоо байгуулсан гэрээгээ хүндэлж мөрддөг байх нь их чухал байна. Ер нь Монгол хөрөнгө оруулж байгаа хүмүүст нийгэм, эдийн засгийн тогтвортой байдал л их чухал шүү дээ.

-Оюутолгойн гэрээг өөрчлөх талаар яригдаж байна. Та энэ талаарх байр сууриа илэрхийлэхгүй юу?

-Бидний байр суурь бол тодорхой. Хоёр жилийн өмнө байгуулсан гэрээгээ хүндлэх ёстой. Тиймээс бид бий болсон нөхцөл байдлыг ухаалагаар шийднэ гэдэгт найдаж байгаа.

-Гэрээг өөрчлөх ямар нэг боломж байхгүй юу?

-Би сая хэллээ. Бид байгуулсан гэрээгээ хүндэлж, хэвээр нь байлгах ёстой. Манай байр суурь тодорхой байгаа. Гэрээг өөрчилж болохгүй, анх байгуулсан хэвээрээ хадгалагдах ёстой.

-Гэрээг өөрчилнө гэсэн яриа Рио Тинтогийн хувьцаанд хэр нөлөөлсөн бэ?

-Ер нь бол Монголд болж байгаа үйл явдал, мөн дэлхийн хөрөнгийн зах зээлд болж байгаа үйл явдлуудын хувьцааанд нөлөөлөх нөлөөг ялгаж салгах хэцүү. Тиймээс би дэлхийн хөрөнгийн зах зээлийн өнөөгийн ерөнхий байдал манай хувьцааны ханш буурахад нөлөөлсөн гэж л хэлмээр байна. Олон улсын хөрөнгийн бирж дээр сүүлийн долоон хоногуудад бүх л компаниудын хувьцааны ханш унаж байгаа.

-Тэгэхээр Рио Тинтогийн хувьцааны ханш унасан нь ганцхан Монголоос шалтгаалаагүй байх нь ээ?

-Тийм. Рио Тинто бол дэлхийн олон улсад төсөл хэрэгжүүлж байгаа компани. Монголд энэ төслүүдийн нэг нь л хэрэгжиж байгаа. Тиймээс дэлхийн эдийн засгийн ерөнхий байдлаас л шалтгаалж манай хувьцааны үнэ буурсан.

-Зэсийн үнэ ойрын үед унаж эхэллээ. Үүнд санаа зовж байна уу?

-Оюутолгойн ордын талаар хэлэхэд Оюутолгойн орд бол маш бага зардал шаардсан уурхай юм. Тиймээс зэсийн үнэ унаж байхад ч Оюутолгойгоос ашиг олох боломжтой. Зэсийн үнэ нэг өсч, нэг буурдаг. Гэхдээ Оюутолгойн орд дэлхийд хамгийн бага зардалтай уурхай байх болно. Бид зэсийн үнэ унасан тохиолдолд ч олно ашигтай ажиллана гэдэгт итгэж байгаа.

ХӨДӨЛМӨР ЭРХЛЭЛТИЙГ ДЭМЖСЭН ХӨРӨНГӨ ОРУУЛАЛТ ИНФЛЯЦИ ҮҮСГЭХГҮЙ

2011-10-09T00:35:00.000-07:00

“Хөдөлмөр эрхлэлтийг дэмжих жил” дуусахад хоёр сар үлдлээ. Энэ жил 70 мянган ажлын байр шинээр бий болгоно гэсэн амлалтаа баттай биелүүлнэ гэж “Хөдөлмөр эрхлэлтийг дэмжих жил”-ийн ажлыг зохион байгуулах Үндэсний хороо мэдэгдэж байна. Үндэсний хорооны нарийн бичгийн даргаар Монголын ажил олгогч эздийн холбооны дэд ерөнхийлөгч Х.Ганбаатар ажиллаж байгаа билээ. Түүнтэй уулзаж Үндэсний хорооны ажил үйлсийн талаар тодрууллаа.

-Энэ жил хэчнээн хүн шинээр ажилтай болсон вэ? Үндэсний хорооны ажлын төлөвлөгөө хэр биелж байна вэ?

-Энэ жилийн эхний гурван улирлын байдлаар 54 мянга гаруй хүн шинээр тогтвортой ажилд орсон. Барилга, хөдөө аж ахуй, бөөний худалдаа, үйлчилгээний салбаруудад хамгийн их ажлын байр шинээр бий болсон. Тодруулвал, шинээр ажилтай болсон нийт хүний 19 хувь нь барилгын салбарт, 17 хувь нь хөдөө аж ахуйн салбарт, 13 хувь нь бөөний болон жижиглэн худалдаа, засвар үйлчилгээний салбарт ажилд орсон байна. Үндэсний хорооны жилийн ажлын төлөвлөгөө 80 орчим хувьтай хэрэгжсэн дүн гарсан. Энэ жил урьд жилүүдтэй харьцуулахад иж бүрэн цогц арга хэмжээг хэрэгжүүлсэн. Үүнд Ерөнхий сайд С.Батболд их анхаарч, идэвхтэй ажиллаж байгаа.

Энэ онд 70 гаруй мянган ажлын байр шинээр бий болгоно гэсэн. Энэ төлөвлөгөө биелэгдэнэ. “Хөдөлмөр эрхлэлтийг дэмжих жил”-ийн ажлын хүрээнд үндсэндээ бодлого, амьдрал дээр хэрэгжих үйл ажиллагаа, санхүү хөрөнгө мөнгөний байдал, хууль эрхзүй гээд дөрвөн бүлэг арга хэмжээг авч байгаа.

Шинээр ажлын байр бий болгох чиглэлээр шийдвэрлэх ёстой байсан хөрөнгө мөнгөний асуудалд үндсэндээ бүрэн шийдэгдсэн. Тодруулвал, Үндэсний хороо ажлын байрыг бий болгох үндсэн салбарыг жижиг, дунд үйлдвэр эрхлэгчид гэж үзээд жижиг, дунд үйлдвэрийг дэмжих 100 тэрбум төгрөгийн бондыг Засгийн газар, УИХ-ын дэмжлэгтэйгээр шийдвэрлүүлээд 8 дугаар сард гаргаж эхэлсэн. Одоо энэ бондын санхүүжилт жижиг, дунд үйлдвэр эрхлэгчдэд олгогдож эхэлсэн. Жижиг, дунд үйлдвэр эрхлэгчид 14, 15 мянган ажлын байрыг бий болгоно гэж үзэж байгаа. Мөн Хөдөлмөр эрхлэлтийг дэмжих сангийн шугамаар 5 мянга гаруй ажлын байр бий болгоно. Ингээд нийт 70 гаруй мянган ажлын байр энэ жилдээ багтааж бий болгоно гэж үзэж байна.

-МҮЭ мөн танай байгууллага “Хөдөлмөр эрхлэлтийг дэмжих жил”-ийн ажлыг зохион байгуулах Үндэсний хороонд орсон. Засгийн газартай хэр хамтран ажиллаж байна вэ?

-Үндэсний хороо МАОЭНХ, МҮЭ-ийн төлөөллийг оролцуулан 14 хүний бүрэлдэхүүнтэй ажиллаж байна. Ерөнхий сайд С.Батболд Үндэсний хороог ахлаж, маш их анхаарч байгаа. Үндэсний хороог байгуулсан нь Засгийн газар, яамдуудын ажлыг орлож хийх гэсэн хэрэг биш. Хамгийн гол нь яам, орон нутгийн засаг захиргааны хоорондын ажлын уялдааг илүү сайжруулъя, мэдээллийг ил тод болгоё, төр засгаас тавьсан зорилтыг иргэн хүнд хүргэж, орлогыг нь нэмэгдүүлж, ажилтай болгоход нь тусалцаа дэмжлэг үзүүлэх гэж байгуулсан. Би ч мөн нарын бичгийн даргын хувьд төрийн байгууллагууд, нийслэл орон нутгийн захиргаадын зохион байгуулж буй ажлын хэрэгжилт, уялдаа холбоо, хувийн хэвшилтэй хэрхэн хамтран ажиллаж байгаа байдал, энэ жилийн ажлыг илүү үр дүн сайтай болгоход анхаарч ажиллаж байгаа. Энэ чиглэлээр ажилла гэдэг үүргийг ч Ерөнхий сайд надад даалгасан.

-Ажил хайсан иргэдийн идэвх оролцоо хэр байна. Ажилгүй иргэдийн тоо сүүлд гарсан статистикийн мэдээнээс харахад нэмэгдсэн байх юм.

-Иргэдийн идэвх оролцоо маш идэвхжсэн. Үүнийг тогтвортой ажлын байр нэмэгдэхийн хэрээр ажил хайж байгаа хүмүүс цөөрөхгүй байгаагаас харж болно. Сүүлийн саруудад бүртгэлтэй ажилгүй иргэдийн тоо өссөн үзүүлэлт гарсан. Үүнийг бид ажилтай болоё гэсэн иргэдийн идэвх, оролцоо нэмэгдсэн тул бүртгэлтэй ажилгүй иргэдийн тоо буурахгүй байна гэж дүгнэж байгаа. Мөн өмнөх жилүүдтэй харьцуулахад энэ жил хөдөлмөрийн зах зээлийн мэдээллийн сүлжээг бий болгосон. Хүн ам, орон сууцны тооллогын үеэр бүх иргэдээ бүртгэхэд ажилгүй иргэд тодорхой болсон. Бас сум, хороо, дүүрэг, багаар дамжуулан НХХЯ, ХХҮГ-ууд ажилгүй иргэдээ бүртгэсэн. Тиймээс хөдөлмөрийн зах зээлийн мэдээллийн сүлжээг сайжруулснаар ажилгүй иргэдийн тоо баталгаатай гарч байгаа. Жишээ нь, ажилд орсон бүх хүний нэрийн ард талд регистрийн дугаар, ямар ажилд орсон гээд бүх баримт нь бүртгэлтэй байгаа. Урьд нь бол ХХҮГ-ын шугамаар тэдэн хүн ажилд орлоо гэсэн бүдүүн тойм мэдээлэл гардаг байсан. Харин одоо бид илүү бодит тоо, мэдээлэлтэй болсон.

-Жижиг, дунд үйлдвэр эрхлэгчдийг дэмжиж Засгийн газар 100 тэрбум төгрөгийн бонд гаргасныг та сая дурдсан. Олон үйлдвэрлэгчид зээл авахыг сонирхдог учраас та үүнийг улам тодруулахгүй юу?

-Ерөөсөө олон улсын хөгжлийн хандлагыг үзэхээр ажлын байрыг бий болгодог гол салбар бол жижиг, дунд үйлдвэрлэл байдаг. Хувиараа хөдөлмөр эрхлэлт, өрхийн үйлдвэрлэл, хоршоо, нөхөрлөлүүд бол үндсэндээ өрхийн орлогыг нэмэгдүүлж, ядуурлаас гаргах гол арга хэмжээнүүд болж байна. Бид ч гэсэн энэ чиглэлийг баримталсан.

Иймээс Засгийн газар бонд гаргаж, олсон мөнгөө арилжааны банкуудаар дамжуулан жилийн 7 хувийн хүүтэйгээр олгож эхэллээ. Сүүлийн хорин жилд жижиг, дунд үйлдвэрлэлийг дэмжиж жилийн 7 хувийн хүүтэй зээл олгосон түүх байхгүй. Үүнийг жижиг, дунд үйлдвэрлэл эрхлэгчид ажлын байраа нэмэгдүүлэх, үйлдвэрлэлээ тогтвортой ажиллуулахад ашиглах бүрэн боломжтой.

Гэхдээ зарим сонин хэвлэлээс үзэхэд зээл олгогдохгүй байна гэсэн санал гомдол гардаг. Янз бүрийн шалтгаан байгаа байх. Засгийн газрын хувьд бол жижиг, дунд үйлдвэрлэгчдэд зээл олго гэж тогтоол шийдвэрээ гаргаад, нөхцлийг нь бүрдүүлсэн. Тиймээс энэ зээлийг авахад иргэд өөрсдөө идэвхтэй, шаардлага хангах ёстой. Засгийн газрын баримталж байгаа чиг хандлага бол жижиг дунд, үйлдвэрлэл эрхэлж байгаа бүх хүмүүсийг хамруулахыг зорьж байгаа. Улаанбаатар хотод 100 сая хүртэлх төгрөг, хөдөө орон нутагт 50 сая хүртэлх төгрөгийн зээлийг нийслэл, орон нутгийн захиргаад өөрсдөө мэдээд, хуваарилах эрхтэй. Мэдээж энэ зээлийг арилжааны банкуудаар дамжуулж байгаа болохоор эцсийн шийдвэрийг тэд гаргана. Арилжааны банкууд төлбөрийн чадвар, тогтвортой үйл ажиллагаа, мэргэжлийн боловсон хүчинтэй эсэхийг харгалзан зээл олгож байгаа байх.

Мөн энд жижиг дунд үйлдвэрлэлийг дэмжиж, ажлын байрыг бий болгох зорилгоор ХХААҮЯ, Сангийн яам хамтран Сум хөгжүүлэх сан байгуулаад 24 тэрбум төгрөгийг байрлуулсныг дурдах нь зүйтэй байх. Сум болгонд ойролцоогоор далаас дээш сая төгрөгийн хөрөнгө хуваарилагдсан. Ер нь Монгол Улс анх удаа ажлын байрыг нэмэгдүүлэхийн тулд Сум хөгжүүлэх, Жижиг, дунд үйлдвэрлэлийг дэмжих, Хөдөлмөр эрхлэлтийг дэмжих гэх мэт сан байгуулж олон төрлийн санхүүжилтийн суваг, механизмыг бий болголоо шүү дээ.

-Арилжааны банкуудын зээлийн хүү хамаагүй өндөр байхад Засгийн газрын бондоор санхүүжүүлж байгаа зээлийн хүүг 7 хувьд тогтмол байлгах боломжтой юу?

-Ямартаа ч Засгийн газрын бондоор санхүүжүүлж байгаа зээлийн хүүг 7 хувь байлгана. Үүнийг Засгийн газар хатуу шийдсэн. Ерөнхий сайд, хэрэв бид жижиг, дунд үйлдвэрлэлээ дэмжих гэж байгаа бол 18 хувийн хүүтэй зээлийг хэн төлж барагдуулах юм бэ. Тиймээс тэднийг дэмжих зээлийг 7 хувийн хүүтэй болгоё. Зөрүүг нь тодорхой түвшинд Монголбанк, Засгийн газар хариуцая гэж хэлсэн шүү дээ. Хэрэв жижиг, дунд үйлдвэрлэгчид маань зээл аваад амалсан бүтээгдэхүүнээ үйлдвэрлэвэл Засгийн газар энэ хэлбэрийн дэмжих механизмаа улам өргөжүүлнэ.

-Сүүлийн үед бэлэн мөнгө тарааснаас болж инфляци өслөө гэх болсон. 7 хувийн хүүтэй зээл инфляци өсөхөд нөлөөлөх байх даа?

-Иргэдэд бэлэн мөнгө тарааснаар инфляци өслөө гэдэгтэй санал нийлнэ. Гэхдээ жижиг, дунд үйлдвэрлэлд олгож буй 7 хувийн хүүтэй зээл бол зүгээр хүний гар дээр тавьж байгаа бэлэн мөнгө биш. Харин зах зээлд хэрэгтэй бараа, үйлчилгээг та нар яаралтай гаргачээ. Энэ мөнгөндөө дүйцэхүйц хэмжээний үйлдвэрлэл эрхлээч ээ гэж л инфляцийг бууруулах зорилгоор Засгийн газраас авч байгаа арга хэмжээ. Бодит үйлдвэрлэлийг дэмжсэн хөрөнгө инфляци үүсгэхгүй гэж би ойлгож байгаа.

-Эдийн засаг хурдан өслөө гэх боловч инфляци өсч, хэрэглээний үнэ өссөөр байгааг та юу гэж үзэж байна вэ?

-Статистикийн тооноос харахад манай эдийн засаг өсч байгаа. Дэлхийн хамгийн хурдан өсч буй улс орны тоонд орох төлөвтэй байна. Гэхдээ нэг зүйлийг л бид ойлгох хэрэгтэй. Ирэх жил Оюутолгойн орд ашиглалтанд ороод ДНБ 25 хувиар өснө ч гэдэг юм уу, 2013 онд 20 хувиар ярих бол бас өөр хэрэг. Хамгийн гол энэ эдийн засгийн өндөр өсөлт эргээд Засгийн газар ард түмэндээ дахиж хуваарилаж болох бидний мэдлийн өсөлт мөн үү, биш үү гэдгийг л тодорхойлох ёстой. Өөрөөр хэлбэл эдийн засгийн 20 хувийн өсөлтийн дотор манай дотоодын үйлдвэрлэгчдийн өсөлт хэдэн хувь байна. Үүнээс татвар болгож аваад ард түмэндээ дахиж хуваарилах хувь нь хэдэн вэ гэдгийг ялгахгүй бол гадны хөрөнгө оруулалттай өсөлт асар өндөр болчихоод татварт болж буцаагаад хуваарилдаг хувь нь бага байвал эдийн засгийн өсөлт өндөр боловч энгийн иргэнд хүртээлгүй өсөлт болно. Яг ийм өсөлт хоёр, гурван жилийн өмнө байсан. Эдийн засаг 10 хувь өсөхөд ядуурал ерөөсөө буураагүй. Энэ байдал хадгалагдаж магадгүй бид санаа зовж байгаа. Гэхдээ энэ давтагдахгүй гэж ганц найдаж байгаа зүйл бол ажлын байр нэмэгдэж, үйлдвэрүүд шинээр бий болж байгаад бий.

-Энэ жил өрх бүрээс нэг хүнийг ажилтай болгож чадаж байна уу?

-Энэ бол Засгийн газрын гол тавьсан зорилт шүү дээ. Зах зээлийн нийгэмд төрийн үүрэг бол зөв бодлого гаргах. Харин тэр бодлогыг хэрэгжүүлэх бол иргэний үүрэг. Мөн иргэнд хамгийн ойрхон байгаа нэгжийн үүрэг. Тэгэхээр одоо хороо, хэсэг, сум, баг, иргэн хоорондын хамтын ажиллагаар энэ төрийн бодлогыг хэрэгжүүлэхэд улам анхаарах хэрэгтэй болж байна. Засгийн газар бодлогыг нь боловсруулж хөрөнгийг нь гаргалаа. Энэ хөрөнгөөр ажлын байр бий болго, иргэдэд мэргэжил эзэмшүүл гээд төрийн байгууллагуудад үүрэг өгчихлөө. Ер нь одоо иргэд ажилтай болоход ажилгүй байгаа иргэд болон сум, дүүрэг, хороо, багийн засаг дарга нарын ажил үлдэж байна гэж хэлж болно. Засгийн газраас хөдөлмөр эрхлэлтийг дэмжих бодлого гарлаа. Үйл ажиллагааны төлөвлөгөө гарлаа. Үндэсний хороо байгуулагдлаа. Шаардлагатай хөрөнгө мөнгийг бүрэн шийдвэрлэлээ. Одоо үүнийг иргэд өөртөө ашигтайгаар хэрэгжүүлэх хэрэгтэй. Үүнийг л иргэд сайн ойлгоосой. Үгүй яах вэ? Бас дутуу дулимаг зүйл байж магадгүй. Гэхдээ ажилгүй иргэд улам идэвхтэй байвал ажилтай болох бүрэн боломж бүрдэж байна шүү.

АМЕРИКЧУУД УУЧЛАЛ ГУЙХ ЁСТОЙ ЮУ?

2011-09-28T20:06:00.002-07:00

Ерөнхийлөгч Ц.Элбэгдорж НҮБ-ын Ерөнхий Ассамблейн 66 дугаар чуулганд оролцож Монголын ардчиллыг сурталчилж байна. Ливи, Тунис зэрэг улс орнуудын удирдагчид Ерөнхийлөгч Ц.Элбэгдоржтой уулзан Монголын ардчиллын туршлагыг судлах хүсэлтэй байгаагаа илэрхийлсэн. Ливийн Үндэсний шилжилтийн зөвлөлийн тэргүүн Мустафа Аль Жалил “Таныг Ливид очиж хувийн туршлагаа хуваалцвал бид баяртай байх болно. Танай улс Ардчилсан орнуудын хамтын нийгэмлэгийг тэргүүлж байгаа нь бидэнд том үлгэр жишээ” гэж Ерөнхийлөгчид хэлжээ. Харин Тунисын Ерөнхий сайд Мохамед Ганучи, дөнгөж ардчиллыг тогтоож байгаа манай улс, танай улсын туршлагыг судалмаар байна. Энэ жил киргизүүд танай ардчиллын туршлагыг судалсан гэсэн. Бид ч гэсэн ирэх жил өөрийн хүмүүсээ Улаанбаатарт илгээж туршлага судлуумаар байна гэжээ.

Манай улс Ардчилсан орнуудын хамтын нийгэмлэгийг хоёр жил даргалах болсон нь Монгол хэр ардчилсан улс болсны тод жишээ болжээ. Үүнийг улам бататган АНУ-ын Гадаад бодлогын нийгэмлэг, Ардчиллын төлөөх Америкийн Үндэсний сангаас Монгол Улсын Ерөнхийлөгч Цахиагийн Элбэгдоржид “Эрх чөлөөний төлөө” Тэргүүн шагналыг олголоо. “Өөрийн улсдаа ардчиллын үйл хэргийг зоригтойгоор эхлүүлж, ардчиллыг тогтоох үйл явцад тууштай оролцож, улс орноо амжилттай удирдаж, улмаар олон улсын тавцанд ардчиллыг бэхжүүлэх үйлсэд идэвхтэй оролцож байгаагийн төлөө Монгол Улсын Ерөнхийлөгч Цахиагийн Элбэгдорж таныг “Эрх чөлөөний төлөө” Тэргүүн шагналаар шагнаж байна” гэж Ерөнхийлөгчийг шагнах тухай шийдвэрт бичсэн.

Энэ бүгдээс харахад Монгол ардчилсан Ерөнхийлөгчтэй, ардчилсан орон гэдгийг дэлхий нийт хүлээн зөвшөөрч. Гэвч нэг “таагүй явдал” Ерөнхийлөгчийг маань бас янз бүрээр дуудахад хүргэлээ. Шуудхан хэлэхэд, хэрэв Обаматай хэт ойрхон зогссоныг эс тооцвол, манай Ерөнхийлөгчийн алдаа гэж юу байх билээ. Америкийн Ерөнхийлөгч Барак Обама л алгаараа Ерөнхийлөгч Ц.Элбэгдоржийн нүүрийг алгаараа хааж зураг

авахуулснаас болж гэмгүй хойно нь зогссон Ерөнхийлөгч маань өнгөрсөн долоон хоногт интернэтийн баатар боллоо. Гэхдээ хэрэв өөдрөг үзлээр харах юм бол сохорсон биш завшив гэхчээр Барак Обама гараа өргөсөн биш манай Ерөнхийлөгч, манай улсыг улам олон хүн мэдэх болов.

Үнэндээ Нью-Йорк хотноо өнгөрсөн мягмар гарагт болсон “Нээлттэй засаглалын түншлэл” санаачилгын нээлтийн үеэр зураг даруулсан дэлхийн улс орнуудын удирдагчдаас хамгийн алдартай нь Монгол, Америкийн Ерөнхийлөгч нар тодорсон билээ.

Дээрх зураг үнэн эсэх талаар олон хүн анх эргэлзсэн байна. Зассан зураг байж магадгүй гэж эргэлзэж байсан хүмүүс сүүлд нь засаагүй, бодит зураг болохыг нь мэдээд янз бүрийн таамаг дэвшүүлжээ.

Ардчилсан Ерөнхийлөгчийг маань “алган нүүртэй” Ерөнхийлөгч гэж нэг нь бичсэн байна. “Алган нүүртэй төрсөн эсвэл бусдаас ялгарахын тулд мэс засал хийлгэж алган нүүртэй болсон” гэжээ. Мөн “Обамагын төмөр нударга Цахиагийн Элбэгдоржийн соронзон нүүр лүү гэнэт татагдсан”, “Обаматай зураг авахуулсан удирдагч нар Обамагаар тоглож зэрэг гараа өргөнө гэчхээд өргөөгүй”, “Монголын Ерөнхийлөгч, Ерөнхийлөгч Обамаг гараа өргөхөд нь албаар араар нь нуугдаж алдарших гэсэн” гэх мэт олон тайлбарыг интернэтээр бичсэн байна. Мөн зарим хүмүүс “Фотозурагчин зураг авахынхаа өмнө, ‘Обамаг дахин сонгогдохыг хүссэн хүн гараа өргөөрэй’ гэж хэлтэл Обама ганцаараа л өргөсөн” гэж зургыг тайлбарлажээ.

Америкчууд ганцаараа мэт аашилсан Ерөнхийлөгчөөсөө ичиж бүр Монголын Ерөнхийлөгчөөс уучлалт гуйх нэгдсэн арга хэмжээг авч байгаа юм байна. Нэгэн вебсайт дээр манай Ерөнхийлөгчийн вебсайтай холбоос хийн, америкчуудыг Обамагын өмнөөс уучлал гуйхыг уриалсан байх юм.

Тэр урианд Монголын Ерөнхийлөгч Ц.Элбэгдоржид уучлал хүсч хүндэтгэсэн захиа бичээрэй. Тэгээд яагаад Барак Обама тусгаар улсын удирдагчийг доромжлох болсон шалтгааныг өөрийнхөө тайлбарлаж өгөөрэй гэсэн байна...

Гэхдээ л америкчууд бас арай л хэтрүүлээд байх шиг. Санамсаргүй болсон уг тохиолдлыг манай Ерөнхийлөгч болон монголчууд доромжилсон гэж үзэхгүй, Обама гараа өргөө л биз, манай Ерөнхийлөгч ард нь зогсоо л биз гэсэн янзтай хандаж байна. Ер нь “Нээлттэй засаглалын түншлэл”-ийн арга хэмжээнд манай Ерөнхийлөгчийг өөрөө урьчихаад “Энэ залууг хасчих” гээд гараа өргөх үү. Өргөхгүй.

Монголын нэг вебсайт дээр “Нью-Йорк таймс” сониныг иш татан Монгол Улсын Ерөнхийлөгч Цагаан ордны тэргүүнтэй ойрхон зогсч ардчилсан улсын тэргүүнүүдийн найрсаг харилцааг харуулах гэж хичээсэн ч Обама харамсалтай нь Ц.Элбэгдоржийн нүүрийг таглаж орхижээ гэж бичжээ. Харин нэг телевизийн сувгаар манай Ерөнхийлөгч намхан учраас өндөр хүний хажууд очиж зогсмооргүй юм байна гэсэн утгатай зөвлөмжийг өгч байсан. Гэхдээ манай Ерөнхийлөгч Обамагын хажууд зогсох гэж улайн цайм зүтгэн “оочер дайраагүй”.

Хэдийгээр америкчууд Ерөнхийлөгчөө уучлал гуйсангүй гэж шүүмжилж байгаа ч, уучлал гуйхгүй нь харин манай улсыг хэр ардчилсан улс вэ гэдгийг батлаад байгаа юм биш үү. Хойд Солонгосын удирдагчийн нүүрийг Обама гараараа тагласан гээд бодоод үз дээ. Тун ноцтой хэрэг болно биз. Тиймээс уучлал гуйх ёстой, үгүй гэдэг нь монголчуудаас шалтгаалах зүйл. Хэрэв бид уучлал гуй гэвэл америкчууд уучлал гуйж ч магадгүй. Ямартаа ч анхны ардчилсан Ерөнхийлөгч маань олон улсын дипломат ёсонд бас нэг шинэ жаягийг тогтооход “нүүр бие” оролцох шиг боллоо. Одоо албаны ёсны зураг авалтын үед гараараа даллахыг хориглох тухай яригдах байх. Хэрэв тэгвэл олон жилийн дараа Монголын Ерөнхийлөгчийн нүүрийг Америкийн Ерөнхийлөгч гараараа тагласан тул олон хүн зураг авахуулахад гараараа өргөхийг хориглосон гэж түүхэнд үлдэх нь дамжиггүй...

Портер дээрх хоёр гахай

2011-09-28T20:06:00.001-07:00

“Намрын ногоон өдрүүд” үзэсгэлэн худалдааны үеэр Төв цэнгэлдэх хүрээлэнгийн гадна бяцхан амьтдын хүрээлэн гарчээ.

Тэднээс портер машины тэвшин дээр төмөр торонд хэвтэх хоёр том гахай, яах аргагүй олны анхаарлыг татаж байлаа. Хүүхэд хөгшидгүй л инээлдэн шавж сонирхож байсан. Нэг настайвар эр бүр, гахайгаа хэтэрхий таргалуулаад, хөл дээрээ ч зогсож чадахгүй болгочихож хэмээн эзнийг нь зэмлэж билээ. Гахай олон хараагүй хүн тэгж хэлэх нь ч бас аргагүй байх. Учир нь портерийн тэвшин дээр хэвтэх йокшир үүлдэрийн мэгж биеийн жин 314 кг, дурок үүлдэрийн бодонгийн биеийн жин 390 кг.

Өргөж буулгахад хүнд учраас ингэж байлгахаас өөр аргагүй хэмээн 48 настай, Н.Эрдэнэсайхан хэлж байна. Тэрээр гурван жилийн өмнө Хятадаас оруулж ирсэн арван тооройг худалдан авч тэжээгээд одоо Гачууртад тавиад гахайтай болсон гэнэ.

-Гахайгаа зарах гэж байна уу?

-Үгүй ээ. Олон үзүүлэх гэж авчирлаа. Монголд би анхных нь байх гэж бодоод хүмүүст танилцуулж байна.

-Гахайгаа хаана борлуулж байна. Ер нь яаж борлуулдаг уу?

-Манай гахайнууд бол махны чиглэлийнх. Би Гачууртад фермерийн аж ахуй эрхэлж байна. Том жижиг нийлсэн тавиад гахайтай. Гахайныхаа махыг Меркурын зах, солонгос ресторануудад нийлүүлдэг.

-Монголд өмнө нь байсан гахайнууд йокшир, дурок үүлдэрийн гахай ямар ялгаатай юм бэ?

-Монголд оросын гахайнууд байдаг шүү дээ. Орос гахайны мах, өөх нь нэг талдаа гарчихдаг. Мах нь нэг талдаа, өөх нь нэг талдаа байдаг. Харин энэ гахайнуудын онцлог бол мах, өөх нь алаглаж байдаг. Мах өөх, мах өөх гээд алагладаг учраас зууш хийхэд их тохиромжтой.

-Орлого хэр байна даа?

-Ямар ч байсан малаас дээр. Нэг тоорой авчихсан байхад ойн дээрээ 120 кг татна. Тэгэхээр авсан үнээ нэг дахин нугална. Надад бол ашиг шимээ өгч байнаа. Гулуузаар нь зарахад кг нь зургаан мянган төгрөгийн үнэтэй.

-Жилд хэд төллөх үү?

-Жилд хоёр удаа төлөлдөг. Нэг төллөхдөө наймаас арван төл гаргадаг. Нэг мэгжээс дунджаар 16 төл жилд авна даа. Тэгэхээр ашигтай. Ер нь нэг тооройг 50 мянган төгрөгөөр авлаа гэхэд жилийн хугацаанд өсөөд 100 мянган төгрөг болно л гэсэн үг дээ. Гэм нь жаахан заваан л даа. Гэхдээ маллахад амар. Гахай малаа гэрээ сайн мэднэ. Эзнээ сайн танина.

-Зарах зах зээл Монголд ямар байна вэ?

-Одоо хүмүүс гахайны мах идэх нь олширч байгаа тул гайгүй. Тэгээд ч гадаад улс орны ресторанууд Монголд нээгдэж байгаа учраас цаашдаа зах зээл улам өргөжих байх. Бид ч гэсэн фермерийн аж ахуйгаа өргөжүүлэх бодолтой байгаа.

Хойч үеийнхээ хоолыг бэлдэж яваа хүн

2011-09-28T20:03:00.000-07:00

Тун сонирхолтой хүнтэй Төв цэнгэлдэх хүрээлэнд болж байгаа “Намрын ногоон өдрүүд” үзэсгэлэн худалдааны үеэр тааралдлаа. Хоёр цацагт хяруул, хоёр галуу торонд хийж өмнө тавьсан хүнтэй ярилцахдаа буруу сонсихов уу гэж эргэлзээд нэг зүйлийг дахин дахин асуусан. Дөрвөн шувуу гуагалж байхад нэг иймэрхүү яриа болов.

-Та хэзээнээс цацагт хяруул, галуу тэжээж байна вэ?

-Ноднин таван сараас

-Анх хэдэн цацагт хяруул, галуутай байсан бэ?

-Гурван цацагт хяруул, гурван галуу анх авч байлаа. Одоо 200 галуутай, 100 цацагт хяруутай.

-Аан... Анх хэдэн цацагт хяруул, галуутай байсан гэнээ?

-Гурван цацагт хяруул, гурван галуу авсан.

-Тэгээд түүнээс хойш нэмж аваад л байсан хэрэг үү?

-Үгүй. Гурван цацагт хяруул, гурван галуу л авсан.

-Тэгээд...

-Тэгээд одоо 200 галуутай, 100 цацагт хяруултай болсон.

-Пөөх... Үржээд л байсан хэрэг үү?

-Тийм үржээд л байсан гэж хэлээд ярилцагч маань над руу хяламхийлж харснаа. Их л нухацтай:

-Гурван цацагт хяруул, гурван галуу ноднин 5 дугаар сард авахад одоогийн байдлаар жил гаруйн хугацаанд 100 цацагт хяруул, 200 галуутай болчихоод байна гэлээ.

Би ч үнэнээ хэллээ. Нэмээд л худалдаад аваад байж гэж саналаа гэв. Гэтэл тийм биш гэнэ. Цацагт хяруул, галуу жилдээ 90 хоног өндөглөдөг гэнэ. 90 хоног өндөглөхдөө ойролцоогоор 45 өндөг гаргадаг. 45 өндөгнөөс тавин хувийг нь бойжууллаа гэхэд 23 дэгдээхэйтэй болдог байна.

-Тэгэхээр их ашигтай байгаа биз. Бага зардлаар өндөр ашиг олох боломжтой. Тэжээлийн зардал нь ч бага. Өсөлт түргэн галуу бол гурван сар болоод нядалгааны жинд хүрдэг. Зургаан сарын дотор нас биеэнд хүрдэг гэж тавь гаран насны эр ярьж байлаа. Түүнийг Л.Баатар гэдэг. Булган аймгийн Сэлэнгэ суманд цацагт хяруул, галуу, загас үржүүлдэг Жарамгай цөөрөм гэдэг нөхөрлөл ажиллуулдаг хүн.

Анх цацагт хяруулын өндгийг хойд хөршөөс оруулж ирэн инкубаторт дарж гаргасан байна. Харин галуугаа нутгаасаа 170 мянган төгрөгөөр авч байжээ. Одоо харин тэр 150 мянган төгрөгөөр цацагт хяруул, галуу хоёроо борлуулахаар хотод ирсэн аж. Цацагт хяруул, галуугаа мах, өндөгний чиглэлээр тэжээж байгаа гэнэ. Цацагт хяруулын хувьд бол мөн байгалийн амьд инкубатор болдог онцлогтой тул тахиа, нугас, галууны өндгийг ч даруулж болох ажээ.

Цацагт хяруул, галууны махыг монголчууд хүнсэндээ өргөн хэрэглэдэггүй учир Л.Баатар одоохондоо амьдаар зарч байгаа юм байна. Гэхдээ Монголоос бусад улс оронд өргөн хэрэглэдэг дээрх хоёр шувууны махыг тун удахгүй монголчууд ч гэсэн өргөн хэрэглэнэ гэж тэрээр итгэж байгаа бололтой. Үнэхээр цацагт хяруул, галууны махыг манай хоёр хөршөөс авахуулаад маш олон орон хүнсэндээ өргөн хэрэглэдэг билээ. Жишээ нь, америкчууд гэхэд жилдээ нэг удаа заавал, монголчууд хонины ууц иддэг шиг, хүндэтгэлийн журмаар цацагт хяруулын махыг иддэг билээ.

-Дан нүүдлийн мал аж ахуйгаар манай улс хэрэв хөгждөг бол хөгжих цаг нь болсон. Хэчнээн зуун жил нүүдлийн мал аж ахуйг дагнаж ирэв. Гэтэл нүүдлийн мал аж ахуй хөгжлийн өндөр түвшинд хүргэж чадахгүй нь харууллаа шүү дээ. Байнга байгалийн бэрхшээлтэй тулгарч өдий хүрлээ. Одоо бэлчээрийн мал ихсэхээр хөрс муудаж, бэлчээр цөлжиж байна. Тиймээс бид ондоо бага зардалтай аж ахуй руу шилжих цаг болсон гэж Л.Баатар бас ярьж байлаа.

НАЙМАН САЯ ЗАГАС СЭЛЭНГЭ МӨРӨНД НИЙЛҮҮЛСЭН!

Баатар гуай дахиад л ам ангайлгав. Энэ жил найман сая загас Сэлэнгэ мөрөнд нийлүүлсэн гэж хэлэхийг сонсоод эгээтэй л нийлүүлсэн биш барьсан юм биш үү гэж асуусангүй биеэ барив. Тэрбээр гурван жилийн өмнө Булган аймгийн Сэлэнгэ суманд далан барьж 500 метрийн урттай, 40 метрийн өргөнтэй, дунджаар таван метрийн гүнтэй, нийтдээ 50 мянган куб устай хиймэл цөөрөм байгуулаад загас үржүүлж байгаа гэнэ. Тиймээс ч нөхөрлөлөө Жарамгайн цөөрөм гэж нэрлэсэн аж. Намайг ярианд нь нэг л итгэхгүй байгаад дургүйцсэн шинжтэй:

-Монголчууд загасны төлийг жарамгай гэдгийг чи мэдэх үү? Хониноос гарсныг хурга, үхрээс гарсныг тугал гэдэгтэй адил гэж тэр асуув. Би:

-Мэднэ л гэлээ. Үнэндээ бол жараахай гэж сонссноос жарамгай гэж сонсоогүй.

-Тэгвэл Жарамгайн цөөрөм гэж бид яагаад нөхөрлөлөө нэрлэсэн гэхээр загасны төл бойжуулдаг болохоороо тэгж нэрлэсэн юм гэв.

Гурван жилийн өмнө тэрбээр бас Баянхонгор аймагт 27 метрийн гүнтэй нууранд загас үржүүлж байсан аж. Харин одоо ирээдүй хойчийн хүүхдүүд хоолтой байг гээд Жарамгай цөөрөмдөө загас үржүүлээд Сэлэнгэ мөрөнд тавьдаг гэнэ. Үнэхээр ховор хүн байгаа биз. Ихэнх хүмүүс ирээдүй хойч үе гэж ярьдаг ч, ирээдүй хойч маань юу идэж уух, яаж амьдрахыг үнэн сэтгэлээсээ санаа зовж, бодит ажил хийдэггүй шүү дээ. Бүгд л шахам яаж газрын баялгаа түргэн ашиглах уу гэж санаа зовж энэ үед ийм хүмүүс байдаг л юм байна.

Тэрбээр бас, 90 оноос хойш бид байгальтай их ширүүн хандлаа. Байгалийн баялгийг ашиглана гээд байгалиа сүйтгэж байна. Бидэнд манай өвөг дээдэс асар их байгалийн баялгийг үлдээсэн. Үүнийг нь бид олигтой ашиглаж ч чадахгүй байж үрэн таран хийчихвэл ирээдүй хойч маань юу идэж уух болж байна. Тиймээс би ирээдүй хойч үеийн хүүхдүүддээ хоол бэлдэе гээд загас үржүүлж байгаа. Загас үржүүлнэ гэхээр жижигхэн шилэнд загас хийчихээд харч суугаад кайф авдаг биш, харин идэх загасыг нь үржүүлж байна. Манай Жарамгайн цөөрөм нөхөрлөл нондин нэг сая таван зуун загас Сэлэнгэ мөрөнд нийлүүлсэн бол энэ жил найман сая загас нийлүүлсэн. Цурхай, улаан нүдэн, хадран, зэвэг, алгана гэсэн таван төрлийн загасыг Орхон, Бухын гол гэх мэт голуудаас барьж цөөрөмдөө тэжээн Сэлэнгэ мөрөнд тавьсан гэв.

-Анхны жил 250 гаруй эх загас цөөрөмдөө тавьсан. Загас чинь их төлөлдөг амьтан шүү дээ. Манай оронд байгаа загас нэг жил хамгийн дээд тал нь сая хоёр зуун мянган дүрс шахдаг. Улаан номонд орсон хилэм загас 850 мянгаас 1 сая 200 мянган дүрс шахна. Хамгийн цөөхөн төл гаргадаг загас гэвэл зэвэг, тул. 7500-15000 дүрс шахдаг. Тэгэхээр загас хурдан үржиж байгаа биз. Малаас их үржинэ. Нэг шувуунаас би дөчөөд өндөг гаргана гэхэд чи гайхаж байсан. Сая бас 8 сая загасыг голдоо нийлүүлсэн гэхээр чи гайхах янзтай болж байна хэмээн Баатар гуай намайг ширүүн харав.

Үнэхээр гайхсан маань үнэн. Гэхдээ бас бахархаж байлаа. Тиймээс очиж үзмээр санагдаад, асуухад минь:

-Очиж үзээрэй. Очиж үзсэн хүн зах зээлийн нийгэмд яаж бага зардлаар их ашиг олж болохыг харж болно. Амьдралдаа хэрэгтэй юмыг тэндээс олж хараад, амьдралаа дээшлүүлэхгүй юу гэж хариулсан. Жарамгайн цөөрөм 500 метрийн урттай, 40 метрийн өргөнтэй. Дунджаар таван метрийн гүнтэй. Нийтдээ 50 мянган куб устай нуур аж.

Ийм нэгэн ховор хүнтэй “Намрын ногоон өдрүүд” үзэсгэлэн худалдааг сонирхож яваад таарлаа. Энэ баасан гарагт дуусах уг үзэсгэлэн худалдаа дуусч, Улаанбаатарын дүүрэг бүрт тодорхой цэгт шинэ ногооны цэг ажиллана. Гэхдээ Баатар гуай шиг хүмүүс дүүргийн шинэ ногооны цэгт очихгүй. Тиймээс хэрэв завтай бол Төв цэнгэлдэх хүрээлэнд болж байгаа үзэсгэлэн худалдаанг очиж сонирхвол ахуй амьдралаа дээшлүүлэх шинэ олж болно. Дашрамд хэлэхэд тэнд хүнсний ногоо харьцангуй хямд зарагдаж байна. Төмс, байцаа, лууван, манжинг кг-ийг нь 500 төгрөгөөр ч авах боломжтой байна.

МОНГОЛЫН ЭДИЙН ЗАСАГ “ХУРД ХЭТРҮҮЛЭН ДАВХИЖ” БАЙНА

2011-09-20T18:37:00.000-07:00

Монголын эдийн засаг хэт хурдтай өсч байна гэж Олон улсын валютын сан үзэж байна. Хурд хэтрүүлэн давхихад осолдох аюул их байдагтай адил эдийн засаг хэт хурдан өсвөл мөн эрсдэл олширдог гэнэ. Тиймээс удахгүй монголчууд эдийн засгийг өсгөх биш харин тодорхой хэмжээнд, тогтвортой барьж чадсан Засгийн газрыг сайшаах хандлагатай болж мэдэх юм.

“Ойрын ирээдүйд Монголын эдийн засагт сөргөөр нөлөөлөх магадлалтай хоёр эрсдэл бий. Нэгдүгээрт, эдийн засаг хэт халж, дэвэрч байна. Энэ нь үнийг дарамталж, инфляцийг өсгөнө. Инфляциас эмээх хэд хэдэн шалтгаан байдаг ч хамгийн их бидний эмээж буй зүйл бол инфляци өссөнөөр ядуус улам хүнд байдалд орно. Хоол хүнс, хувцас, өргөн хэрэглээний бараа бүтээгдэхүүний үнэ огцом өсөхөд харин тэдний орлого дагаж нэмэгдэхгүй. Тиймээс тэд бүхнээс түрүүнд инфляцийн хор уршигыг амсана. Монголын эдийн засаг хэр хурдан өсч байгааг харуулахын тулд хэдэн жишээ татъя: Энэ оны хоёрдугаар улиралд ДНБ-ий бодит өсөлт 17 хувь, хувийн хэвшилд олгосон банкны зээл бараг 50 хувь, импорт бараг 80 хувь болтлоо өслөө. Энэ өсөлтүүд сайшаалтай ч харамсалтай нь алийг нь ч цаашдаа тогтвортой байлгаж чадахгүй” гэж ОУВС-ын Ази, Номхон далайн бүсийн төвийн дэд захирал Стивен Барнет хэлж байна.

Түүний хэлсэн хоёр дахь өсөлт бол дэлхийн эдийн засгийн өнөөгийн байдал. Европын орнуудын Засгийн газрын өр, АНУ-ын санхүүгийн бэрхшээл зэрэг нь дэлхийн эдийн засгийн төлөв байдлыг муутгаж, эрсдэлтэй болго байгаа. Энэ тодорхой бус, эрсдэлтэй байдал нь эрдэс баялгийн үнийг огцом унах өндөр магадлалтай. Энэ газрын доорх баялгаасаа 100 хувь хамаардаг манай улсад хамгаас их хамаатай гэж Стивен Барнет онцолж байна.

Энэ үнэхээр тийм гэдгийг бид хэлүүлэлтгүй мэднэ. Хоёр жилийн өмнө болсон эдийн засгийн хямралаас бид зэсийн үнэ эргэж өссөний ач буянаар гарч чадсан. Харин одоо нүүрсээ зэснээс ч илүү экспортолсоны хүчинд эдийн засгийн өсөлтөө хэт хурдлуулж чадаж байна. Энэ нь манай эдийн засаг дэлхийн эдийн засгаас хэр хамааралтайг харуулах нэгхэн жишээ.

Монголын эдийн засаг хоёр жилийн өмнөх хямралаас гайхалтай хурдан сэргэн гарлаа. Энэ нь Монголын Засгийн газар, Монголбанк макро эдийн засгийн зөв бодлогыг тууштай хэрэгжүүлсний үр дүн. Мөн Дэлхийн банк, Азийн хөгжлийн банк, ОУВС цагаа олсон санхүүгийн тусламж, дэмжлэг үзүүлсэн нь нөлөөлсөн. Бас зэсийн үнэ дэлхийн зах зээл дээр эргээд өссөн нь монголын эдийн засаг засаг өсөхөд чухал хүчин зүйл болсон. Тиймээс бид Монгол арвин эрдэс баялгаа эдийн засгийн эргэлтэд оруулснаар Монгол улс гэрэл гэгээтэй сайхан ирээдүйтэй золгоно гэж найдаж байгаа. Энэ бол дунд хугацааны төлөв байдал. Гэхдээ...гэж Стивен Барнет сануулаад... Гэхдээ үүнээс өмнө танай улс эргээд 2008 шиг хүнд байдалд орж мэднэ шүү! гэж байна. Гол хоёр эрсдэл нь (дахин хэлэхэд) инфляци, бас дэлхийн эдийн засгийн тодорхой бус байдал.

2008 оны хямралын үед дэлхийн зах зээл дээр эрдэс баялгийн үнэ огцом унасан нь Монголын эдийн засагт маш хүнд цохилт болсон. Экспорт, төсвийн орлого буурсан. Гэтэл одоо 2008 оны өмнөх нөхцөл байдлыг санагдуулам ижил төстэй эдийн засгийн бодлого хэрэгжиж байгаа ажээ. Ялангуяа эдийн засаг хэт халж, дэлхийн эдийн засгийн нөхцөл байдал тодорхой биш байхад Засгийн газар төсвийн тодотгол хийж зардлаа улам нэмэгдүүлэхийг төлөвлөж байгаа нь эрсдэлийг нэмж байна. Ингэж зардлаа нэмвэл хэт халсан эдийн засагт улам дарамт болж, эрдэс баялгийн үнэ унахад төсвийг улам эмзэг болгоно.

Тиймээс эрдэс баялгаас хамаарах эдийн засгийн цочироог багасгахын тулд инфляцийг хумих хэрэгтэй. Инфляцийг хумихын тулд төсвийн зардлыг хязгаарлах, мөнгөний бодлогыг чангалах ёстой аж. (Дашрамд хэлэхэд эрдэс баялгийн үнэ дэлхийн зах зээл дээр унана гэсэн баттай мэдээ байхгүй. Харин ОУВС л эрсдэлийг тооцож ингэж дүгнэж байна.)

Тэртэй тэргүй анх батлагдахдаа л баахан хэл ам таталж, ирээдүйгээсээ зээлсэн гэж муулуулан байж “төрсөн” 2011 оны төсөвт тодотгол хийхийг манай зарим эдийн засагч, улстөрчтэй адил ОУВС “эсэргүүцэж” байна. “Энэ оны төсөв анх батлагдахдаа л өмнөх оноосоо 30 гаруй хувь нэмэгдэхээр батлагдсан. Тиймээс төсвийн тодотгол хийх ямар ч боломжгүй. Төсвийн зардал эрс нэмэгдсэн нь эдийн засаг хэт халж байгаагын нэг гол шалтгаан. Төсвийн зардал нэмэгдэх тусам инфляци өсч, ядуу эмзэг бүлгийнхэн болон хувийн хэвшлийнхэнд хүндээр тусах болно” гэж Стивен Барнет хэлсэн юм.

Харин мөнгөний бодлогын тухай тэрбээр ярихдаа “Бид Төв банкны хэрэгжүүлж байгаа мөнгөний бодлогыг дэмжиж байгаа. Гэхдээ үүнээс ч илүүг хийх хэрэгтэй гэж бид үзэж байна. Ялангуяа инфляцийн дарамтыг бууруулж, зээлийн өсөлтийг хязгаарлахын тулд зээлийн хүүг улам нэмэх хэрэгтэй” гэв. Түүний хэлснээр бол Монгол банк инфляцийг хяналтандаа байлгахын тулд улам бодлогын хүүгээ өсгөж, зээл олголтыг хязгаарлах ёстой ажээ.

Тэрээр Монголбанк бодлогын хүүгээ нэмснээр, зээлийн хүү нэмэгдэнэ. Зээлийн хүү нэмэгдэхэд зарим жижиг, дунд бизнес эрхлэгчдэд хүндээр тусах болно гэдгийг нуусангүй. “Мөнгөний бодлого ингэж хэрэгжихээс өөр аргагүй байна. Энэ бол тийм сайн бодлого биш. Гэхдээ Засгийн газар зарлагаа нэмэгдүүлж байхад Монголбанк бодлогын хүүгээ нэмэхээс өөр аргагүй болно. Ингэсний үр дүнд Засгийн газрын эдийн засагт эзлэх байр суурь томорч хувийн хэвшлийнхэн шахагдах болно. Зээлийн хүүг нэмж, зарим бизнесийнхэн зээл авах боломжийг хааж байгаа нь хүсээд байх арга хэмжээ биш. Гэвч юу ч хийхгүй байснаас ингэж бодлогын хүүгээ нэмэх нь дээр. Хэрэв Монголбанк юу ч хийхгүй бол инфляци улам өсч эдийн засагт их хор уршиг л учруулна.”

Түүнээс Монголын эдийн засгийн зохистой өсөлт ямар байвал зохих вэ? гэж асуухад “Хэрэв бид ашигт малтмалын салбарыг оролцуулалгүй зөвхөн ашигт малтмалын бус салбаруудын эдийн засгийн өсөлтийг тооцож үзэхэд жилийн өсөлт нь 8 хувь орчим байхад Монголын эдийн засаг тогтвортой өсөх магадлалтай гэж үзэж байна. Мэдээж үүн дээр ашигт малтмалын салбарыг нэмвэл жилийн өсөлт бүр нэмэгдэнэ. Гэхдээ гол нь эрдэс баялгийн бус салбаруудын жилийн өсөлт 8 орчим хувь байх ёстой” гэв. Харин энэ жил ашигт малтмалын бус салбаруудын өсөлт жилийн 11 хувьд хүрэх магадлалтай гэж ОУВС тооцоолж байна.

Засгийн газрын зарлага нэмэгдсэнээс болж хамгийн түрүүнд ядуу, бас хувийн хэвшлийнхэн хохирох бололтой. Гэтэл их бүтээн байгуулалт, 21 мянган төгрөгийг иргэн бүрдээ өгөх гэж Засгийн газар зарлагаа нэмсэн. Бас Засгийн газар жижиг, дунд үйлдвэр эрхлэгчид болон хувийн хэвшлийнхнийг дэмжиж байгаа. Гэтэл одоо инфляци гэдэг “хадны хар мангаанаас” болоод Засгийн газар нэг гараараа босгосон гавьяагаа нөгөө гараараа сүйтгэх шаардлагатай болж байх шиг байна... Ямартаа ч дараа жилийн төсөвт эмзэг, ядуу хүмүүсийг онилж байгаад, хавтгайруулж биш, нийгмийн халамжийг үзүүлэх ёстой гэж Стивен Барнет хэлж байна.

МОНГОЛ НҮҮРС ИХТЭЙ Ч БАЙГАЛИЙН ХИЙГ АШИГЛАХ ХҮСЭЛТЭЙ

2011-09-18T01:20:00.000-07:00

Өнгөрсөн 3 дугаар сард газар хөдлөлтөөс болж Японы Фукушима атомын цахилгаан станцад осол гарснаас болж дэлхийн дахинд атомын эрчим хүчнийг ашиглах талаар нэлээн маргаан үүссэн. Герман, Итали, Швейцарь, Тайланд, Филиппин, Венезуела гэх зэрэг улс орнууд ирээдүйд атомын эрчим хүчийг ашиглахаас татгалзаад байна. Герман Улс 2022 он гэхэд одоо ашиглаж байгаа 17 АЦС-аа хаахаар шийдвэр гаргасан. Тайланд, Филиппин хоёр газар хөдлөлтийн идэвхтэй бүсэд оршдог тул барьж буй АЦС-уудаа зогсоосон билээ. Мөн манай өмнөд хөрш Хятад Улс шинээр АЦС барих төслүүдээ түр зогсоожээ.

Ийм нөхцөл байдалд дэлхийн томоохон гүрнүүд эрчим хүчний хомсдолыг зөвхөн нүүрс, газрын тосоор биш мөн байгалийн хий болон шингэрүүлсэн хийн түлшээр нөхөх бодлогыг тууштай хэрэгжүүлж байна. Японд гэхэд л Фукушима атомын цахилгаан станц гарсан ослоос бол 10 сая гаруй мегаватт цөмийн эрчим хүчээ алдсан тул дор хаяж 10 сая шингэрүүлсэн байгалийн хий хэрэгтэй байгаа аж.

Байгалийн хий бол цөмийн эрчим хүчтэй адил нүүрс шиг утаа гаргадаггүй. Гэхдээ хамгийн байгаль орчинд ээлтэй, нүүрстөрөгчийн давхар исэл бага ялгаруулдаг, бас хямд үнэтэй эрчим хүчний их үүсвэр юм. Манай улсын хувьд бол одоогийн байдлаар байгалийн хийн орд илрээгүй, байгалийн хийг ашигладаггүй. Гэхдээ ирээдүйд ирээдүйд ашиглахыг үгүйсгэхгүй. Тийм ч болохоор “Зүүн Хойд Азийн байгалийн хийн болон дамжуулах хийн хоолой форум”-ын 12 дахь чуулганыг Улаанбаатар зохион байгууллаа.

Байгалийн хий их хэрэглэдэг, олборлодог Орос, Хятад, Өмнөд Солонгос, Япон зэрэг улсууд Улаанбаатар хотод 3 хоног чуулав. 1997 онд байгуулагдсан “Зүүн Хойд Азийн байгалийн хийн болон дамжуулах хийн хоолой форум” –ыг анх үүссэн байгуулагдсан цагаас нь манай улс хойш идэвхтэй оролцож ирсэн.

Зүүн Хойд Азийн улс орнуудын эрчим хүчний хэрэглээнд байгалийн хийн эзлэх хувь өссөөр байна. Энэ хандлага цаашдаа ч буурахгүй. Жишээлбэл, Хятадын байгалийн хийн хэрэглээ улам өсөж байна. Хятадын байгалийн хийн хэрэгцээ 2000 онд 24 тэрбум метр куб байсан бол 2010 онд 106 тэрбум метр куб болж, жилд дунжаар 15.5 хувиар өссөн. 2015 онд энэ хэмжээ багаар бодоход 230 тэрбум метр куб, 2020 онд 500 тэрбум метр куб, 2030 онд 500 метр куб болно гэсэн таамаг бий. Товчхондоо Хятадад байгалийн хийг хэрэглээ улам нэмэгдэнэ. Одоогоор Хятад Улс байгалийн хий болон шингэрүүлсэн байгалийн хийг Австрали, Малази, Индонези, Катар, Орос, Туркмен гэх мэт улсуудаас импортолж байна. 2009 онд Төв Азийн улсуудаас байгалийн хийг дамжуулах хоолойгоор авах болсон нь өсөн нэмэгдэж байгаа хэрэглээг харуулж байна гэж чуулга уулзалтад оролцсон хятадын төлөөлөгч хэлж байлаа.

Манай улсын хувьд ч сүүлийн жилүүдэд хийн түлшний хэрэглээ нэмэгдсэн. Жилдээ 20 мянга орчим шингэрүүлсэн хийн түлшийг бид хэрэглэж байна. Гэхдээ хэрэв хойд хөршөөс умарт хөрш рүү татах дамжуулах хоолойг нутаг дэвсгэр дээгүүрээ гаргавал монголчууд байгалийн хийг өргөн хэрэглэж боломжтой гэж манай мэргэжилтнүүд үзэж байна.

Хэрэв Оросоос Хятад руу дамжуулах байгалийн хийг дамжуулах хоолойг Монголын нутаг дэвсгэр дээгүүр гаргавал эдийн засгийн хувьд Монголд төдийгүй тухайн улс орнууддаа ч ашигтай гэж Монголын Үндэсний эрчмийн аж үйлдвэрийн хөгжлийн нийгэмлэгийн гүйцэтгэх захирал Г.Ёндонгомбо чуулганы үеэр хэлсэн. Хэрэв тэгсэн цагт Монголын эрчим хүчний үнэ хямдрах магадлалтай аж.

Оросын Зүүн Сибирьт орших Ковыктагийн байгалийн хийн ордоос Хятад руу байгалийн хий дамжуулах хоолой олон жил яригдаж байгаа. 1987 онд нээсэн тус ордоос олборлох байгалийн хийг Хятад, Өмнөд Солонгос авахаар 2000 онд гэрээ хийсэн. Гэхдээ 2017он хүртэл Ковыктагийн ордыг ашиглахгүй гэж оросууд мэдэгдэж байсан. Харин одоо энэ хугацаа наашилсан гэдгийг Газрын тосны газрын орлогч дарга Ц.Амраа чуулга уулзалтын үеэр хэлсэн. Ковыктагийн байгалийн хийн орд Монголд хамгийн ойрхон тул аль талаас нь бодсон зардал мөнгөний хувьд Монголоор дайруулах нь хамаагүй хямд байх болно гэдгийг тэрбээр бас дурдсан. “Чухам яагаад нүүрсний их нөөцтэй манай улс заавал байгалийн хийг дамжуулах хоолойг нутаг дэвсгэр дээгүүрээ дамжуулахыг зорьж байна вэ?” гэж асуухад нэгдүгээрт хямд, хоёрдугаарт байгаль орчинд бага сөрөг үр дагавартай, ядахнаа Улаанбаатарын утааг багасгахад их хувь нэмэр оруулна гэж хариулсан юм.

Ер нь бол улс орныхоо эрчим хүчний эх үүсвэрийг төрөлжүүлэх их ашигтай гэдгийг чуулга уулзалтад оролцсон олон хүн ярьж байсан. Ийм нэг эх үүсвэрийн нэг нь нүүрсний давхаргын метаны хий юм. Манай улс 43 их наяд метр куб нүүрсний давхаргын метан хийн нөөцтэй байх магадлалтайг 2008 онд АНУ-ын “Метан хийн түншлэл” гэдэг байгууллага тогтоосон байна. Энэ талаар Г.Ёндонгомбо хэлэхдээ, “Энэ бол онолын түвшинд гаргасан тооцоо. Австралийн хэдэн компани энэ намраас нүүрсний давхаргын метаны хайгуулын ажлыг хийнэ. Өрөмдлөгө хийж нөөцийг тогтооно” гэв.

Мөн ЭБЭХ-ний сайд Д.Зоригт чуулга уулзалтад тавьсан илтгэлдээ 2009 онд Налайхын нүүрсний уурхайгаас 40 сая метр куб нүүрсний давхаргын метаны хий ашиглагдахгүй үрэгдсэнийг австралийн “Лунагаз” компани тогтоосон гэж хэлж байлаа. Ямартаа ч нүүрсний баялагтай манай улс эрчим хүчний бас ондоо эх үүсвэрүүд болох байгалийн хий, нүүрсний давхаргын метаны хийг ашиглах сонирхолтой байна.

ФРАНЧАЙЗИНГ ЭДИЙН ЗАСГИЙГ ТӨРӨЛЖҮҮЛНЭ

2011-09-18T01:19:00.000-07:00

Бизнесийн шинэ санаа хайж, бизнесээ өргөжүүлэх гэсэн хүсэлтэй аливаа хувь хүн, компанид франчайзинг хийх нь их ашигтай. Дэлхийн өндөр хөгжилтэй улс оронд үйл ажиллагаа явуулж, өөрийн брэндийг таниулж чадсан, нэр хүндтэй компанийн франчайзингийн эрхийг авч Монголд салбарыг нь нээн ашиг орлогоо нэмэгдүүлэх бол эрсдэл багатай бизнес яах аргагүй мөн. Учир нь франчайзингийн эрхийг авна гэдэг нь тухайн компанийн олон жилийн туршлага, мэдлэгийг мөн худалдаж авч байгаа гэсэн үг.

Хэрэв төлбөр төлөх мөнгө нь байвал өндөр хөгжилтэй улс оронд нэр хүндтэй брэндийн бараа бүтээгдэхүүн, үйлчилгээг эх орондоо оруулж ирэх боломж байна. Энэ долоон хоногт Улаанбаатарт болсон “Олон улсын Франчайз бизнесийн ганцаарчилсан уулзалт, үзэсгэлэн” ийм боломжыг монголын бизнес эрхлэгчдэд олгосон. Сингапурын Азийн Франчайзингийн зөвлөл, Монголын үндэсний худалдаа, аж үйлдвэрийн танхимын дэргэдэх Франчайзингийн зөвлөл, Чингис интернэшнл групптэй хамтран энэ арга хэмжээг зохион байгуулсан.

“Хэдийгээр анх удаа Монголд зохион байгуулж байгаа ч гэсэн уулзалт, үзэсгэлэн маш амжилттай боллоо. Би хорин жил дэлхийн гуч гаруй орноор явж, франчайзингийн бизнесийг хийж байгаа хүний хувьд хэлэхэд Монголд франзайчинг хөгжих ирээдүй байна. Монголчууд ч маш сайхан хүлээж авсан” гэж Азийн Франчайзингийн зөвлөлийн гүйцэтгэх захирал Алберт Конг хэлж байсан юм.

Тэрээр Монголд франчайзинг хөгжиж, улам эрчийг авна гэдэгт итгэл дүүрэн байна. “Монголд ирж үйлчилгээ, бараагаа танилцуулсан компанийн төлөөлөгчид сэтгэл өндөр байгаа. Бид Монголд эдийн засаг нь эрчим хөгжиж байгаа гэж сурталчлан нэр хүндтэй 11 компанийг авчирсан. Очоод энд болсон үйл явдлынхаа тоймыг гаргахад олон хүн ирээгүйдээ харамсах байх” гэж мөн хэлсэн юм.

Монголд АНУ, Шинэ Зеланд, Өмнөд Солонгос, Сингапур, Малайзи гэх мэт улсуудын 11 компани брэндээ танилцуулж, салбараа нээх зорилгоор иржээ. Алберт Конг “Америкаас иогурт, Шинэ Зеландаас кофе, Өмнөд Солонгосоос пааб, Малайзиас цэцэрлэг, Сингапураас рамен, суши ресторан, мөн гоо сайхны салон гээд 11 төрлийн компани ирсэн” гэж хэлж байлаа.

Тэрбээр мөн, “МҮХАҮТ энэхүү арга хэмжээнд оролцож байгаа нь тун сайшаалттай. Дөнгөж сая би дараагийн долоон хоногт болох Ази, Номхон далайн орнуудын франчайзингийн чуулга уулзалтад оролцох Монголын төлөөлөгчийг сонгосон. Энэ бол Монгол Ази, номхон далайн франчайзингийн сүлжээнд идэвхтэй оролцохын тэмдэг юм” гээд франчайзингийн ач холбогдлын талаар хэлсэн юм.

“Бүх өндгөө нэг сагсанд хийвэл бүгд хагарах аюултай. Тиймээс бүх өндгөө нэг сагсанд хийж болохгүй гэдэг зүйр үг бий. Үүнтэй адил аль ч улсын эдийн засаг ганцхан салбараас хамаарах нь эрсдэлтэй. Тиймээс эдийн засгаа төрөлжүүлэх нь аль ч улсад чухал учраас франчайзингийн сүлжээг хөгжүүлэх нь ашигтай. Яагаад гэвэл франчайзингийн сүлжээнд эдийн засгийг төрөлжүүлэх маш олон салбар бий. Худалдаа, үйлчилгээ, эрүүл мэнд, хоол хүнс гээд олон салбарыг франчайз бизнесийн ачаар хөгжүүлж болно” гэж Алберт Конг ярианыхаа төгсгөлд онцолж байлаа.

АЛДАРТАЙ ҮСЧНИЙ САЛОНЫГ МОНГОЛД НЭЭНЭ

2011-09-18T01:16:00.000-07:00

Албан ёсоор эрхийг нь авч дэлхийн алдартай брэндийн бүтээгдэхүүнийг үйлдвэрлэх, эсвэл үйлчилгээг нь эх орондоо нэвтрүүлэх хөгжилд тустай. Тухайн брэндийг дагаад дэвшилт технологи, менежмэнт, боловсон хүчний бодлого гээд олон мэдлэг, туршлага орж ирдэг билээ. Үүний нэг тод жишээ нь МCS Coca-cola компани юм. МCS Coca-cola компани арван жилийн өмнө дэлхийн алдартай ундааг Монголд үйлдвэрлэх эрхтэй болж, шилдэг менежмэнт, техник технологийг үйлдвэртээ нэвтрүүлж чадсан.

Монголын худалдаа, аж үйлдвэрийн танхимийн дэргэдэх Франчайзингийн зөвлөл, Азийн Франчайзингийн зөвлөлтэй хамтран “Олон улсын франчайз бизнесийн ганцаарчилсан уулзалт, үзэсгэлэн”-г зохион байгуулж өнөөдөр нээлтээ хийнэ. Энэ арга хэмжээний үеэр олон улсад нэртэй брэндийн бараа бүтээгдэхүүн, үйлчилгээний эрхийг авч Монголын бизнес эрхлэх боломж бүрдэнэ.

Ер нь сүүлийн үед монголчууд гадаадад олноор ажилллаж, сурдаг болсон учир зөвхөн компаниуд ч биш хувь хүн ч гэсэн хөгжилтэй улс орноос бизнесийн шинэ санаатай ирж, хувиараа бизнес эрхлэдэг болсон. Үүний нэг жишэээ нь Я.Оюун-Эрдэнэ юм. Тэрээр Өмнөд Солонгос, Япон, Америк, Англи гэх мэт олон хөгжилтэй оронд ажиллаж, суралцаж байсан зарим монголчууд шиг эх орондоо буцаж ирээд хувиараа бизнес хийхээр санаа шулуудсан нэгэн. Харин бусдаасаа ялгаатай нь тэрээр зөвхөн шинэ санаатай ирсэнгүй. Харин дэлхийн алдартай нэгэн брэндийн албан ёсны төлөөлөгч болох эрхийг өвөртлөөд иржээ.

“Манайх Английн төдийгүй дэлхийд нэр хүндтэй Toni&Guy гэдэг үсчний салоны албан ёсны төлөөлөгч болсон. Toni&Guy брэнд бол загварын ертөнцөд их нэр хүндтэй. Дэлхийн 60 гаруй улсад нээгдсэн 420 гаруй үсний салонтой. Тэд мэргэжлийн өндөр түвшинд үс засахын хажуугаар, үс арчилгааны цэвэр байгалийн гаралтай бүтээгдэхүүнийг үсний салоноороо дамжуулан зардгаараа онцлогтой” гэж тэрбээр яриагаа эхлүүлэв.Toni&Guy компанийг 1963 онд ах дүү хоёр анх үүсгэн байгуулжээ. 40 жилийн өмнө жижигхэн үсчний салон байсан бол одоо үсчин, гоо сайхны ертөнцөд хувьсгал хийж чадсан хүчирхэг брэнд болжээ. Жил бүр зохион байгуулагддаг нэр хүндтэй Лондонгийн “Шилмэл загварын долоон хоног”-ийг Toni&Guy 14 удаа ерөнхий ивээн тэтгэгч нь болж, алдартай загвар зохион бүтээгч, загвар өмсөгч нартай хамтран ажилласан байна. “Шилмэл загварын ертөнцийн алдартай дизайнер, моделууд Toni&Guy брэндийн сонгож буй Toni&Guy ямар нэр хүндтэй брэнд болохын нэг илэрхийлэл юм” гэж Я.Оюун-Эрдэнэ хэлсэн юм.

Тэрбээр мөн “Toni&Guy үсчний салон алдаршсан нэг нууц нь бол тэднийх өөрсдийн үсчдийг бэлтгэдэг академитай. Энэ академид нь жил бүр 13 залуу үсчин тэтгэлэгээр суралцах боломжтой байдаг. Манайх албан ёсны төлөөлөгч нь болж байгаагын хувьд энэ тэтгэлэгт хөтөлбөрийн шалгаруултад залуу үсчдээ хамруулах эрхтэй болно. Хэрэв тэд шалгарч чадвал үнэгүй академид суралцана” гэж ярилаа.

Зөвхөн залуу үсчид ч биш ер нь өөрийн брэндийн үсчний салонд ажиллаж байгаа бүх үсчний ур чадварт тус компани их анхаардаг аж. Тиймээс Toni&Guy компанийн үсний загвар зохион бүтээгчид дэлхийн 60 гаруй улсад буй салонуудаа очиж сургалт зохион байгуулдаг ажээ.
10 дугаар сарын эхээр анхны үсчний салон нь нээгдэх учир Toni&Guy компанийн үсний загвар зохион бүтээгчид манай улсад мөн ирэх юм байна. Энэ талаар Я.Оюун-Эрдэнэ “Бид Гранд палазад анхны салоноо нээнэ. Англиас мэргэжилтэн багш нар ирж манай үсчдийг сургаж, заана. Тэгээд албан ёсоор салбараа Монголд нээх үедээ үсний засалтуудаа сурталчилсан шоу тэд зохион байгуулна” гэж хэлж байлаа.

Дэлхийд нэртэй брэндийн албан ёсны төлөөлөгч болсноороо боловсон хүчнээ өндөр түвшинд бэлтгүүлнэ. Энэ бол албан ёсны төлөөлөгч болсны нэг давуу тал гэж Я.Оюун-Эрдэнэ дурдсан. Олон улсад байгаа салбаруудтайгаа үсчин солилцохоос гадна Лондонд байдаг Toni&Guy акедемид хямдралтай үнээр үсчдээ суралцуулах боломжтой болдог аж. Toni&Guy Монголд анх нээгдэхдээ зургаан үсчинтэй ажиллах юм байна. Харин ирээдүйд үйл ажиллагаагаа өргөжүүлээд өөр салон нээж үсчдээ нэмэх болно гэдэгт Я.Оюун-Эрдэнэ итгэлтэй байв.

Toni&Guy брэндийн нэг онцлог бол зөвхөн үс засах биш харин өөрсдийнхөө үйлдвэрлэсэн үс арчилгааны бүтээгдэхүүнээр үйлчлүүлэгчиддээ үйлчилдэг аж. Тэд үс арчилгааны бүтээгдэхүүнээ дэлгүүрээр зардаггүй. Харин заавал мэргэжлийн үсчний салоноор дамжуулан борлуулахыг чухалчилдаг гэнэ. Учир нь эмч өвчтөнд ямар эм хэрэгтэйг мэддэг шиг, мэргэжлийн үсчин хүн үйлчлүүлэгчээ ямар бүтээгдэхүүн хэрэглэх ёстойг мэдэх ёстой гэж үздэг тул Toni&Guy заавал мэргэжлийн салоноор дамжуулан бүтээгдэхүүнээ зарах зарчмыг баримталдаг ажээ.

“2005 онд олон жил судалсны эцэст цэвэр байгалийн гаралтай, ямар ч химийн найрлагагүй Label.m гэдэг үс арчилгааны олон бүтээгдэхүүнийг Toni&Guy анх гаргасан. Энэ алдартай бүтээгдэхүүнийг нь бид бас оруулж ирсэн байгаа. Гэхдээ бид эдгээр бүтээгдэхүүнийг дэлгүүрээр зарахгүй. Өөрийнхөө салонд болон өөр бусад сонир

хсон үсчний салоноор дамжуулан зарна” гэж Я.Оюун-Эрдэнэ ярив.

Дэлхийн аль улсад дээд зэрэглэлийн үсчний салонд ордог Toni&Guy Монголд ийнхүү удахгүй салбараа нээх гэж байна. “Хэдийгээр манай компанийн үйлчилгээ аль улсад өндөр үнэтэй байдаг ч бид Монголынхоо нөхцөл байдалд тохируулж үнээ бусад улс орон шиг өндөр байлгахгүй” хэмээн Я.Оюун-Эрдэнэ амлаад “Үс засалтыг хувцасны шилмэл загварын ертөнцтэй хослуулан урлагын түвшинд хүргэж чадсан брэндийг Монголдоо оруулж ирэх анхны албан ёсны төлөөлөгч болсондоо бид бахархдаг. Энэ маань эрчимтэй хөгжиж буй манай улсын үсчин, гоо сайхны салбарт бидний оруулж буй өчүүхэн хувь нэмэр болно гэдэгт найдаж байна” хэмээн хэлсэн юм.