Sunday, 4 September 2011

МОНГОЛ НҮҮРС ИХТЭЙ Ч БАЙГАЛИЙН ХИЙГ АШИГЛАХ ХҮСЭЛТЭЙ

Өнгөрсөн 3 дугаар сард газар хөдлөлтөөс болж Японы Фукушима атомын цахилгаан станцад осол гарснаас болж дэлхийн дахинд атомын эрчим хүчнийг ашиглах талаар нэлээн маргаан үүссэн. Герман, Итали, Швейцарь, Тайланд, Филиппин, Венезуела гэх зэрэг улс орнууд ирээдүйд атомын эрчим хүчийг ашиглахаас татгалзаад байна. Герман Улс 2022 он гэхэд одоо ашиглаж байгаа 17 АЦС-аа хаахаар шийдвэр гаргасан. Тайланд, Филиппин хоёр газар хөдлөлтийн идэвхтэй бүсэд оршдог тул барьж буй АЦС-уудаа зогсоосон билээ. Мөн манай өмнөд хөрш Хятад Улс шинээр АЦС барих төслүүдээ түр зогсоожээ.

Ийм нөхцөл байдалд дэлхийн томоохон гүрнүүд эрчим хүчний хомсдолыг зөвхөн нүүрс, газрын тосоор биш мөн байгалийн хий болон шингэрүүлсэн хийн түлшээр нөхөх бодлогыг тууштай хэрэгжүүлж байна. Японд гэхэд л Фукушима атомын цахилгаан станц гарсан ослоос бол 10 сая гаруй мегаватт цөмийн эрчим хүчээ алдсан тул дор хаяж 10 сая шингэрүүлсэн байгалийн хий хэрэгтэй байгаа аж.

Байгалийн хий бол цөмийн эрчим хүчтэй адил нүүрс шиг утаа гаргадаггүй. Гэхдээ хамгийн байгаль орчинд ээлтэй, нүүрстөрөгчийн давхар исэл бага ялгаруулдаг, бас хямд үнэтэй эрчим хүчний их үүсвэр юм. Манай улсын хувьд бол одоогийн байдлаар байгалийн хийн орд илрээгүй, байгалийн хийг ашигладаггүй. Гэхдээ ирээдүйд ирээдүйд ашиглахыг үгүйсгэхгүй. Тийм ч болохоор “Зүүн Хойд Азийн байгалийн хийн болон дамжуулах хийн хоолой форум”-ын 12 дахь чуулганыг Улаанбаатар зохион байгууллаа.

Байгалийн хий их хэрэглэдэг, олборлодог Орос, Хятад, Өмнөд Солонгос, Япон зэрэг улсууд Улаанбаатар хотод 3 хоног чуулав. 1997 онд байгуулагдсан “Зүүн Хойд Азийн байгалийн хийн болон дамжуулах хийн хоолой форум” –ыг анх үүссэн байгуулагдсан цагаас нь манай улс хойш идэвхтэй оролцож ирсэн.

Зүүн Хойд Азийн улс орнуудын эрчим хүчний хэрэглээнд байгалийн хийн эзлэх хувь өссөөр байна. Энэ хандлага цаашдаа ч буурахгүй. Жишээлбэл, Хятадын байгалийн хийн хэрэглээ улам өсөж байна. Хятадын байгалийн хийн хэрэгцээ 2000 онд 24 тэрбум метр куб байсан бол 2010 онд 106 тэрбум метр куб болж, жилд дунжаар 15.5 хувиар өссөн. 2015 онд энэ хэмжээ багаар бодоход 230 тэрбум метр куб, 2020 онд 500 тэрбум метр куб, 2030 онд 500 метр куб болно гэсэн таамаг бий. Товчхондоо Хятадад байгалийн хийг хэрэглээ улам нэмэгдэнэ. Одоогоор Хятад Улс байгалийн хий болон шингэрүүлсэн байгалийн хийг Австрали, Малази, Индонези, Катар, Орос, Туркмен гэх мэт улсуудаас импортолж байна. 2009 онд Төв Азийн улсуудаас байгалийн хийг дамжуулах хоолойгоор авах болсон нь өсөн нэмэгдэж байгаа хэрэглээг харуулж байна гэж чуулга уулзалтад оролцсон хятадын төлөөлөгч хэлж байлаа.

Манай улсын хувьд ч сүүлийн жилүүдэд хийн түлшний хэрэглээ нэмэгдсэн. Жилдээ 20 мянга орчим шингэрүүлсэн хийн түлшийг бид хэрэглэж байна. Гэхдээ хэрэв хойд хөршөөс умарт хөрш рүү татах дамжуулах хоолойг нутаг дэвсгэр дээгүүрээ гаргавал монголчууд байгалийн хийг өргөн хэрэглэж боломжтой гэж манай мэргэжилтнүүд үзэж байна.

Хэрэв Оросоос Хятад руу дамжуулах байгалийн хийг дамжуулах хоолойг Монголын нутаг дэвсгэр дээгүүр гаргавал эдийн засгийн хувьд Монголд төдийгүй тухайн улс орнууддаа ч ашигтай гэж Монголын Үндэсний эрчмийн аж үйлдвэрийн хөгжлийн нийгэмлэгийн гүйцэтгэх захирал Г.Ёндонгомбо чуулганы үеэр хэлсэн. Хэрэв тэгсэн цагт Монголын эрчим хүчний үнэ хямдрах магадлалтай аж.
Оросын Зүүн Сибирьт орших Ковыктагийн байгалийн хийн ордоос Хятад руу байгалийн хий дамжуулах хоолой олон жил яригдаж байгаа. 1987 онд нээсэн тус ордоос олборлох байгалийн хийг Хятад, Өмнөд Солонгос авахаар 2000 онд гэрээ хийсэн. Гэхдээ 2017он хүртэл Ковыктагийн ордыг ашиглахгүй гэж оросууд мэдэгдэж байсан. Харин одоо энэ хугацаа наашилсан гэдгийг Газрын тосны газрын орлогч дарга Ц.Амраа чуулга уулзалтын үеэр хэлсэн. Ковыктагийн байгалийн хийн орд Монголд хамгийн ойрхон тул аль талаас нь бодсон зардал мөнгөний хувьд Монголоор дайруулах нь хамаагүй хямд байх болно гэдгийг тэрбээр бас дурдсан. “Чухам яагаад нүүрсний их нөөцтэй манай улс заавал байгалийн хийг дамжуулах хоолойг нутаг дэвсгэр дээгүүрээ дамжуулахыг зорьж байна вэ?” гэж асуухад нэгдүгээрт хямд, хоёрдугаарт байгаль орчинд бага сөрөг үр дагавартай, ядахнаа Улаанбаатарын утааг багасгахад их хувь нэмэр оруулна гэж хариулсан юм.

Ер нь бол улс орныхоо эрчим хүчний эх үүсвэрийг төрөлжүүлэх их ашигтай гэдгийг чуулга уулзалтад оролцсон олон хүн ярьж байсан. Ийм нэг эх үүсвэрийн нэг нь нүүрсний давхаргын метаны хий юм. Манай улс 43 их наяд метр куб нүүрсний давхаргын метан хийн нөөцтэй байх магадлалтайг 2008 онд АНУ-ын “Метан хийн түншлэл” гэдэг байгууллага тогтоосон байна. Энэ талаар Г.Ёндонгомбо хэлэхдээ, “Энэ бол онолын түвшинд гаргасан тооцоо. Австралийн хэдэн компани энэ намраас нүүрсний давхаргын метаны хайгуулын ажлыг хийнэ. Өрөмдлөгө хийж нөөцийг тогтооно” гэв.

Мөн ЭБЭХ-ний сайд Д.Зоригт чуулга уулзалтад тавьсан илтгэлдээ 2009 онд Налайхын нүүрсний уурхайгаас 40 сая метр куб нүүрсний давхаргын метаны хий ашиглагдахгүй үрэгдсэнийг австралийн “Лунагаз” компани тогтоосон гэж хэлж байлаа. Ямартаа ч нүүрсний баялагтай манай улс эрчим хүчний бас ондоо эх үүсвэрүүд болох байгалийн хий, нүүрсний давхаргын метаны хийг ашиглах сонирхолтой байна.

No comments: