Sunday, 9 October 2011

ГУЧИН ДӨРВИЙГ ТАВЬ БОЛГОВОЛ ХУУЛЬ ЗӨРЧИНӨ

Хоёр жилийн өмнө байгуулсан Оюутолгойн хөрөнгө оруулалтын гэрээг өөрчилж Оюутолгой төслийн Монголын эзэмших 34 хувийг 50 хувь болгоно гэж УИХ-ын 20 гишүүн зүтгэсэн. Гэвч Оюутолгойн гэрээг өөрчлөхгүй гэдгийг өнгөрсөн долоон хоногт төрийн гурван өндөрлөг хэллээ.

Мөн өнгөрсөн долоон хоногт Улаанбаатарт болсон Хойд Америкийн хөрөнгө оруулагчдын 14 дэхь чуулга уулзалтын үеэр Оюутолгойн гэрээг өөрчлөх хэрэггүй гэсэн байр суурийг баримталсан гадаад, дотоодын олон хүн байлаа.

Тэдний нэг нь Монголын уул уурхайн үндэсний ассоциацийн ерөнхийлөгч Д.Дамба. Тэрбээр “Оюутолгой төслийн Засгийн газрын эзэмших хувийг 50 хувь болговол хууль зөрчинө” гэж хэлсэн.

Д.Дамба мөн, Ашигт малтмалын хуульд улсын төсвөөр хайгуул хийсэн орд газрын эцсийн бүтээгдэхүүний 50 хүртэлх хувийг Засгийн газар эзэмшиж болно. Харин хувийн болон улсын төсвийн бус хөрөнгөөр хайгуул хийсэн орд газрын 34 хүртэлх хувийг Засгийн газар эзэмшиж болно гэж заасан. Тэгэхээр Оюутолгойн орд бол улсын төсвөөр биш хувийн хөрөнгөөр хайгуул хийгдсэн орд учраас Оюутолгойн төслийн 50 хувийг Засгийн газар авбал хууль зөрчсөн хэрэг болно. Сүүлийн үед энэ талаар их ярих болсон нь сонгууль дөхөж байгаа учраас тодорхой хэсэг улстөрчдийн ард түмэнд таалагдах гэсэн шоу болов уу гэж бид ойлгож байна гэв.

Монголын уул уурхайн үндэсний ассоциаци төрийн гурван өндөрлөг шиг нэгэнт байгуулсан Оюутолгойн гэрээг өөрчилж, Монголын хувийг 50 болгож болохгүй гэсэн байр суурьтай байна. Харин тэд Оюутолгойн гэрээнд заасан өсөн нэмэгдэх роялти татварын асуудлыг хөндөж, өөрчилж болох юм гэж үзэж байна. “Оюутолгойн гэрээг өсөн нэмэгдэх роялти татварын тухай хууль гарахаас өмнө хийсэн учир одоо гэрээнд хуучин хуулийн дагуу 5 хувийн роялти татвар төлөхөөр тусгагдсан байгаа. Үүнийг харин хөдөлгөж, өөрчилж болох байх. Оюутолгой компани бусад уул уурхайн үйлдвэрүүд ямар хэмжээнд роялти татвар төлж байна тэр хэмжээнд төлөх нь зөв байх” гэв.

Хойд Америкийн хөрөнгө оруулагчдын чуулга уулзалтыг зохион байгуулсан Хойд Америк-Монголын бизнесийн зөвлөлийн захирал Эдвард Т.Сторитой уулзаж энэ талаар бас лавлав. Тэрээр Засгийн газар илүү хувийг авна гэж байгаа бол нэгэнт байгуулчихсан гэрээгээ өөрчилж биш харин цаашдын ирээдүйд хөрөнгө оруулагч нартай байгуулах гэрээндээ үүнийгээ тусгах хэрэгтэй гэж үзэж байна.

-Энэ жилийн чуулга уулзалтанд ямар асуудлыг илүү анхаарсан вэ?
-Өнгөрсөн жилүүдийн чуулга уулзалтад бид эрдэс баялаг, уул уурхайн салбарт хөрөнгө оруулах хэрэгцээг онцлон анхаарч байлаа. Харин энэ жилийн чуулга уулзалтад бид тогтвортой байдал, байгуулсан гэрээ хэлэлцээрээ хүндэлж, биелүүлэх нь чухал болохыг онцолж санал бодлоо солилцлоо. Хэрэв нэгэнт л гэрээ байгуулсан бол гэрээ байгуулсан бүх талууд гэрээгээ хүндлэх ёстой шүү дээ. Энэ нь зөвхөн гадаадын хөрөнгө оруулагчдад хамаатай юм биш мөн монголын компаниудад ч чухал. Тэд төслөө хэрэгжүүлэх хугацаандаа байгуулсан гэрээ, баталсан журам нь хүчинтэй байна гэдэгт итгэлтэй байвал үйл ажиллагаа нь тогтвортой байх билээ. Уул уурхайн салбарын хувьд бол ашигт малтмал олборлож, ашиглахад маш их хэмжээний хөрөнгө мөнгө шаардлагатай байдаг бөгөөд урт хугацаа шаарддаг. Заримдаа нэг ордыг нээгээд ашиглахад арван жил ч болдог. Тиймээс байгуулсан гэрээ хувирч өөрчлөгдвөл үйл ажиллагаанд нь сөргөөр нөлөөлөх нь дамжиггүй. Мөн энэ чуулга уулзалтын энэ жилийн бас нэг онцлог бол эрдэс баялгийн асар их нөөцийг ашиглаж эхлэсний дараа маш их хэмжээний баялаг бий болоход хэрхэн тэр их орлогыг Монголын хөгжилд ашигтайгаар зарцуулах вэ? гэдгийг хэлэлцсэн явдал юм. Энэ их баялгийг эрүүл мэнд, дэд бүтэц, боловсролын салбарт оруулах чухал. Тийм учраас бид эрүүл мэнд, дэд бүтэц, боловсролын салбарын хуралдааныг бас хийсэн.

-Энэ жилийн чуулга уулзалтыг 14 жилийн өмнө болсон анхны чуулга уулзалтаас ямар ялгаатай байна вэ?
-Ялгаа нь гэвэл, 14 жилийн өмнө маш цөөхөн хүн Монголыг мэддэг байлаа. Анхандаа бид Монгол болон Монголд хөрөнгө оруулах боломжуудыг танилцуулж, хөрөнгө оруулагчдын Монголын талаарх мэдлэгийг нь дээшлүүлэх ажлыг хийж байсан. Харин одоо бол бидний хэлэлцэж байгаа асуудлууд тэс өөр болсон. Бас нэг чухал ялгаа бол, энэ жил болон сүүлийн жилүүдэд монголчууд чуулганд оролцох нь бас нэмэгдсэн. Ойролцоогоор оролцогчдын тал хувь монголын компаниуд болон хувь хүмүүс байгаа. Боловсон хүчнээ бэлдэх, менежментийн удирлагаа боловсронгуй болгох гээд шаардлага бий болж байгаа тулд монгол компаниуд улам олноор оролцох болсон.

-УИХ-ын зарим гишүүд Оюутолгойн гэрээг өөрчлөхийг хүсч байна. Үүнийг Америк, Канадын хөрөнгө оруулагчид хэрхэн хүлээж авч байна вэ?
-Айдас... Хөрөнгө оруулагчид айдастай хүлээн авлаа. Яагаад гэвэл энэ гэрээ бараг хоёр жилийн өмнө л байгуулагдсан. Маш их хэмжээний мөнгө зарцуулж, хөрөнгө оруулалт хийчихсэн байгаа. Тэгэхээр асар их хэмжээний хөрөнгө оруулалт хийсний дараа тоглоомын дүрмийг өөрчилнө гэвэл цочирдох нь гарцаагүй. Хэрэв энэ гэрээг өөрчлөх юм бол ирээдүйд Монголд хөрөнгө оруулах явцыг мэдэгдэхүйц бууруулна. Ер нь бүх л хөрөнгө оруулагчид (монгол уу, гадаад нь хамаагүй) хөрөнгө оруулах үндсэн зарчим нь тогтвортой байдал гэдгийг ойлгодог. Хэрэв Засгийн газар ашигт малтмал ашиглах гэрээг илүү хатуу, Засгийн газрын эрх ашгийг улам нэмэгдүүлэхийг хүсвэл ирээдүйд хөрөнгө оруулахыг хүсч байгаа компаниудтай байгуулах гэрээндээ үүнийг тусгаж болох юм. Тэгсэн цагт ирээдүйн хөрөнгө оруулагчид энэ нь эдийн засгийн хувьд ашигтай байна уу, үгүй юу гэдгийг тооцоолоод гэрээ байгуулах эсэхээ шийдэх байх. Ашигтай байвал хийнэ, ашиггүй бол тэд хийхгүй шүү дээ.

-УИХ-ын гишүүд Оюутолгойн гэрээг өөрчилнө гэснээс бол Айвенхоу майнз, Рио Тинтогийн хувьцаа буурсан уу?
-Гэрээг өөрчлөхийг хүссэн нь зөвхөн тэдний хувьцаанд нөлөөлөөгүй. Мөн Монгол, Монголын Засгийн газрын нэр хүндэнд нөлөөлсөн. Товчхондоо ирээдүйн хөрөнгө оруулагчдын Монголын талаарх төсөөлөлд муугаар нөлөөлсөн.

-Айвенхоу майнз, Рио Тинтогийн хувьцаа буурсан нь үнэхээр Оюутолгойн гэрээг өөрчилнө гэснээс болсон уу?
-Үнэнийг хэлэхэд тэдний хувьцаа яг хэр унасныг би мэдэхгүй байна. Би тэдний хувьцааг ажигладаггүй. Би өөрийнхөө компанийн хувьцааг ч тэр бүр ажиглаад байдаггүй. Гэхдээ ерөнхийдөө хэрэв их хэмжээний хөрөнгө оруулалт хийсний дараа тодорхой бус байдал бий болвол энэ нь хувьцааны үнэд нөлөөлөх нь гарцаагүй. Гэхдээ би үүнээс илүү Монголын тухай хөрөнгө оруулагчид юуг гэж бодох бол гэдэгт л илүү санаа зовж байна. Энэ нь хоёр компанийн хувьцаа унахаас илүү чухал.

-Хойд америкийн хөрөнгө оруулагчид Монголын талаар одоо ерөнхийдөө ямар ойлголттой байна вэ?
-Тэд одоо Оюутолгойн хөрөнгө оруулалтын гэрээг хэрхэн шийдэхийг их анхааралтай ажиглаж байна. Хэрэв гэрээ өөрчлөгдвөл тэд их тавгүйдэх байх.

ХУВЬЦААНЫ ХАНШ УНАХАД МОНГОЛ НӨЛӨӨЛӨӨГҮЙ
Рио Тинто компанийн Монгол дахь захирал Давид Патерсон Оюутолгойн гэрээг өөрчилнө гэж УИХ-ын зарим гишүүд санал гаргасан нь Рио Тинтогийн хувьцааны ханш унахад нөлөөлөөгүй гэж хэлэв. Хойд Америкийн хөрөнгө оруулагчдын чуулга уулзалтын үеэр түүнтэй ярилцав.

-Энэ чуулга уулзалтын талаарх өөрийнхөө сэтгэгдлийг хэлэхгүй юу?
-Монголын эдийн засгийн хөгжлийн чухал асуудлуудыг хэлэлцэх боломж олддог иймэрхүү чуулга уулзалтыг зохи
он байгуулж олон сонирхогч талуудыг уулзуулах нь их чухал байдаг. Миний сэтгэгдэл их өндөр байна.

- Гадаадын хөрөнгө оруулагчдийн хувьд Монголд хамгийн их санаа зовоодог зүйл нь юу вэ?
-Бидний хувьд одоо байгуулсан гэрээгээ хүндэлж мөрддөг байх нь их чухал байна. Ер нь Монгол хөрөнгө оруулж байгаа хүмүүст нийгэм, эдийн засгийн тогтвортой байдал л их чухал шүү дээ.

-Оюутолгойн гэрээг өөрчлөх талаар яригдаж байна. Та энэ талаарх байр сууриа илэрхийлэхгүй юу?
-Бидний байр суурь бол тодорхой. Хоёр жилийн өмнө байгуулсан гэрээгээ хүндлэх ёстой. Тиймээс бид бий болсон нөхцөл байдлыг ухаалагаар шийднэ гэдэгт найдаж байгаа.

-Гэрээг өөрчлөх ямар нэг боломж байхгүй юу?
-Би сая хэллээ. Бид байгуулсан гэрээгээ хүндэлж, хэвээр нь байлгах ёстой. Манай байр суурь тодорхой байгаа. Гэрээг өөрчилж болохгүй, анх байгуулсан хэвээрээ хадгалагдах ёстой.

-Гэрээг өөрчилнө гэсэн яриа Рио Тинтогийн хувьцаанд хэр нөлөөлсөн бэ?
-Ер нь бол Монголд болж байгаа үйл явдал, мөн дэлхийн хөрөнгийн зах зээлд болж байгаа үйл явдлуудын хувьцааанд нөлөөлөх нөлөөг ялгаж салгах хэцүү. Тиймээс би дэлхийн хөрөнгийн зах зээлийн өнөөгийн ерөнхий байдал манай хувьцааны ханш буурахад нөлөөлсөн гэж л хэлмээр байна. Олон улсын хөрөнгийн бирж дээр сүүлийн долоон хоногуудад бүх л компаниудын хувьцааны ханш унаж байгаа.

-Тэгэхээр Рио Тинтогийн хувьцааны ханш унасан нь ганцхан Монголоос шалтгаалаагүй байх нь ээ?
-Тийм. Рио Тинто бол дэлхийн олон улсад төсөл хэрэгжүүлж байгаа компани. Монголд энэ төслүүдийн нэг нь л хэрэгжиж байгаа. Тиймээс дэлхийн эдийн засгийн ерөнхий байдлаас л шалтгаалж манай хувьцааны үнэ буурсан.

-Зэсийн үнэ ойрын үед унаж эхэллээ. Үүнд санаа зовж байна уу?
-Оюутолгойн ордын талаар хэлэхэд Оюутолгойн орд бол маш бага зардал шаардсан уурхай юм. Тиймээс зэсийн үнэ унаж байхад ч Оюутолгойгоос ашиг олох боломжтой. Зэсийн үнэ нэг өсч, нэг буурдаг. Гэхдээ Оюутолгойн орд дэлхийд хамгийн бага зардалтай уурхай байх болно. Бид зэсийн үнэ унасан тохиолдолд ч олно ашигтай ажиллана гэдэгт итгэж байгаа.

No comments: