Thursday, 27 October 2011

АМЕРИКЧУУД ДҮҮРЭН БОЛОМЖИЙГ МОНГОЛД ХАРЖ БАЙНА

Үнэхээр монголчууд сэтгэл хөдөлгөсөн, боломж дүүрэн үед амьдарч байгаа бололтой. Хэзээ л манай улсад дэлхийн том улс гүрнүүдийн ерөнхийлөгч, дэд ерөнхийлөгч нар нэг жилд ийм олноороо ирдэг байлаа даа. Богинохон ч гэлээ тэдний айчлалууд олон бичигт баримтанд гарын үсэг зурсан ажил хэрэгч айчлалууд байсан.

“Дэлхийн газрын зурган дээр Монгол тодорч харагдаж байна” гэж Бээжингээс Монголын хэргийг давхар хамаардаг Индонезийн элчин сайд Улаанбаатарт саяхан ирэхдээ хэлсэн нь тун оносон зүйрлэл юм.

Бүр дэлхийн хамгийн хүчирхэг гүрэн, гэхдээ Монголоос далайн чанадад оршдог АНУ ч хүртэл жижиг Монголыг анзаарахгүй байхын аргагүй, дэлхийн газрын зурган дээр Монгол тодорчээ. Үүний нэг баталгаа нь өнгөрсөн долоон хоногт ирээд буцсан АНУ-ын компани, бизнесийнхнийг дэлхийд тэргүүлэхэд нь дэмжлэг тусалцаа үзүүлдэг газрын захирал Сүреш Кумер өөрийн биеэр америкийн арваад компанийн төлөөлөгчдийг дагуулж ирсэн явдал юм.

Ноён Сүреш Кумер бол Америктай бизнес хийхийг хүссэн улс орон, компаниудын хамгийн түрүүнд уулзах ёстой хүний нэг. Гэхдээ тэр бүр баригдаад байдаггүй л байх. АНУ-ын Худалдааны яамны Олон улсын худалдааны газрын худалдаа дэмжих асуудал хариуцсан дэд сайд бөгөөд АНУ болон Олон улс дахь Худалдааны төлөөлөгчийн газруудын ерөнхий захирлын албан тушаалыг хашдаг хүн шүү дээ. Харин тэрбээр Монголд өөрийн биеэр ирээд, монголын хэвлэл мэдээллийнхнийг Элчин сайдынхаа өргөөнд цуглуулаад илэн далангүй ярилцлаа.

Монгол ирээд хоёр хонохдоо үзсэн харсандаа их сэтгэл хангалуун байсан гэнэ. Монголын сайд дарга нартай уулзаж, бизнесийн салбарынхантай ярилцаад эрсдэл биш боломжуудыг л тэрбээр олж хараад явжээ. Монгол Улс бол одоо жинхэнэ сэтгэл хөдөлгөсөн хөгжлийнхөө үе шатанд явж байна. Бидний уулзсан бүх хүмүүс уул уурхайн салбарт цаашид хийх ажилд маш өөдрөг хандаж байна. Уул уурхайн салбарт бид хамтдаа улам ихийг хийж бүтээж болох юм гэсэн сэтгэгдлийг бидэнд төрүүлсэн гэж америкийн элчингийн зочны нарлаг өрөөнд түшлэгтэй сандал дээр хөлөө ачиж суусан эрхэмсэг ноён Сүреш Кумер ярилаа. Ноён Сүреш Кумер тэр бүр хэлэгдэхээ больж, моодноос гарсан найрамдал гэдэг үгийг бас хэлээд авна лээ.

Монгол, Америк хоёр бат бөх найрамдалтай хоёр улс. Үүний нэг баталгаа бол манай дэд ерөнхийлөгч Жон Байден саяхан Монголд айчилсан. Миний ирсэн явдал бол түүний айлчлалын үргэлжлэл гэж Сүреш Кумер өөрийнхөө Монголд ирсэн ач холбогдлыг тодорхойлов.

Найрамдал гэдэг үгийг АНУ-ын Худалдааны төлөөлөгчийн газруудын ерөнхий захирал ганц л хэлсэн бол “Америкийн компаниудад Монголд хэрэгтэй техник технологи, бүтээгдэхүүн, үйлчилгээ, чадвар бий” гэж уулзалтынхаа турш олон дахин давтсан. Тэрбээр, бид Монголд сайн харилцаагаа бэхжүүлэхээр ирлээ. Хоёр Засгийн газар сайн харилцааны үндсийг тавьсан. Харин одоо хоёр Засгийн газар биш харин ард түмэн, хувийн хэвшлийн компаниуд ойртож, хамтран ажиллаж байж сайн харилцаагаа цэцэглүүлнэ. Ингэж л жинхэнэ дотно харилцаа холбоо бий болно. Надтай хамт америкийн уул уурхайн салбарын олон компанийн төлөөлөгчид Монголд ирсэн. Зарим нь Монголд аль хэдийн үйл ажиллагаа эхлүүлсэн, та бүхний сайн мэдэх "Женерал Электрик", "Пийбоди энержи", "Рио тинто" зэрэг компаниуд байгаа. Зарим нь хараахан та бүхэн сонсож амжаагүй боловч дэлхийн уул уурхайн салбарынхан сайн мэдэх “Канавха Скэйлс энд Системс”, “Кресс Корпораци” гэх зэрэг компани бий. Тэд өөрсдөө ирж бодит байдлыг биеэрээ мэдрэх гэж ирсэн. Бас бүсийн эдийн засгийн хөгжлийн агентлагийнхан надтай хамт ирсэн гэв.

Ноён Сүреш Кумер америкийн компаниудыг сурталчлахын хажуугаа Монголын ардчиллыг ч магтахаа мартсангүй. Монголын ардчиллын ололт амжилтыг дэлхий дахинд маш сайн мэднэ. Монгол ардчиллыг шинээр бий болгож буй жишиг улс орон болж чадсан. Саяхан Киргистан Улс танай ардчиллыг магтаж, илэн далангүй ярьж байсан гэлээ. Итгэхээс өөр аргагүй өнгөрсөн хавар ирсэн Төрийн нарийн бичгийн дарга асан Маделейн Олбрайт ч мөн ингэж л хэлж байсан.

ДНБ нь 15 жилийн дотор 1 тэрбумаас 6 тэрбум ам.доллар болсон улс. Энэ бол үнэхээр том үзүүлэлт. Ойрын ирээдүйд уул уурхайн салбарын Оюутолгой, Тавантолгой хоёр төсөл хэрэгжсэнээр Монголын ДНБ богинохон хугацаанд хоёр дахин өсч 12 тэрбум болох бүрэн нөөц бололцоо бий. Энэ бол эдийн засгийг тоогоор үзүүлсэн үзүүлэлт. Үүнээс гадна Монголын хөгжих нөөц потенциал үнэхээр гайхалтай. Манай “Пийбоди” Тавантолгойн ордыг ашиглахад гол тоглогч болж, хэн хэндээ үр ашигтайгаар энэ их нөөцийг бодитойгоор хэрэгжүүлэхийг зорьж байна. Бидний Монголд ирсэн нэг зорилго бол энэ гэж Сүреш Кумер ярьж байна.

Ер нь америкийн уул уурхайн компанийн төлөөлөгчид Монголд ирээд манай холбогдох албаны хүмүүстэй Тавантолгой төслийн талаар их ярилцжээ. “Бидний ярианы дийлэнх нь Тавантолгойн асуудлыг хөндсөн. Тавантолгойн ордыг ашиглах нөхцөл байдал хараахан тодорхой биш байнаа. Тиймээс бид Тавантолгойг тойрсон асуудлууд тодорхой байхыг хүсэж байгаа юм. Яагаад гэвэл олон америкийн компаниуд тендерт оролцож байгаа. Зарим нь оператор, зарим нь хангагч, зарим нь монголын компаниудтай хамтарч Тавантолгойн төсөлд хамрагдахыг хүсэж байна. Тиймээс л Тавантолгойн орд бидний ярианы гол сэдэв болсон. Хамгийн гол нь одоо яриа хэлэлцээр, үгээр биш үйлдлээр хоёр улсын арилжаа, худалдаа, бизнесийг хөгжүүлэх цаг болсныг тэрбээр бас сануулж байлаа.

“Компаниуд бодитоор хөрөнгө оруулж, машин техникээ авчирсан цагт ажил хэрэг биелж эхэлнэ. Энэ бол хоёр улсын харилцааг улам бэхжүүлэх суурь” гэж тэрбээр бас хэлсэн. Ингэхийн тулд Монгол ямар дүрмээр тоглох нь маш тодорхой байх ёстой гэнэ. Оюутолгойн төслийн хөрөнгө оруулалтын гэрээг байгуулсан Засгийн газрыг тэр бас магтсан. Оюутолгойн ордыг яаж ашиглах нь тодорхой биш болсон үед Засгийн газраа хоёр нам хамтран байгуулаад нэг мөр шийдсэн улстөрийн удирдагч нарыг бид маш их үнэлж байгаа. Энэ бол олон улсын хөрөнгө оруулагчдын итгэлийг олох маш чухал үйл явдал болсон. Гэрээг байгуулах чадвартай, байгуулсан гэрээгээ дагаж мөрдөх чадвартай гэдгээ олон улсын хөрөнгө оруулагчдад харуулах маш их чухал. Бэрхшээл хүндрэлүүдийг давж Оюутолгойн гэрээг байгуулсан нь үүний нэг тод жишээ гэж Сүреш Кумер ярилаа.

Монгол-Америкийн худалдаа арилжаа амжилттай хөгжиж байгаад ноён Сүреш Кумер сэтгэл хангалуун байна. Бидний харилцааны эхлэл маш амжилттай тавигдсан. 2009 онд Монголд оруулсан америкийн экспорт 40 сая ам.доллар байсан. 2010 онд 15 сая ам.доллар болсон. Энэ жил, МИАТ-д зарсан дөрвөн Бойнг онгоцыг оруулалгүй тооцоход манай экспорт 300 сая гаруй ам.доллар болсон гэж тэрбээр дурдсан.

Энэ бол бусад улс оронтой харьцуулахад харьцангуй бага тоо. Гэхдээ бид эхлэлээ сайн тавилаа. Бид ирээд маш олон боломж, нөөцүүдийг олж харлаа. Тиймээс бид монголын ард түмэнтэй хамтран ажиллаж, та нарт төмөр зам, авто зам, бас агаарын тээвэрлэлтийг сайжруулах хэрэгцээ байгаа. Үүнээс гадна боловсон хүчнээ бэлдэх хэрэгтэй. Бид энэ бүхнийг яаж их арга туршлага, “ноу-хоу” байна. Хамтраад монголын ард түмний орлогыг дээшлүүлэе гэж Сүреш Кумер бас уриалж байна.

Түүний хэлснээр бол хэрэв Пийбоди Тавантолгойн ордыг оролцвол дэд бүтцийг бас хөгжүүлнэ гэнэ. Мөн хэрэв бид дэд бүтцээ хөгжүүлвэл эрдэс баялгаа зөвхөн Хятад Улс руу экспортлох биш мөн гуравдагч зах зээл рүү гаргах боломжтой гэнэ. Дэд бүтцийг хөгжүүлэхэд америкийн мэргэжилтнүүдийг манай Засгийн газар ажиллуулж байгаад тэр бас баяртай байна. Уул уурхайн салбарт байгаа асар их боломж нөөцийг суурь болгоод бусад салбарт Монгол-Америк хоёр хамтран ажиллах боломж байгааг тэр хэлж байлаа.

“Бид уул уурхайн салбарыг энэ боломжуудын суурь гэж үзэж байна. Бидэнд дэлхийн хамгийн сайн эрүүл мэндийн үйлчилгээ үзүүлдэг компани, хамгийн сайн эрүүл мэндийн тоног төхөөрөмж нийлүүлдэг компани, дэлхийн хамгийн том даатгалын компани бий, санхүүгийн үйлчилгээ үзүүлдэг хамгийн сайн компаниуд байна. Эрчим хүч, байгаль орчин ээлтэй технологи ашигладаг, үйлдвэрлэдэг компаниуд ч бий гэж ноён Сүреш Кумер өөрийн улсын компаниудыг магтлаа.

Гол нь, зөвхөн Монголд ч гэлгүй мөн дэлхий аль улс оронд уул уурхайн салбарыг хөгжүүлэхэд “тоглоомын дүрэм” нь ил тод байх ёстойг тэр сургамжилж байна. “Бүх явц нь монголын ард түмэн, бизнес эрхлэгчид, олон улсын хөрөнгө оруулагчдад ойлгомжтой ил тод байдлыг бий болгох. Мөн төслийг нарийвчлан тодорхойлох хэрэгтэй. Хэзээ тендер дуусах уу, хэрэгжих үү тодорхой байх хэрэгтэй. Бас байгаль орчинд ээлтэй, тогтвортой хэрэгжих, хэрэгжүүлэхэд аюулгүй, монголчуудыг ажиллуулах төслийг зарлах нь чухал” гэж тэр хэллээ.

Америкийн компани Тавантолгойн төсөлд шалгарч чадах уу? гэсэн сэтгүүлчийн асуултад Сүреш Кумер “Америкийн компаниуд Монголд хэрэгтэй техник технологи, бүтээгдэхүүн, үйчилгээ байгаа. Үнэндээ бол хамгийн шилдэг технологи бий. Хэрэв шударга, ил тод тендер болох юм бол америкийн компаниуд ялна гэдэгт бид итгэлтэй байгаа” гэж итгэл төгс хариулав.

Бөөн боломжийг олж харсан ноён Сүреш Кумерын яриаг сонсож байхад монголын бүх ард түмэн ч гэсэн түүнтэй адил боломж нөөцүүдийг олж хараад, ирээдүйдээ итгэл дүүрэн байгаасай гэж бодогдож байлаа. Энэ нь мэдээж америкчуудаас хамаарахгүй харин биднээс л хамаарах зүйл билээ...

No comments: