Tuesday, 17 May 2011

ТАТВАРААР ХӨГЖЛИЙГ ТОДОРХОЙЛНО

Аливаа улс орны хөгжлийн түвшинг иргэд нь татвараа хэр төлж буйгаар нь хэмжиж болно. Иргэдийнх нь татварын боловсрол, мэдлэг их байх тусам иргэд татвараа сайн төлж улс орныхоо хөгжилд хувь нэмрээ оруулдаг билээ. Тухайлбал Японд татвар төлөгчдийн жилийн төсөвт орох ёстой татварын 90 гаруй хувь нь төсөвт шууд ордог. Татварын алба нь зөвхөн үлдсэн 10 хувийнх нь л татвараа төлсөн эсэхийг хянаж шалгадаг байна. Харин манай улсад энэ үзүүлэлт 70-аас доогуур хувьтай байдаг. Өөрөөр хэлбэл нэг жилд орох ёстой татварын орлогын 70 орчим хувь нь л төсөвт шууд ордог. Харин үлдсэн 30 орчим хувь нь далд эдийн засгаас шалтгаалаад төсөвт ордоггүй гэсэн тооцоо байдаг ажээ. Энэ тухай Татварын ерөнхий газрын Татвар төлөгчидтэй харилцах хэлтсийн (ТТХХ) дарга Д.Баяраа ярьсан юм.

Өнөөдрөөс буюу 5 дугаар сарын 9-нээс эхлэн 5 хоногийн хугацаатай “Монголын татвар төлөгчдийн өдрүүд”-ийг “Тогтвортой бизнес - хөгжлийн түлхүүр” уриан доор Татварын ерөнхий газар зохион байгуулж улс орон даяар тэмдэглэж байна. 12 дахь жилдээ тэмдэглэж буй энэхүү арга хэмжээний талаар болон ТТХХ-ийн ажил үйлсийг сонирхон Д.Баяртай уулзсан маань энэ.

2000 оноос хойш жил бүр зохион байгуулагдсан “Татвар төлөгчдийн өдрүүд”-ийн гол зорилго нь татвар төлөгчдөд төрөл бүрийн хэрэгслээр үйлчлэх, татварын хууль тогтоомжийг сурталчлах, татвар төлөгчдөд хэрэгцээтэй мэдээллийг өгөхөд оршиж байгаа аж. Энэ арга хэмжээний үеэр татвар төлөгч ААН-үүдийн үзэсгэлэн худалдаа; татвар төлөгчдийн дунд асуулт, хариултын цэнгээнд уралдаан; ерөнхий боловсролын сургуулийн сурагч нарын дунд зарласан зохион бичлэг болон гар зургийн уралдааны дүнг олон нийтэд зарлаж шагнал гардуулах гэх мэт олон үйл явдал болно. Мөн хувь хүн, ААН-д татварын тухай хэрэгцээтэй мэдээллүүдийг дээрх арга хэмжээний үеэр тарааж иргэдийнхээ мэдлэг боловсролыг дээшлүүлэх аж.

Татварын албаныхан “Монголын татвар төлөгчдийн өдрүүд”-д зориулж 7 төрлийн брошюр, гарын авлага, товхимол хийжээ. Жишээлбэл, Агаарын бохирдлын төлбөрийн тухай хуулийг яаж төлөх вэ? Хэн төлөх вэ? Хэзээ тайлангаа гаргах юм бэ? гэх зэрэг асуултад ойлгомжтой, энгийн хэллэгээр хариулж нэг брошюр хэвлүүлсэн байна.

Ер нь иргэдийнхээ татварын мэдлэг боловсролыг дээшлүүлэх талаар татварынхан ихээхэн анхаарч байна. “Өнгөрсөн онд бид “Боловсрол” телевизээр 21 цуврал нэвтрүүлэг хийсэн. Татварын хууль тогтоомж, ач холбогдол, тайлангаа яаж гаргах уу? гэх мэт мэдээллүүдийг товч тодорхой өгсөн цуврал нэвтрүүлгүүд хийлээ. “ТМ” телевизтэй хамтраад хүүхдүүдэд зориулсан 12 нэвтрүүлэг гаргасан. Монголын радио, Улаанбаатар радиотой хамтарч нэвтрүүлгүүд хийсэн. Гэх мэтчилэн бид иргэдийнхээ татварын мэдлэгийг дээшлүүлэх ажил хийж байгаа” гэж Д.Баяр хэлээд “Бид мөн хүүхдүүдэд зориулсан комикс ном хэвлэж гаргасан. Ерөөсөө татвар төлөгчид л тайлангаа зөв гаргаад, тайлагнаж чаддаг, ноогдсон татвараа хугацаанд нь төлдөг байвал татварын албаны хамгийн гол зорилго биелэгдэж байна гэсэн үг. Тиймээс бид хүүхдүүдэд багаас нь татвар гэж юу юм бэ? Татварын ач холбогдол гэж юу юм вэ? Татвар юунд зориулагддаг вэ? Улс орны хөгжилд ямар ач тустай юм бэ? гэдгийг зөв ойлгуулах зорилготойгоор комикс ном хэвлүүлсэн. Бас ерөнхий боловсролын сургуулийн бага, дунд, ахлах ангийн сурагчдад зориулж 3 сурах бичиг, гарын авлага хэвлүүллээ. БШУЯ-тай хамтраад ЕБС-ийн сургалтын хөтөлбөрт татварын тухай ойлголтыг дээшлүүлэх жилд 4-12 цагийн хичээлийг оруулж эхлээд байна” гэв.

Мөн татварын албаныхан татвар төлөгчдөд зориулсан олон сургалтыг Худалдаа аж үйлдвэрийн танхим, Ажил олгогч эздийн нэгдсэн холбоо, Мэргэшсэн нягтлан бодогчдын институт (МНБИ) зэрэг газруудтай хамтран зохион байгуулдаг аж. Удахгүй тэд МНБИ, Татварын итгэмжлэгдсэн нягтлан бодогчдын зөвлөл нийгэмлэгтэй хамтран улсын хэмжээнд татвар төлөгчдөд зориулсан сургалт зохион байгуулах гэж байна. Зөвхөн татварын хуулийг сурталчлаад, хууль тогтоомжийг нь заах өрөөсгөл гэж үзсэн тул ийнхүү нягтлан бодогчидтой хамтран сургалт хийхээр төлөвлөж байгаа ажээ.

Татварын албаныхан татвар төлөгчдийн мэдлэгийг дээшлүүлэхийг хүсэхээс гадна тэдэнд үйлчлэх үйлчилгээгээ мөн сайжруулахыг эрмэлзэж байна. Тухайлбал улсын хэмжээнд “Нэг цонхны үйлчилгээ”-г нэвтрүүлэн татварын тайланг цахим хэлбэрээр хүлээн авч, утсаар зөвлөгөө өгөх төвийг байгуулан ажиллуулжээ.

“Цахим тайлангийн системийг хэрэгжүүлээд хоёр гурван жил болж байна. Ер нь бол нийт татвар төлөгчдийн 60-70 хувь нь цахим тайланг хэрэглэж хэвшсэн. ААН-ийн орлогын албан татварын тайлан, хувь хүний орлогын албан татварын тайлан, НӨАТ гэсэн 3 төрлийн татварын тайлангуудыг цахимаар авч хэвшээд байна. Гэхдээ үүний нэг сул тал нь одоогоор цахим гарын үсгийн тухай хууль гараагүй байгаа учраас цахимаар тайлангаа өгөөд дараад нь заавал цаасан дээр бичсэн тайлангаа баталгаажуулж байгаа. Үүнд 10-14 хоног шаардагддаг. Тиймээс энэ хаврын УИХ-ын чуулганаар цахим гарын үсгийн тухай хууль батлуулахыг бид зорьж байгаа. Хэрэв энэ хууль батлагдвал цаасаар дээр бичсэн тайлангаа баталгаажуулах хэрэггүй болно” гэж тэр хэлэв.

Далд эдийн засгийг ил болгоход бэлэн мөнгөний урсгалыг хянах чухал

Татварын албаны хийх ёстой нэг чухал ажил бол далд эдийн засгийг ил болгож татварт хамруулах билээ. Тиймээс иргэдийнхээ татварын боловсролыг дээшлүүлэх нь чухал юм. Учир нь татвараас мэдсээр байж зугтах бодолтой хүмүүс цөөхөн. Харин татварын хууль тогтоомжоо мэдэхгүйгээс болж зөв тооцоо хийж татвараа төлж чаддаггүй хүмүүс нь олонх гэдгийг Д.Баяраа дурдаж байлаа.

Монголын ДНБ-ний 22 орчим хувийг далд эдийн засаг эзэлдэг гэсэн албан ёсны статистик байдаг. Харин олон улсын байгууллагуудын тооцоогоор бол манай ДНБ-ний 30 гаруй хувийг далд эдийн засаг эзэлдэг гэнэ. “Хэрэв манай ДНБ энэ онд 7.8 их наяд төгрөг. Үүний 40 орчим хувь буюу 3.3 их наяд төгрөг нь төсвийн орлогод орно гэж тооцвол хэдий хэмжээний орлого далд эдийн засгийг ил болгосноос олж болох нь харагдана. ДНБ-ний 30 хувийг эзэлж байгаа далд эдийн засгийн 40 хувийг татвар гэж тооцоод үзвэл багагүй хэмжээний тоо гарна. Ерөнхийдөө бол 400-500 орчим тэрбум төгрөг алдаж байна уу гэсэн тооцоо надад байдаг.”

Тиймээс энэ алдаж буй мөнгийг зөв голдиролд оруулж улс орныхоо эдийн засагт хувь нэмэр болохын тулд мөнгөний урсгалыг хааж, хяналт тавих нэг арга байгаа гэнэ. ТЕГ энэ талаар хуулийн төсөл боловсруулж Засгийн газар, Сангийн яаманд танилцуулжээ.

Бэлэн мөнгөний урсгалд хяналт тавина гэдэг бол бэлэн мөнгөөр хийж буй худалдаа наймаанд хяналт тавина гэсэн үг. Дээрх хуулийн төслийн гол санаа нь дэлгүүр хоршоонд хийгдэж байгаа бүх наймааг бүртгэдэг татварын алба хянах боломжтой байх ёстой юм байна. Ингэхийн тулд худалдаа наймаа хийж байгаа бүх хүмүүсийг худалдаж авсан бараа бүтээгдэхүүнийхээ тасалбарыг авч сургах хэрэгтэй ажээ. Үүнийг нь урамшуулахын тулд тасалбараа цуглуулсан хүмүүст нийт гүйлгээнийх нь тодорхой хувийг (2-3 хувийг) буцааж өгдөг тогтолцоонд шилжихийг татварынхан зорьж байна.

Хэрэв тэгвэл үйлчлүүлэгчид бэлэн мөнгөөр тооцоо хийхдээ аль болох бүртгэлтэй, касстай газраар үйлчлүүлэх сонирхолтой болох бөгөөд далд эдийн засгийг ил болгох нэг нөхцөл бүрдэнэ. Үүнийг Өмнөд Солонгост маш амжилттай хэрэгжүүлсэн гэнэ. “Ер нь бол солонгосын туршлагыг хэрэгжүүлэх гэж байна” гэж Д.Баяраа хэлэв.

No comments: