Thursday, 22 January 2015

Дурсамж зурвас


Их сургуульд элсэлтийн шалгалт өгөх боллоо. Шүлэг, уран зохиол бичдэг хүүхдүүдийг авна. Зохиолч, яруу найрагчдын шүүмж бил үү, зөвлөмжтэй ирнэ гэсэн санагдаж байна. Тэмдэглэлийн дэвтэр дээрээс хэдэн шүлэг сонголоо. Тэгээд хэн нэгэн яруу найрагчаар уншуулж зөвлөгөө авч засуулаад өгчихвөл их сургуулийн сэтгүүлийн ангид орох магадлалтай гэж сэтгэлээ. Аавдаа ямар уншуулалтай биш, ичин барин, нууж бичдэг хүн чинь... Лхагва ах гэнэт санаанд орлоо. Аав бас магтаж байсан санагдаж байна. "Толгодын цаана ингэ буйлана" гэж мундаг зохиол гэж хэлж байсан санагдаж байна. Манайд ганц хоёрхон удаа л уусан байх намайг бараг танихгүй байх гэж бодлоо. Гэр нь манай хажуугийн дэлгэмэл 44 дүгээр байр. Гэрийг нь мэддэг байсан бололтой... Жаахан итгэлтгүй, хаалгыг нь тогшлоо. Охин нь онгойлгож байна. Манай доод ангийнх байсан байх. Гайхаад харж байна. Аав чинь байна уу гэлээ. Байна гэж байна. Уулзая гэлээ. Ороод уулз гээд гэр лүүгээ дагуулж байна. Угсармалын, хэвшмэл гурван өрөө байр. Баруун талынх нь жижиг өрөөнд ортол, төмөр орон дээр Лхагва гуай дээл нөмрөөд унтаж байна. Нойрмогдуу, юу билээ гэсэн янзтай хараад өндийлөө. Би их сургуульд орох гэж байгаа тэгээд бичсэн шүлгүүдээ таньд шалгуулах гэсэн гэлээ. Унш даа гэж байна. Дээлээ нөмрөөд орон дээр суучихав. Би модон сандал өөрөө аваад хажууд нь сууж байгаад уншлаа. Юу уншсанаа бүдэг бадаг санаж байна: Ганган машинтай, будмал хүүхэн суулгаад найз минь чи намайг тоохгүй өнгөрлөө. Яах вэ, чи томорч л байг, багын зангаа битгий орхиороо гэсэн маягтай ч юм уу, их л догшин "эмоцтой" шүлэг ганц хоёрыг уншлаа. Хашир жаахан эвгүйцсэн бололтой харж байсан санагдаж байна. Юу хэлснийг нь санахгүй байна. Бодвол болж байна, бичээд бай л гэсэн байх... Энэ хүүхдийн шүлэг сайн майн гэсэн бичиг хийлгэнэ гээд гарсан болов уу. Би дахиж очоогүй. Харин нэг удаа гудамжинд аавтай явж байгаад таарсан чинь... Намайг энэ чинь юун хүүхэд билээ гэсэн байртай харж байсан. Би ичсэн гэж... Газар доор л орчихмоор санагдсан даа. Лхагва гуайг шууд алга болчихоосой гэж бас хүссэн... Намайг танихгүй хүн шиг өнгөрлөө... Дотроо баярлаж байлаа. Ширүүн харцтай, хяналттай, няхуур хүн байсан.

Тэр явдал миний анхны бөгөөд сүүлчийн зохиолч, яруу найрагчид өөрөө зорьж очиж шүлгээ уншсан тохиолдол билээ. Хожим их сургуульд ангийнхныхаа өмнө албадлага маягаар, хэнхэглэж уншсаан уншсан.

Хожим "Хайрын зурвас" унших тусам, тэр явдал дандаа бодогддог. "Адуунаас унтаж хоцорсон цагаан унага шиг сэтгэлийн манан дундуур янцаан давхиж айсуй... АНХНЫ ИЧИНГҮЙРЭЛ минь... Гэмт хэрэг хийж байгаа мэт тэгэхэд санагдсан шүү... Аавд хэлээгүйд баярлаж явдаг шүү..."



Хайрын зурвас /Ж.Лхагва/


Анхны хайрын тухай бодол адуунаас унтаж хоцорсон цагаан унага шиг сэтгэлийн манан дундуур янцгаан давхиж айсуй. Босовч суувч нэхэн дагасаар билээ.


Анхны хайр минь хөвөнтэй ногоон дээлтэй, хоёр салаа гэзэгтэй торгон савхин түрийд шальгүй нарийдсан чилгэр бор шилбэтэй байжээ.


Би завсарлага бүхнээр ангийн нь хавьцаа эргэлдэж, дараагийн нь завсарлагаанаар очих шалтгаанаа хичээл бүхэн дээр боловсруулан суудагсан. Түүний ангийнхан дээр очиж байхын тулд мөн ч олон хүүхдийн гэрийн даалгаврын тоог бодож өгсөн дөө.


Орой ангидаа суугаад давтлага хийхэд онгорхой хаалгаараа чамайг хараасай гэж цааш нааш мөн ч олон гардагсан. Нэгэн шөне ангидаа би түгжиж суугаад анхны хайрын захидлаа бичиж билээ.


Лааны гэрэлд цаасны өнгө шарланги, миний сэтгэл тогоотой сүү шиг дэврэн, анхны хайр минь өрөм шиг ариухан байжээ.


Сурагчийн эмзэгхэн үзэг хайрын үгийг итгэлгүйхэн сийлэхдээ гэмт хэрэг хийж байгаа юм шиг үл мэдэгхэн чичрээд байсан. Гадна талын хаалга дуугарахад давхийн цочиж, бичиж байгаа захидлаа шүүрэн авч базчихаад хөлийн чимээ тасарсан хойно, дахин өөр цаасан дээр бичиж байлаа. Тийнхүү шөнөжин бичсэн илгээлтээ өвөртөлчихөөд явж байхад тэрхэн зурвасны хэмжээгээр дөрвөлжин газар халуу шатаж би бээр улсын нууц хадгалсан төмөр авдар шиг хариуцлагад тохогдсоноо мөч бүхэнд ухаарч байсан. Түүнийг гардуулах эвтэй мөчийг хүлээн хэд хоносны эцэст сургуулийн довжоон дээрээс би чам руу чиглээд: трамплин дээрээс л үсэрчих шиг хоёр чих юм сонсохоо больж аврах ганцхан шийдвэр эх дэлхийн цагаан цас шиг чи минь ойрхон л юм шиг атлаа эрин өнгөрөх шиг хол байсан. Дотно байна гэж бодоод байсан чамайгаа хичнээн хөндий байсныг тэгэхэд л би гадарласан.


Чи зурвасыг минь авчихаад хоёр салаа гэзгээ годогнуулж гүйх шахам булан тойрсон, би сургуулийн үүдэнд ургаастай юм шиг яахаа ч мэдэлгүй зогссоор байлаа.


Маргааш нь дөрөвдүгээр цагийн завсарлагаанаар танай ангийн Чимгээ ирж миний алгебрын номыг гуйгаад эгүүлэн авчирч өгөхдөө их л учиртай инээж нэг юм хэлэх гэсэн боловч хонх нэгэнт дуугарч, багш журналаа барьсаар айсуй тул анги анги руугаа эргэн гүйлдэнэ.


Хичээл ид дундаа явж байхад номоо дэлгэвэл дөрөв нугалсан дэлбээ цаас нүднээ тусав. Түүнээс минь хариу иржээ. Номоо сэмхэн хамхиад саванд нь хийвэл тийм хүндтэй юм хадгалж явахад хуучирсан муу цүнх минь их л гологдож байх шиг санагдлаа. Зүрхний цохилт түргэсэн хацар улайж, хуучин муу цүнхнийхээ оосроор гараа ороож барьчихаад хичээл тарахыг ирээдүй мэт хүлээв. Хичээл тараад хамт явдаг хүүхдүүдээс албаар хоцорч ганцаар дөлөн явсаар замын баруун овоон дээр гарч суугаад уул зурвасыг задлан үзлээ. Дэлбээн цаасны голд "10б-ийн тэнэг. Дахиад өгвөл багшид хэлнэ дээ" гэж нямбай нь аргагүй бичээд нэрээ ч тавьсангүй. Би өндийн сууж зам руу харлаа. Нөгөө аймаг даяар магтагдаад байгаа шинэ ирсэн эмч хүүхэн төмөр замын инженер залуутай хөхрөлдөн явна. Олигтой ч хүүхэн биш л байна. Харин муу хуучин цүнх тэгтлээ гологдоод байхаар эд биш байлаа. Нөгөө зурвасны захын цагааныг таслан хаясаар суутал зевхөн "106-ийн тэнэг" гэдэг нь үлдэв. Би туүнийг зажилж, зажилж залгичихлаа. Дотор сэтгэл хоёр адилхан горойж залгисан зүйл маань их л хатуу байлаа. Түүнийг зөөлрүүлэх гэсэн мэт аяндаа гарсан нулимс завьж даган аманд орсоор байв.