Thursday, 20 December 2012

Àðäûí óëàìæëàëûã áàÿæóóëàõàä àÿëàë æóóë÷ëàë ÷óõàë


2011.1

Хэрэв та хүсвэл жинхэнэ монгол баатар болж морь унаж, бөх барилдаж, нум сум харваж, бүргэдээр ан хийнэ. Сарлаг, цаа буга, тэмээ, морь унан поло тоглоно. Мөсөн дээр шагай наадаж, нохойн чаргаар Хөвсгөл нуур дээгүүр гулсаж, уулнаас ухаанаа алдатлаа чаргаар уруудаж эд бахыг эдлэнэ. Хэрэв энэ бүгд чамлагдаад байвал говийн марафонд уралдаж 42 км гүйж болно. Эсвэл өдөрт дор хаяж 100 км дугуйгаар давхижжинхэнэ шандсаа шалгаж болно. Бас мөсөн гэрт унтаж, мөсөн бааранд шар айраг залгилсан шигээ алжаалаа тайлж болно.
Ийм боломжуудыг аялал жуулчлалын үйл ажиллагаа явуулдаг байгууллага, тур операторууд та бүхэнд олгоно. 200 гаруй гишүүнтэй Монголын аялал жуулчлалын холбоо энэ сарын 28-нд хуралдаж 2011 онд зохиогдох арга хэмжээнүүдээ бусдад танилцуулаа.
Тус хуралд оролцож, энэ онд зохиох арга хэмжээнүүдээ танилцуулсан байгууллагуудыг харахад манай улсад адал явдал,соёлын аялал жуулчлал илүүхөгжих шинжтэй байна.Гадаадын жуулчид Монголын хөдөө хээрээр аялахдаа өөрсдөө ч гэсэн хэсэгхэн хугацаанд нүүдэлчин болж шинэ мэдрэмж, амьдралын туршлагатай болохыг хүсдэг бололтой.
Дэлхийн бусад улс оронтой харьцуулахад нийслэл хотод маань үзэж сонирхох музей цөөхөн, хотын соёл бараг байхгүй гэж хэлж болохоор тул жуулчид манай улсад өнгөрөөх ихэнх хугацаандаа хөдөө хээр байх дуртай. Энэ хандлагыг нь ч манай аялал жуулчлалынхан мэдэрч нүүдэлчдийн өвөрмөц соёл ахуйтай тэднийг танилцуулах олон арга хэмжээнүүд зохиодог болжээ. Хөдөө орон нутгийн оршин суугчид ч гэсэн өвөрмөц уламжлал, соёлоо жуулчдад танилцуулахын хажуугаар өөрсдөө өв уламжлал, соёлоо улам анзаарч байна.
Жишээлбэл, “Selena Travel” тур оператор монголын тур операторуудаас анх удаа дэлхийд нэр хүндтэй аялал жуулчлалын “Virgin Holidays” байгууллагын“Хариуцлагатай аялал жуулчлал” гэдэг шагналыг авахдаа соёлын өвийг хамгийн сайн хадгалсан гэдэг (Best for Conservation of Cultural Heritage) категориор шалгарчээ. Тэд жил бүрийн 9 дүгээр сарын 17-18-ны хооронд Төв аймгийн Гүн галуутад нутгийн малчидтай хамтарч “Нүүдэлчний өдөр” гэдэг арга хэмжээг зохион байгуулдаг юм байна. Энэ арга хэмжээний үеэр малчид баг болж (нэг багт дөрвөн насанд хүрсэн хүн, нэг 15 нас хүрээгүй хүүхэд байх ёстой) нэг өдөр нүүдэл хийж, гэрээ барьж, уламжлалт зан заншлаараа айлчин гийчинг угтах гэх мэт зан заншлаа хэн нь сайн мэдэх вэ гэдэг шалгуураар уралддаг юм байна. Энэ бүхэн нь гадаадын жуулчдад үзүүштэй, сонирхолтой байхаас гадна нутгийн ард иргэдэд нүүдэлчин уламжлал, соёлоо ч мартахгүй байхад ашиг тустай байдаг бололтой. Энэ арга хэмжээнд оролцох гэж нутгийн малчид үндэсний хувцсаа өмсөж, язгуур урлагаа үзүүлж, уламжлалт зан заншлаа сурталчилдаг байна.
Мөн “Нью жуулчин” 7 дугаар сард наадмын өмнөхөн Тэрэлжид үндэсний хувцасны наадам зохион байгуулдаг ажээ. Энэ наадмын үеэр ч жуулчид монгол үндэсний хувцас өмсөж зураг хөргөө авахуулах, морь унаж үзэх зэрэг нүүдэлчдийн соёл, заншилтай танилцах боломжтой юм байна.
Аялал жуулчлалын компаниудын зохион байгуулах арга хэмжээнүүдэд зөвхөн гадаадын жуулчид оролцох бус мөн монголчууд ч оролцох бүрэн боломжтой нь харагдаж байлаа. Ялангуяа өвлийн цагт Улаанбаатар хотод амьдрагсад ганц өдөр ч гэсэн эрүүл агаарт гарвал тустай.Жишээлбэл өвөл 2 дугаар сард Туул голын мөсөн дээр зохиогдох “Мөсөн шагайн наадам”-д гадаад орны найз нөхдөө дагуулж очоод мөн өөрсдөө мөсөн шагайн тэмцээндоролцох бололцоотой аж. Мөн өнгөрсөн жилийн өвлөөс Улаанбаатар хотод тэмдэглэдэг болсон Бүргэдийн баярыг олуулаа үзэж сонирхож болно. Казакын ард түмний уламжлал, соёлыг танилцуулах, бүргэдийг хамгаалах зорилгоор анх 1999 онд Баян-өлгий аймагт анх зохиогдсон энэ наадам олныг хамарсан арга хэмжээ болох төлөвтэй.
Бас цагаан сарын үеэр манай улсад амьдарч байгаа гадаадын иргэдийг “Монголын Нууц Товчоо” амралт, аялал жуулчлалын цогцолбор эрүүл агаарт авч гарч, малчин айлын аж ахуй, битүүлэх, шинэлэх ёстой танилцуулж, монгол ёсоор мөрийг нь гаргаж, золгуулдаг ажээ. Ер нь манай улсад өвлийн цагт үзэж харах юм хомс байдаг. Үүнийг ч манай аялал жуулчлалын салбарынхан анзаарч олон сонирхолтой, үндэсний шинж чанарыг агуулсан баяр наадам, арга хэмжээнүүдийг зохион байгуулж байгаа нь анзаарагдлаа.
Соёлын өвийг сурталчилсан аялал жуулчлалыг өргөжүүлэн хөгжүүлснээр орон нутгийн ард иргэд орлого олохоос гадна устаж, мөхөх аюул тулгараад байгаа зан заншил сэргэх, ховордсон мал сүргийн тоо толгойг өсгөж нэмэгдэхэд тус дэм болж байна.
Хөвсгөл аймгийн Хатгал суманд энэ жилийн 7 дугаар сарын 13-нд зохиогдох “Сарлаг Фестиваль”-ийн гол зорилго нь сарлагийн тоо толгойг өсгөн үржүүлэх, ашиг шимийг нь нэмэгдүүлэх, хамгаалахад оршиж байгаа гэнэ. Энэ арга хэмжээний үеэр сарлаг унасан болон сарлаг тэрэгтэй хүмүүсийн жагсаал, сарлагтай сайхан хос шалгаруулах тэмцээн, сарлаг унаж буухиа дамжуулах тэмцээн, сарлагийн хялгасаар дээс томох тэмцээн гээд л үнэхээр сонирхолтой тэмцээн уралдаанууд болдог юм байна.
Бас “Түмэн тэмээ—тэмээн аялал холбоо” 1997 оноос хойш жил бүр Өмнөговь аймгийн Булган суманд зохион байгуулдаг“Тэмээний баяр” нь тэмээг өсгөх, хамгаалах, аялал жуулчлалаар дамжуулан малчдын орох ашиг орлогыг нэмэгдүүлэх зорилготой юм байна. “Тэмээний баяр”-аар ч мөн тэмээ уралдах, гоё тэмээтэй сайхан хосыг шалгаруулах, тором уралдах, хүүхдүүдийн дунд тэмээний сэдвээр зургийн ба шүлгийн тэмцээн зохион байгуулах гээд олон сонирхолтой үйл явдлууд өрнөдөг ажээ. Тэмээний поло тун өвөрмөц бөгөөд улам олон сонирхолыг татаж байгаа гэнэ.
Соёлын аялал жуулчлалаас гадна монголын байгаль орчны эрс тэс байдалд түшиглэсэн бие тамир спортын тэмцээн уралдаан хөгжих өндөр магадлалтай байна. Өмнөговь аймгийн Булган Сумын Баянзаг гэдэг газар 11 дахь жилдээ “Олон улсын Говь марафон” зохион байгууллагдаг юм байна. Үүнээс гадна тэсвэр хатуужил их шаардсан уулын дугуйн олон улсын “Mongolian bike challenge” тэмцээн өнгөрсөн оноос хойш зохиогдоод, жил бүр болох төлөвлөгөөтэй байгаа юм байна.
Дээрх бүгдээс дүгнэхэд аялал жуулчлал (тэр тусмаа соёлын) нийгэмд эерэг нөлөө үзүүлж, үндэсний өвөрмөц соёл, уламжлалыг хадгалах, хөгжүүлэхэд чухал хүчин зүйл болж байгаа нь ойлгомжтой байна. Хэрэв монголчууд өвөрмөц соёлгүй байсан бол соёлын аялал жуулчлал өргөжихгүй. Харин бид бусдаас эрс ялгарах өвөрмөц соёлтой. Тиймээс уламжлалаа улам шинэ санаагаар хөгжүүлж, дэлхийн хаана ч байхгүй өвөрмөц хэв маягтай аялал жуулчлалыг бий болгох нь үндэсний бахархал урам зоригийг сэргээж, соёлын дархлааг бэхжүүлэх сайн үр дагавартай ажээ.

No comments: