Thursday, 20 December 2012

Ìýýðýý! Ìýäðýãäñýí ººð÷ëºëò àëãàà!


2011.1 сар

Õîòûí ìýýð àâòîáóñààð ¿éë÷ë¿¿ëæ êîíäóêòîð, æîëîî÷ õî¸ðûã çàãíàñíû ìàðãààø ºäºð íü 1 ä¿ãýýð õîðîîëëîîñ àâòîáóñààð àæèëäàà ÿâëàà. ͺ㺺 ë õàëòàð àâòîáóñ, ýâã¿é ¿íýð, ìóóõàé ààøòàé êîíäóêòîð, îãöîì òîîðîìñîëäîã æîëîî÷… “Õýðýâ áè õîòûí ìýýð áàéñàí áîë ýíý ìóó õî¸ðûã çàä çàãíàõñàí” ãýæ áîäîîä… ¯ã¿é ýý òýãæ áîäîîã¿é þì áàéíà õóäëàà õýë÷èõëýý. Õàðèí áåíçèíû ¿íýðò òîëãîé ýðãýýä õîéíîîñ øàõàí çîãññîí õºäººíèé áàéðûí ã¿íä¿¿ãèéí ýðèéí õèðòýé äýýëèéí ýíãýðò õàìðàà íààìààð ñàíàãäààä åðººñºº áîëîîã¿é. Ãýõäýý õ¿éñýý ñîëüñîí áèø áèåý áàðüæ ë çîãñîâ. ßäàõíàà FM-ýýð ýýæýý, ààâàà, àõàà, ýã÷ýý, õàéðàà, õàíèà ãýæ õàíãèíàñàíã¿é. Óã íü òýð ÷èíü ñàòààðóóëààä çàì áîãèíîñãîäîã þì. Àøã¿é õàðèí àâòîáóñíû óðäààñ àíõèëóóí àðö ìýò òàìõèíû óòàà ¿íýðòýæ õýñýã ãàéã¿é áîëîâ. “Óòàà ÷ áàñ àìèíä îðäîã ë þì áàéíà.”

Òýãæ áàéòàë Õ¿íñíèé õîðèéí çîãñîîë äýýð îëîí õ¿ì¿¿ñ áóóæ, àâòîáóñ ñèéðýãæèí ñóë ñóóäàë ãàðàâ. Äàõèàä õýäýí áóóäàë öààø ÿâàõ òóë àãøèí àëäàëã¿é ñóóäàë äýýð ñóóëàà. Çàëáèðàõ þì ìààíü: Ýìýý, ºâºº íàð áèòãèé ë îðæ èðýýñýé… Áóðõàí ñîíññîí ìýò íýã ÷ ýìýý, ºâºº îðæ èðñýíã¿é. Õàðèí ö¿äèéñýí ãýäýñòýé æèðýìñýí õ¿¿õýí îðæ èðëýý. Õàðñàí ÷ õàðààã¿é ìýò öàíäñàí öîíõûã àìüñãààãààðàà ãýñãýýæ, õóðóóãààðàà ìààæèí øàãàéâ÷ ãàðãàí ò¿¿ãýýðýý øèðòýæ ñóóòàë ìóóõàé äóóòàé êîíäóêòîð àâãàé “Õººø òýð õ¿ðýí ïàëüòîòîé çàëóó! Æèðýìñýí õ¿íä áîñîîä ºãºº÷!” ãýâ. Çààâàë áè áàéõ íü ÿìàð ó÷èðòàé þì áý? Áè ãýñýí áàñ ñóóìààð áàéíà ø¿¿ äýý. Ýíý áåíçèíû ¿íýðò ÷èíü óãààðòàæ ¿õëýý… Ãýõäýý òýãæ õýëýýã¿é ë äýý. Äóóãàé áîñîîä öàðàéãàà íóóæ óðàãøàà ÿâàí æîëîî÷èéí á¿õýýãýíä òóëæ çîãñëîî. “¯ã¿é ýíý ìóóõàé ààøòàé êîíäóêòîðûã ÿàíà àà. ßäàõíàà ñî¸ëòîé àñóóæ áîëíî ø¿¿ äýý. ×àìàéã õîòûí ìýýðýýð ÷ çàãíóóëàõ áàãàäíà” ãýæ áîäñîí. Íýýðýý òýãýõýä õîòûí ìýýðèéã áîäñîí þì áàéíà.

Õýðýâ ìàíàé õîòûí äàðãààñ àâàõóóëààä áóñàä íèéòèéí òýýâðèéí ãàçðûí äàðãà íàð àâòîáóñààð çîð÷èæ àðä ò¿ìíèéõýý äóíä ºäºð 30, 40 ìèíóò ºíãºðººäºã áîë õý÷íýýí øóäàðãà áý? ßäàõíàà êîíäóêòîðóóä çîð÷èã÷ íàðààñàà ýìýýäýã áîëíî. Õààÿà õààÿà ýäíèéã çàä çàãíàæ áàéõã¿é áîë á¿ð äàâðààä áàéãàà þì. Äýýð íýã çàëóóã 100 òºãðºã äóòóó ºã뺺 ãýýä í¿¿ðèéã íü ìààæààä õàÿñàí. Áàñ íýã óäàà íýã îõèíû ïàëààæèéã íýã êîíäóêòîð óðààä õàÿñàí. Òýãýõýä çóí áàéñàí þì. Áàñ íýã ñîãòóó ýðèéã àâòîáóñàí äîòîð Ẻëæ뺺 ãýýä çîãñîîã¿é àâòîáóñíààñ àìáààðäààä óíàãàñàí... Òýãýõýýð ýäýíä äàðóóëãà õýðýãòýé áàéãàà áèç. Õàðèí ìèññ¿¿äèéã àâòîáóñàíä ñóó ãýõã¿é ë äýý. Òýä ÷èíü ººðñäèéíõºº ÷àäëààð ìºí㺠îëäîã. Õ¿ñâýë ñóóíà áèç. Õ¿ñýõã¿é áîë òýð ë áèç. Õàðèí äàðãà íàðûã áîë ÿàäàã þì. Òýä ÿìàð ãîî ñàéõíààðàà áèäíýýñ èë¿¿ þì óó. Áèäíýýñ èë¿¿ èäýæ óóñàí íü òýð ë þì áàéãàà áèç. Òýãëýý ãýýä òýíãýðèéí àìüòàí øèã íèéòèéí òýýâðèéí óíààíäàà ñóóõã¿é áàéõäàà ÿàäàã þì. Íèéòèéí…íèéòèéí ãýñýí áàéãàà áèç äýý. Äàðãà ÷èíü íèéòèéí ýðõ àøãèéã õàìãààëäàã áèç äýý. Ýñâýë ¿ã¿é þì óó?

Õîòûí ìýýðèéã ãàíö óäàà àâòîáóñàíä ñóóõàä íü íýã íîãîîí äýýëòýé ýìýý ñóóäëààñàà áîñîæ “Òà ñóó” ãýñýí ãýíý ëýý. ¯ã¿é òýð 㺺ìºí äîëèãîíóóð ýìýý åý. Íàñ íàìáàà áîäîîä ñóóæ ë áàéõã¿é. Áèä íýã èéì ë àðä ò¿ìýíäýý. Íýã øîã çóðãàí äýýð ãàðäàã íýã õ¿íèéã õýò ºðãºìæèëæ ºðãºæ ÿâñààð áàéãààä ººðñ人 ñ¿¿ëä íü äàðàãäàæ ¿õäýã õ¿ì¿¿ñ øèã. ¯ã¿é ýìýý ìèíü ýý! Òà áèä õî¸ð ÿìàð àâòîáóñààð ¿éë÷ë¿¿ëäýãèéã õîòûí ìýýð áèåýðýý ìýäðýã ë äýý. Òýãñýí íü òà áèä õî¸ðò ë ºëçèéòýé… (Тэгээд ч хотын мээр автобусанд суусан, жолооч кондукторыг загнасан гэж бичсэн болохоос автобусныхаа мөнгийг төлж суусан гэж лав бичээгүй. Харин ногоон дээлтэй эмээ төлсөн байх. Төлөөгүй юмаа гэхэд үнэгүй явдаг үнэмлэхээ лав үзүүлсэн байх).
 
Èéìýðõ¿¿ ç¿éë áîäîí çîãñëîî. ßã ¿íýíýý õýëýõýä áè õîòûí ìýýðò óóðëàñàí þì áèø õàðèí ñóóäëààñàà áîññîíäîî óíäóéöñàí þì. Ò¿¿íýýñ áèø ãàíö óäàà àâòîáóñàíä ñóóñàí õîòûí ìýýðýý ìóóëààä ÷ ÿàõàâ. Íýã ÷ ãýñýí õ¿í àâòîáóñààð ¿éë÷ë¿¿ëýõã¿é áàéâàë àøòàé þó.

Õîòûí ìýýð äîîä òóøààëòíóóäàà íèéòèéí òýýâðèéí ¿éë÷èëãýýíèé ñî¸ëûã äýýøë¿¿ë ãýæ òóøààãààä, ººðºº ¿ëãýð÷èëæ ãàíö óäàà àâòîáóñàíä ñóóæ ãàéõóóëààä áàéäàë ñàéæðàõ óó. Ãàíö àâòîáóñíû êîíäóêòîð, æîëîî÷èéã ñî¸ëòîé áàé, òàìõè áèòãèé òàò, àâòîáóñàà óãàà öýâýðëý ãýýä áàéäàë ººð÷ëºãäºõ ¿¿? ªºð÷ëºãäºõã¿é. ªºð÷ëºã人ã¿é íü ÷ ºíººäºð õàðàãäàæ áàéíà. Àâòîáóñ ãÿë öàë áîëæ, êîíäóêòîðóóä òºðºë àðèëæèí îíãîöíû ¿éë÷ëýã÷ øèã ìàëèéòàë èíýýõã¿é áàéíà. Á¿õ äàðãà íàðûã àâòîáóñàíä ÷èõýýä ÷ êîíäóêòîðóóäûã áèä èíýýìñýãë¿¿ëæ ÷àäàõã¿é. Ãýõäýý êîíäóêòîðóóäàä äàí áóðóó áàéõã¿é ø¿¿. Ò¿ð¿¿í æààõàí äóðã¿é õ¿ðýýä õàìààã¿é õýë÷èõëýý. Ýíý íèéòèéí òýýâðèéí ¿éë÷èëãýýíèéõíèé àæèëëàõ íºõöºë áàéäàë ¿íýõýýð õýö¿¿ ãýäãèéã àâòîáóñààð ¿éë÷ë¿¿ëäýã õ¿í á¿õýí ìýäýõ áàéõ. Èéì áàéõàä òýäíýýñ ýåëäýã áîëîâñîí õàðèëöààã øààðäàõ àõàäñàí õýðýã. Íýã ñàðûí ñî¸ëòîé ¿éë÷ëýõ àÿí çîõèîãîîä ÷ îëèãòîé ¿ð ä¿íä õ¿ðýõã¿é. Ãýõäýý àâòîáóñààð ÿâäàãã¿é ÷ ñàíàà çîâñîí äàðãà íàðòàà áàÿðëàæ áàéíà àà.

Òýãæ ÿðèõ þì áîë ìàíàé íèéñëýëèéí ýíý õýäýí ÿìáèé àâòîáóñíóóä ìààíü ñàéæèð÷èõààä áàéãàà íü ýíý. ªã뺺, îðîé àæèë, ñóðãóóëü ýõëýõ òàðàõ öàãò ë ïèã õ¿í áàéäàã áîëîõîîñ áóñàä ¿åä ãàéã¿é. Õýäõýí æèëèéí ºìíº ãàíöõàí æîëîî÷ áèø çîð÷èã÷èä íü õ¿ðòýë àâòîáóñàíä òàìõè òàòäàã áàéñàí. Àâòîáóñ õ¿ðýëöýõã¿é 30, 40 ìèíóò àâòîáóñ õ¿ëýýäýã áàéñàí. (Îíäîî ÷èãëýëèéí àâòîáóñíóóä îäîî õ¿ðòýë èíãýæ õ¿ëýýëãýäýã ãýæ ñîíññîí õàðèí ìàíàé ÷èãëýëèéíõ áóðõàíû èâýýëýýð îãò õ¿ëýýëãýõýý áàéñàí.) Àâòîáóñ çîãñîîë äýýðýý çîãñîõã¿é, çàðèìäàà êîíäóêòîðóóä íü ñóóëãàõã¿é ãýæ ò¿ëõäýã áàéñàí. Õàðèí îäîî õààëãààðàà öóõóéæ áàéãààä ë ÷èãëýëýý çàðëàæ ñóóõûã óðèàëàæ áàéíà. Èíãýýä äýâøýýä áàéâàë ÿìàð ÷ àÿí ìàÿí çîõèîëã¿é àÿòàéõàí íèéòèéí òýýâðèéí ¿éë÷èëãýýòýé áîëîõ áàéõ

¯íýõýýð ¿ð ä¿íã õ¿ñýæ áàéãàà áîë ãýíýò ñàíàñàí ìýò àÿí çîõèîõîîñ àðàé îíäîî àæèëëàìààð þì. Íààä çàõ íü àâòîáóñíû æîëîî÷äûí àæëûí ¿¿ðýãò àâòîáóñàí äîòîð òàìõè òàòàæ áîëîõã¿é, æîëîîíû á¿õýýãòýý õ¿í ñóóëãàæ, ÿðüæ áîëîõã¿é ãýýä çàà÷èõ. Õýðýâ çàà÷èõñàí, õàðèí æîëîî÷ íàð ¿¿íèéã ìºðääºãã¿é áîë òýäíèéã ìàòàõ óòàñíû äóãààðûã á¿õ àâòîáóñàíä èë õàðàãäàõ ãàçàð áè÷ýýä íàà÷èõ õýðýãòýé. ̺í èðãýäèéã óðàìøóóëäàã ìºí㺠ºãäºã áîë ìºí àìàðõàí ñî¸ëæèíî äîî. Ýíý ìºíãèéã õàðèí ä¿ðýì çºð÷ñºí æîëîî÷îîñ àâààä çîð÷èã÷èä ºãºõ ¸ñòîé…

Íýã ìýäñýí õîîñîí ìºðººäºæ æîëîî÷èéí á¿õýýãíèé óðä øàëäàí õ¿¿õí¿¿äèéí çóðàã õàð÷èõñàí ñýãñ÷¿¿ëýí çîãñîâ. Áàñ ÷àìèí á¿õýýãòýé æîëîî÷ þìàà. Òîì õºõòýé ÷ õ¿¿õýí þì. Áóóõ áóóäàë ìààíü õàðàãäàæ áàéíà... Õàðèí áóóãààã¿é áàéñàí ìààíü äýýð áàéæ. ßàñàí ãýõýýð á¿ðýí çîãñîîã¿é áàéõàä íü áóóãààä õàøëàãàíä øèëáýý öîõèîä õóãàë÷èõñàí. Òýãýýä ¿¿íèéã îäîî ãýðýýñýý áè÷èæ áàéíà. Íàìàéã õºëºº áàðèàä óíàõàä æîëîî÷ õàðñàí àòëàà õàðààã¿é ìýò õààëãàà õààãààä àðèëààä ºã÷ áàéãàà þì äàà. Àçààð ñàéí ñàíààòàé õ¿í òààðàëäàæ, òàêñèíä ñóóëãàæ Ãýìòýëä ð¿¿ ÿâóóëñàí...

¯íýíäýý àâòîáóñíû ñî¸ë ìî¸ë ÿàõ âý? Àþóëã¿é áàéäëûã íü èë¿¿ àíõààðàà÷, äàðãà íàðàà. Ýíý æîëîî÷ íàðûã á¿ðýí çîãññîíûõîî äàðàà õààëãà îíãîéëãîæ áàé ãýæ ñàéí ñàíóóëàà÷. Àæèãëàõàä èõýíõ æîëîî÷èä àâòîáóñíû áóóäàë äýýð õààëãàà îíãîéëãî÷õîîä õºä뺺ä áàéõ þì. ßàäàã ãýõýýð óðäàõ àâòîáóñíóóäûí àðä áóóäëûí çàõàä çîãñ÷èõîîä õààëãà îíãîéëãîñíûõîî äàðàà óðàãøèëæ áóóäàë ðóóãàà äºõºõ ãýæ áàéãàà íü òýð. Ýñâýë àâòîáóñíû çîãñîîëóóä æèæèãäýýä, ìºí öººäººä áàéíà óó?   Õýðýâ òèéì áîë îëîí ÷èãëýëèéí àâòîáóñ çîãñäîã çîãñîîëóóäûí õàæóóä áàñ çîãñîîë áèé áîëãîæ îíäîî ÷èãëýëèéí àâòîáóñóóäûã îíäîî çîãñîîëóóä äýýð çîãñäîã áîëãîìîîð. Мөн жолооч, кондуктор нарын цалин аргачлалыг өөрчлөхгүй бол аâòîáóñны жолоочид олон хүн суулгах гэж хоорондоо уралдах юм. Чи урдуур орчихлоо, ална шүү, хядна шүү гээд л нийтийн тээврийн жолооч нар автобусныхаа цонхоор хоорондоо хэрэлдэх юм байна шүү дээ.

̺í ýíý ÿìáèé àâòîáóñíóóäûí àøèãëàëòûí õóãàöààã çºâ òîäîðõîéëæ áàéí øàëãàìààð áàéíà. Ñàÿõàí íýã àâòîáóñ øàòàæ, àçààð õ¿ì¿¿ñ øàòàëã¿é, õàðèí æîëîî÷ íü ãàë óíòðààã÷ õýðýãëýõ ãýæ áàéãààä íýã çîð÷èã÷ûí í¿ä ð¿¿ öàöààä çóãòñàí õýðýã ãàðñàí ø¿¿ äýý. Ýíý áîë äîõèî. Òýãýõýýð íèéòèéí òýýâðèéí óíààíû çîð÷èã÷äîä ãàë ãàðñàí ¿åä ÿàæ àâòîáóñíààñ ãàðàõ óó ãýäãèéã çààæ ñóðãàìààð áàéíà. Àâòîáóñ áîëãîíä àþóë, îñëûí ¿åä çóãòàõ çààâðûã íààìààð þì.

Áàñ àâòîáóñíû çîãñîîë äýýð ºíäºð ºíäºð õàøëàãàíóóä õýð çîõèìæòîé âý. Îëîí õ¿í á¿äýð÷ áàéíà ø¿¿ äýý. ¯¿íýýñ ãàäíà àâòîáóñíû æîëîî÷ íàð á¿õýýãýý ýëäýâ ÿíçûí øàëäàí õ¿¿õíèé çóðàã ãàíãàëäàãûã õîðèãëîõ õýðýãòýé. Òýðíýýñ ÷èíü áîëæ õºëºº õóãàëëàà. Õ¿¿õä¿¿äýä ÷ ìóó ¿ëãýð äóóðàéëòàé.

Ýöýñò íü ãýõäýý ýõýíä ÷ áàéæ áîëîõ íýã àñóóäàë áîë íèéòèéí òýýâðèéí ¿éë÷ë¿¿ëýýä õîõèðñîí èðãýä èíãýýä ë þó ÷ ¿ã¿é õîöðîõ óó? Àìü äààòãàë ãýæ áàéäàã óó?

2011.01

No comments: