Sunday, 16 October 2011

БАГШ НАРЫН СУДАЛГААНЫ АЖЛЫГ ДЭМЖИХ ЧУХАЛ

Дэлхийн Банк хийсэн Зүүн Ази Номхон Далайн бүсийн Дээд Боловсролын талаарх судалгааны дүнг өчигдөр Дэлхийн банкны суурин төлөөлөгчийн газар өчигдөр сэтгүүлчдэд танилцууллаа.

“Дээд боловсролыг хөгжүүлэх нь: Зүүн Азийн бүтээмж, өсөлтийг хангахад шаардагдах ур чадвар ба судалгаа шинжилгээ” сэдэвт тус тайланд ажил олгогчид бүтээмжээ дээшлүүлэхийн тулд их дээд сургууль төгсөгчдөөс ямар ямар ур чадварыг хүсэн хүлээж байгаа, тэд ямар нарийн мэргэжил эзэмшсэн байх шаардлагатайг тодруулж өгсөн байна.

Уг судалгаанд Монгол Улсыг дурдахдаа, хэдийгээр Монгол арван жилийн хугацаанд эдийн засгийн хамгийн хурдацтай өсөлттэй орон гэж таамаглаж байгаа ч үйлдвэрлэлийн бүтээмжийг дээшлүүлэхгүйгээр эдийн засгийн тогтвортой хөгжлийг хангаж чадахгүй. Тиймээс дээд боловсрол маш чухал. Гэхдээ дээд боловсрол нь ажлын бүтээмжийг дээшлүүлэх ур чадвар, судалгаа шинжилгээг хослуулах ёстой. Орчин үеийн технологийг нэвтрүүлэхэд чиглэсэн судалгаа шинжилгээний ажлыг ур чадвартай хослуулснаар тогтвортой хөгжлийг хангаж чадна гэж үзжээ. Тэдний хийсэн судалгаагаар бол шинжлэх ухаан, инженерийн чиглэлээр дээд боловсрол эзэмшсэн хүмүүсийг олон төгсгөж, дээд боловсролын судалгааг сайн хөгжүүлсэн улс орнууд илүү их шинийг санаачлагч улс орон болж чаджээ.

Монголын хувьд бол дээд боловсролын чанар нь зах зээл дэх нэн шаардлагатай байгаа ур чадварыг бүрэн хангаж чадахгүй байгаа гэсэн дүгнэлтийг тэд хийсэн байна.

Монголын хурдацтай хөгжиж буй эдийн засагт олон ажил олгогчид дээд боловсрол эзэмшсэн хүмүүсээс ажлын бүтээмжийг дээшлүүлэх техник, арга барил, сэтгэн бодох чадварыг илүү шаардах болсон байна. Ажил олгогчдод шинжлэх ухаан, технологи, инженер, математикийн чиглэлээр мэргэжил эзэмшсэн хүмүүс илүү хэрэгцээтэй байгаа аж.

Гэтэл зах зээлд нийлүүлж буй дээд боловсрол эзэмшигчдийн тоо хэдийгээр Зүүн Азийн бусад улсуудтай харьцуулахад их байдаг ч Монголд дээд боловсрол эзэмшигчдийн ур чадвар чамлахаар байна гэж Дэлхийн банкны судалгаагаар гарчээ. Үүнийг тэд доорх жишээгээр баталсан байна. Тодруулбал, дээд боловсрол эзэмшигчид харьцангуй олон байгаа ч ажилгүйдлийн түвшин өндөр байна. Мөн дээд боловсрол эзэмшсэн ажилгүйчүүд олон атал зарим мэргэжлийн ажлын байранд тохирох мэргэжилтэнг олоход урт хугацаа шаардагдаж байгаа ажээ. (Дэлхийн банк ажил олгогч тохирох мэргэжилтэнг олох дундаж хугацааг бараг 6 долоон хоног гэж тооцоолжээ.)
Энэ нь их дээд сургууль төгсөгчид ажил олгогчдод хэрэгцээтэй ур чадварыг эзэмшээгүйг харуулж байгаа аж. Хязгаарлагдмал чиглэлээр мэргэжилтэн бэлтгэдэг дээд боловсролын тогтолцоо (ялангуяа техникийн болон мэргэжлийн сургалтын төвүүд дутмаг) байдаг нь үүнийг бас баталсан байна. Ажил олгогчид монголын дээд боловсрол эзэмшигчид англи хэлний мэдлэг, манлайлах, харилцааны ур чадвар муутайг мөн онцолсон байна.
Ялангуяа, уул уурхай, дэд бүтэц, аж үйлдвэрийн салбарт технологи, инженерийн чиглэлийн ур чадварыг эзэмшсэн мэргэжилтэн олоход хэцүүг Дэлхийн банк дурджээ.

Түүнчлэн Монголын их дээд сургуулийн оюутнууд бусадтай харилцах соёл, бүтээлч сэтгэлгээ, өөрийгөө хөгжүүлэх болон мэдээллийг олж авах чадварыг эзэмшиж чадалгүй төгсдөг гэж Дэлхийн банкны судалгаанд дурдсан байна.

Мөн уг судалгаанд Монголын их дээд сургуулиудын судалгаа шинжилгээний бүтээл маш хязгаарагдмал байдаг гэж дүгнэсэн байна. Дээд боловсролын байгууллагууд шинэ санаачилгыг дэмжиж түлхэц өгөх судалгаа шинжилгээний ажлыг хөгжүүлэх ёстой. Их дээд сургуулиуд бизнесийн салбарт шинэ санааг түгээж, технологийн шинэчлэл, мэдлэгт судалгаа шинжилгээнийхээ үр дүнгээр хувь нэмрээ оруулах учиртай. Гэтэл Монголын дээд боловсролын систем чанарын шаардлага хангасан судалгааг хийх түвшинд хүрээгүй байна. Технологийн шинэчлэл, өөрчлөлтөд хамрагдаж байгаа их дээд сургуулиудын оролцоо ч хязгаарагдмал байна. Монгол улсын их дээд сургуулийн багш нарын дунд докторын зэрэг дэвтэй багш нарын эзлэх хувь бага. Мөн тэд гол ажлын үүрэг нь хичээл заах байдаг тул судалгаа шинжилгээний ажлыг орхигдуулдаг. Энэ нь бас их дээд сургуулийн багш нарын ажлын ачаалал их нэг багшид ноогдох оюутны тоо их байдагтай холбоотой юм. Тиймээс, цаашид Монгол улсын их дээд сургуулиуд нь мэргэжилтэн бэлтгэхийн хажуугаар судалгаа, технологиор дамжуулан нийгэмд шинэ санаа, санаачилгыг дэмжихэд түлхүү ажиллах шаардлагатай гэж Дэлхийн банкны судалгаанд дурджээ.

Тиймээс ч Дэлхийн банкны мэргэжилтнүүд Монголын эдийн засгийн хурдацтай өсөлт, технологийн тасралтгүй дэвшлийг хангахын тулд их дээд сургуулиудын судалгаа шинжилгээний чадавхийг бэхжүүлэхэд төр засаг нь анхаарах хэрэгтэй. Мөн дээд боловсролын тоон ба чанарын үзүүлэлтийг тэнцвэртэй болгох шаардлагатай гэж үзжээ.

Дээрх хоёр зорилтыг биелүүлэхийн тулд их дээд сургуулийн удирдлагын бие даасан байдлыг бүрэн хангах, дээд боловсролын зэрэгцээ техник мэргэжлийн боловсролын сургалтыг бэхжүүлэх, судалгаа шинжилгээнд зориулах төсвийн зарцуулалтыг нэмэгдүүлэх зэрэг хэд хэдэн арга хэмжээг авах нь зүйтэй гэж Дэлхийн банк зөвлөсөн байна.

Мөн дээд боловсрол “хэт тусгаарлагдсан байгаа нь” бас нэг том дутагдал гэнэ. Дээд боловсролын байгууллагууд ажил олгогч, судалгаа шинжилгээний байгууллага, мөн бага, дунд боловсролын сургуулиудтай илүү нягт уялдаа холбоотой ажиллах хэрэгтэй аж. Ингэхийн тулд хөдөлмөрийн зах зээлийн мэдээллийн солилцоог улам сайжруулах ёстой ажээ.

No comments: