Monday, 25 October 2010

АНХ УДАА 650 САЯ ДОЛЛАР БОСГОЛОО

“JP Morgan”, “Citi Bank” хоёрын “давхиулсан” монголын уул, уурхайн компанийн хувьцаа Хонконгийн хөрөнгийн биржид анх удаа амжилттай арилжигдлаа. “2010 оны 10 дугаар сарын 13-ны өдөр. Өглөөний 9 цаг 30 минут. Энэ цаг хугацаа монголын санхүүгийн ертөнцөд анхдагчийн түүх болон үүрд үлдэх тамгаа дарав” гэж “Монголын уул, уурхайн сэтгүүл”-ийн сурвалжлагч Н.Ариунтуяа Хонконгоос мэдээлж.

Хувийн хөрөнгө оруулттай “Энержи ресурс корпораци”, Хонконгийн хөрөнгийн биржид “Mongolian Mining Corporation” буюу “Монголын уул, уурхайн корпораци” нэрээр хувьцаагаа худалдаж монголын эдийн засгийн амьдралд шинэ хуудас эргүүлэв. 975 гэсэн арилжааны дугаартай үнэт цаас шинээр “мэндлэнгүүтээ” ханш нь өсөж захиалга ихтэй байжээ. Захиалга төвлөснөөс тав дахин илүү ирсэн нь “олон улсын анхаарлыг татаж чадлаа” гэж мэргэжилтнүүд дүгнэсэн байна.

Эрдэс баялаг, эрчим хүчний сайд Д.Зоригт “Эхний компани ямар байдалтай гарна, дараа дараагийнх нь түүнийгээ дагаад амжилт нь ахиж, буурах болно” гэж арилжаанд сэтгэл хангалуун байгаагаа илэрхийлсэн бол УИХ-ын гишүүн Р.Амаржаргал “Энэ мөчийг бид хорин жил мөрөөдсөн” гэж сэтгүүлчдэд хэлжээ.

“600-700 сая ам.доллар олохыг төлөвлөж байсан, зорилгодоо хүрсэн” гэж “Монголын уул, уурхайн корпораци”-ийн Төлөөлөн удирдах зөвлөлийн дарга Ж.Оджаргал ярьсан байна.

2010 оны 9 дүгээр сарын 20-нд, Рейтер агентлагийн мэдээгээр бол, “Монголын уул, уурхайн корпораци” 681 сая ам.доллар босгохийг төлөвлөж байж. Тэр үед 719.4 сая хувьцаа гаргаж нэгж бүрийг 6.29-7.34 хонконг доллароор буюу 0.810-0.945 ам.доллароор зарахыг тооцоолж. Харин 9 дүгээр сарын 27-нд нэг хувьцааг 6.48-7.56 хонконг доллароор үнэлсэн нь өмнөх тооцооноосоо гурван хувь өссөнийг харуулна. Хар нүүрстэй харьцуулвал коксжих нүүрсний нөөц бага тул анхны арилжаа амжилттай болно гэж тухайн үед гадаадын нэгэн мэргэжилтэн таамаглажээ.

Ийнхүү Лхагва гарагт буюу 10 дугаар сарын 13-нд олон улсын хөрөнгийн бирж дээр анх удаа IPO хийсэн монголын компани 650 сая ам.доллар босгожээ. Харин Монголд бас хамааралтай “Винсвэй коксжих нүүрс” гэдэг компани хоёр хоногийн өмнө Даваа гарагт гараагаа сул эхэлсэн байна. Тэд “Deutsche Bank AG”, “Goldman Sachs Group Inc.”, “Bank of America Corp.’s Merrill Lynch & Co.” гурвыг хөлсөлж үнэт цаасаа арилжижээ.

Хонконгийн хөрөнгийн биржид 650 сая ам.доллар босгосон нь, 1999 оноос хойш, Монголын компаниудын хувьд хамгийн дээд амжилт. “Moнголын уул, уурхайн корпораци” дэлхийн хамгийн том төмөр үйлдвэрлэгч Хятадын хэрэгцээг хангахыг тулд хөрөнгийн сан хуримтлуулж байгаа гэж Блүмбергийн сайтад мэдээлсэн байна.

Ж.Оджаргал “Хөрөнгө оруулалтаар босгосон мөнгөө дэд бүтцийн ажилд зарцуулна. Ялангуяа төмөр замын төсөл байна” гэсэн бол “Энержи Ресурс”-ын Гүйцэтгэх захирал Г.Батцэнгэл “Хөрөнгө оруултаар босгосон мөнгөний 50 хувь нь дэд бүтэц хөгжүүлэх, 40 хувь нь эрэл хайгуул, олдворт зориулна” гэж хэлжээ.

Ухаа Худгийн уурхайгаас тус компани 2009 онд 1.8 сая тонн нүүрс гаргасан бол энэ жил 3.8 сая тонн нүүрс олборлох төлөвтэй байгаа аж. 2013 он гэхэд нүүрс олборлолтоо 15 сая тоннд хүргэж Хятадын төмөр үйлдвэрлэгчдийн өсөж буй хэрэгцээг хангана гэж Г.Батцэнгэл мөн хэлсэн байна.

Өнгөрсөн жил Хятадын засгийн газар амь насанд аюултай уурхайнуудаа хааснаас болж Хятадын төмөр үйлдвэрлэгчдийн коксжих нүүрсний хэрэгцээ тав дахин өссөн аж.

IPO хийхэд Хонконгийн хөрөнгийн биржийн босго өндөр байсан. Бид далан булчирхайгаа тоочсон. Санхүүгийн, хуулийн, компанийн үзүүлэлтүүдийн, үйл ажиллагааны бүх л тайлан, шалгуурыг тайлагнах ёстой болсон гэж Д.Оджаргал “Монголын уул, уурхайн сэтгүүл”-ийн сурвалжлагчад бас ярьжээ.

2005 онд байгуулагдсан “Энержи ресурс” компани Хятадын хилээс 240 км-ын зайд орших Таван Толгойд 2962 га талбай коксжих нүүрсний ордыг ашигладаг. Таван толгойн нь 6 тэрбум гаруй нүүрсний нөөцтэй дэлхийн томоохон нүүрсний орд газар билээ.

Монголын үндэсний компани үнэт цаасаа Хонконгийн хөрөнгийн бирж дээр амжилттай арилжиж манай санхүү, эдийн засагт шинэ үүд нээлээ. Энэ үйл явдал “булган сүүлтэй” байхад мэдээллийг чөлөөтэй урсгаж, ололт амжилтаа бусадтай хуваалцах нь ашиг тустай.

Үйл ажиллагаа тогтвортой, бусдын итгэлтийг олж чадахуйц байвал үнэт цаас, хувьцаагаа зараад хөрөнгө босгох сайхан үе дэлхий эдийн засгийн сэргэлттэй давхцаад монголын компаниуд ирж байнаа…

Дашрамд сонирхуулахад, “Энержи Ресурс”-ын үнэт цаасны арилжааг Хонконгийн бирж дээр “сойсон” “JP Morgan”, “Citi Bank” хоёр бол АНУ-ын дөрвөн том банкны нэг бөгөөд энэ арилжааг гардан хийсэн хоёр багийн нэг болох “JPMorgan Chase & Co.” гэхэд л 2010 оны гурав дахь улиралд 4.4 тэрбум ам.долларын цэвэр орлого олжээ.
Монцамэ

Эрлийн үнэтэй зах зээл

Ажлын байр олон байхад яагаад олон хүмүүс ажилгүй байна вэ? Эдийн засгийн бодлого ажилгүйдэлд хэрхэн нөлөөлөх вэ? 2010 оны Нобелийн эдийн засгийн шагналтнууд эдгээр асуултанд хариулахад тус болох онол боловсруулжээ. Энэ онолыг ганцхан хөдөлмөрийн зах зээлд гэлтгүй бүхий л зах зээлд ашиглаж болох юм байна.

Олон зах зээлд худалдагч, худалдан авагчид нэг нэгнээ даруй түргэн олдоггүй. Жишээ нь хоорондоо таарч тохирох ажил олгогч, ажил хайгч хоёр учрахад цаг хугацаа, хүч чармайлт шаардагдаг нь зах зээлд “эрлийн зөрчил” бий болгодог ажээ. Өөрөөр хэлбэл таарч тохирох ажил, ажилтнаа хайхад үрсэн цаг хугацаа, хүч чармайлтийг тооцох нь ажилгүйдлийг ойлгоход тус дөхөм болох аж. Ийм “эрэл зөрчилддэг” зах зээлд худалдан авагчийн шаардлага хангагдахгүй, зарагч хүссэн хэмжээгээрээ бараагаа зарч чаддаггүй бол харин хөдөлмөрийн зах зээлд ажилгүйдэл, сул ажлын орон тоо хоёр зэрэгцэн оршсоор байдаг байна.

Сонгодог зах зээлийн онолд “эрэл зөрчилдэхийг” тооцдоггүй байж. Өөрөөр хэлбэл ажлын сул байр байгаа тохиолдолд ажилчид заавал олдох ёстой, үүнд ямар ч зардал гарахгүй гэж үздэг байсан байна. Гэтэл бодит амьдралд ийм байсангүй. Бүгдийг ажилтай болгож, хөдөлмөрийн зах зээлийг тогтворжуулахад асар их хүч хөдөлмөр, цаг хугацаа зарцуулдаг. Хэрэв үүнийг тооцохгүй бол ажлын сул байр, ажилгүйчүүд хоёр зэрэгцэн өссөөр байх аж.

Массачусетсийн их сургуулийн эдийн засагч Питир Даймонд (АНУ), Нортвестрен их сургуулийн профессор Дейл Мортенсен (АНУ), Лондонгийн эдийн засгийн их сургуулийн профессор Кристофер Писсаридес (Англи) гурав “эрэл зөрчилддөг зах зээлийг” шинжилснээрээ 2010 оны эдийн ухааны Нобелийн шагнал хүртэж, 10 сая кронор буюу 1.5 америк доллар хувааж авахаар боллоо.

Гурван эрдэмтний нэрээр нэрэлсэн “ДМП модел” онол нь хөдөлмөрийн зах зээлийг илүү ойлгоход тус болж, олон жил бодлого боловсруулах чухал хэрэгсэл болж ирсэн байна. Питир Даймонд “эрлийн зах зээлийн” үндсийг судалж, Дейл Мортенсен, Кристофер Писсаридес нар онолыг өргөжүүлж, хөдөлмөрийн зах зээлд хэрэгжүүлсэн байна.

Энэ гурвын дэвшүүлсэн онол нь эдийн засгийн бодлого, хууль дүрэм нь ажилгүйдэл, ажлын орон тоо, цалин хөлсөнд хэрхэн нөлөөлдөгийг ухаж ойлгоход дөхөм болох ажээ. Тэдний гаргасан нэг дүгнэлт бол ажилгүйдлийн тэтгэлэг өгөөмөр байх тусам ажилгүйдэл өсөж, ажил хайх хугацаа уртсдаг байна.

62 настай Писсаридес 1970-аад онд Европт ажилгүйдэл ихсэхэд энэ асуудлыг судалж эхэлсэн байна. Тухайн үед хөдөлмөрийн зах зээлийг ойлгох бүрэн боловсруулсан онол байдаггүй байж. “Ажилгүйдлийг судлах онол бидний судлаж байсан асуудалд тохирохгүй байсан… Ажилгүйдлийг эдийн засгийн орчин өөрчлөгдснөөс болж ажилгүй болсон хүн гэж төсөөл” гэж тэр хэлжээ. Писсаридес ажилгүй хүн ажилтай болоход нөлөөлдөг хүчин зүйлсүүдийг тогтоохыг хүссэн байна. Жишээ нь, “Ажил хайсан хүн ажил эрэх явцаа хурдасгаж болох уу?” гэсэн асуултанд Писсаридес болон түүний хамтрагчид “Ажилгүйдэлтэй тэмцэх хамгийн том хүчин зүйл бол ажилгүй хүнийг аль болох хурдан ажилтай болгох гэхдээ заавал үнэ өртөгтэй сургалтанд хамруулах шаардлагагүй” гэж хариулсан байна.

71 настай Мортесен ажилчид хэрхэн ажил хайдгийг судалсан анхны хүмүүсийн нэг юм байна. Тэрээр ажлын зах зээлийн хөшингө байдал нь өндөр ажлын цалин хүссэн хүмүүстэй зөрчилдсөнөөс ажилгүйдлийг бий болгох талтайг баталжээ. Ажил хайгчдын ажил эрэх явцын эрчийг ажилгүй хэр удаан байхаас шалтгаалж тодорхойлох ба ажилгүйчүүдийн тэтгэлгийн төвшин, хугацаа үүнд нь бас нөлөөлөх ажээ.

Харин 70 настай Даймонд үр ашиг, бүтээмжийг судлаад өчүүхэн төдий эрж хайхад л эрэлт хэрэгцээ хоёр уулзахад асар их нөлөө үзүүлдэгийг тогтоожээ.

Орчин цагийн зах зээлийг, тэр тусмаа хөдөлмөрийн зах зээлийг, шинжлэх аргачлалын суурийг тавьсан олон жилийн нөр их хөдөлмөрийг үнэлж Нобелийн шагналыг олгосон нь энэ жилийн “хамгийн нүдээ олсон” шагнал гэж дэлхийн олон улсын шинжээчид дүгнэсэн байна. Мөн дээрх гурвын шагнагдсан бүтээл нь өнөөгийн дэлхий дахинаа нүүрлээд буй ажилгүйдэлтэй тэмцэх, хөдөлмөрийн зах зээлийн идэвхжүүлэхэд олон улс орны төр засагт туслана хэмээн дэлхийн мэдээллийн агентлагууд бичсэн.

Жич: 1895 бичиж үлдээсэн Алфред Нобелийн гэрээслэлд эдийн засгийн салбар багтаагүй байсан тул 1968 оноос хойш Шведийн төрийн банкны 300 жилийн ойгоор эдийн засгийн салбарт Нобелийн шагналыг анх олгохоор болжээ. Анхны эдийн засгийн ухааны Нобелийн шагналыг 1969 онд олгосноос хойш өнөө хүртэл 67 хүн энэ шагналын эзэн болжээ.

Монцамэ

Monday, 18 October 2010

ИРГЭН БҮР ХУВЬЦАА ЭЗЭМШИГЧ

Нийт хувьцааны 10 хувийг Монгол улсын нийт иргэдэд үнэ төлбөргүй, ижил хэмжээгээр эзэмшүүлэх, мөн 10 хувийг дотоодын татвар төлөгч аж ахуйн нэгжүүдэд нэрлэсэн үнээр ижил хэмжээгээр арилжих, 30 хүртэлх хувийг гадаад, дотоодын хөрөнгийн биржээр арилжин, үлдсэн 50 гаруй хувийг нь төр эзэмших “Эрдэнэс Тавантолгой” компани байгуулахыг Засгийн газрын ээлжит хуралдаанаар шийдвэрлэсэн.
“Эрдэнэс Тавантолгой” ХХК нь “Эрдэнэс МГЛ” компаний охин компани бөгөөд дүрмийн сангаа бүрдүүлэх шаардлагатай хөрөнгөө “Эрдэнэс МГЛ” ХХК-ийн хөрөнгөөс гаргуулах ажээ. “Эрдэнэс МГЛ” ХХК нь Монгол Улсын стратегийн ач холбогдол бүхий уул уурхайн ордуудыг эзэмшиж ашиглахад Монгол Улсын Засгийн газрыг төлөөлөх үүрэгтэй төрийн өмчит компани.
"Эрдэнэс МГЛ" ерөнхий бодлогоо хариуцах бол Тавантолгой нь гүйцэтгэх ажлыг хийх аж. Үүнд: Төсөл хэрэгжүүлэх хөрөнгө бүрдүүлэх, олон улсын зах зээлд компаний хувьцааг арилжаалах; иргэд, аж ахуйн нэгжид компаний хувьцааг эзэмшүүлэх ажлыг зохион байгуулах гэх зэрэг багтах ажээ. Жилд 15 сая тонн нүүрс олборлох хэдийн төлөвтэй, энэ оны төсөвт л гэхэд 12 тэрбумыг тушаах төлөвлөгөөтэй байгаа (ЗМ сонин) “Эрдэнэс Тавантолгой” компани нь Тавантолгойн нүүрсний ордод хууль тогтоомжийн дагуу ашигт малтмалын хайгуулын болон ашиглалтын тусгай зөвшөөрөл эзэмшин үйл ажиллагаа явуулах юм байна.
“Эрдэнэс тавантолгой” компани нь 15 тэрбум хувьцаа эзэмшинэ гэж Засгийн газрын хэрэг эрхлэх газрын дарга Ч.Хүрэлбаатарын нэгэн сонинд өгсөн ярилцлагандаа хэлжээ. Энэ хувьцааныхаа 10 хувиас л ашиг олохгүй болохоос (иргэддээ үнэгүй эзэмшүүлээд) үлдсэн хувьцаанаас тодорхой хэмжээний ашиг олох бололтой. Төр эзэмшсэн 50 хувиа тодорхой хэмжээнд гүйлгээнд оруулах нь цаг хугацааны асуудал байх. Ямартаа ч эхний ээлжинд 10 хувийг үндэсний аж ахуйн нэгжүүдэд нэрлэсэн үнээр арилжина. Харин 30 хувийн хувьцаагаа дотоод, гадаадын хөрөнгийн бирж дээр арилжиж хөрөнгө босгох зорилготой байгаа юм байна. Саяхан Монголын үндэсний “Энержи Ресурс” компани Хонконгийн хөрөнгийн бирж дээр 650 сая ам.доллар анх удаа босгосон нь олон хүнд итгэл найдвар төрүүлсэн бололтой. Ч.Сүхбаатар “Монголын үндэсний компани Хонконгийн хөрөнгийн бирж дээр гарч, хувьцааныхаа 25 хувь дээр 700 орчим сая ам.долларыг босгосон. Тиймээс ‘Эрдэнэс тавантолгой’ компаний бүх бэлтгэл ажил хангагдаад ирэхээр хөрөнгийн зах зээл дээр гадаадын болоод дотоодын хөрөнгө оруулагчдын сонирхлыг татсан аж ахуйн нэгж болох боломжтой болно” гэж итгэлтэй хэлжээ.

Мөн түүний ярьснаар бол иргэний шинэчилсэн бүртгэл, бас арваннэгдүгээр сарын дундуур болох “Хүн ам, орон сууцны тооллого” дуусны дараа Монголын улсын хэдэн иргэнд “Эрдэнэс тавантолгой” компаний хувьцааг эзэмшүүлэх вэ гэдэг чиглэл гарах аж. Тэрээр цааш хэлэхдээ “Үүнтэй холбоотойгоор Улсын бүртгэлийн ерөнхий газарт ажил үүргийн чиглэл өгсөн. Мөн Монгол Улсад бүртгэлтэй, татвар төлж байсан үндэсний аж ахуйн нэгжүүдийг байгуулагдсан он сараар нь бүртгэж, байршлыг нь тогтоож бэлэн болгохыг Сангийн сайдад үүрэг болгосон” гэжээ.

Ямартаа ч засгийн газар ард иргэддээ үнэгүй тарах хувьцаагаа үнэ цэнэтэй болгохыг эрмэлзэж байна. “Мэргэжлийн уул уурхай, хөндлөнгийн хараат бус банк, санхүүгийн байгууллагаар эдийн засгийн бүх тооцоо судалгааг хийлгэсний дараа ‘Эрдэнэс Тавантолгой’ компаний үнэлгээ тодорхой болно. Тэгж байж үнэ цэнэтэй хувьцаа бий болно” гэж Ерөнхий сайд С.Батболд өдөр тутмын нэгэн сонинд өгсөн ярилцлагандаа хэлжээ. Мөн түүний хэлснээр бол Монгол улсын иргэн бүрт тус компаний хувьцааг олгох учраас шинээр төрсөн хүүхэд ч хувьцаа эзэмших юм байна. Харин ирээдүйд шинээр төрсөн хүүхэд бүхэн хувьцаа эзэмшигч болох юм уу? Эсвэл тодорхой цаг хугацааны зааг байх юм уу гэдгийг тэрээр тодорхой хэлсэнгүй.

2010 оны 6 сарын 1-нээс өмнө бүртгэгдсэн, татвар төлөгч үндэсний аж ахуйн нэгжүүдэд давуу эрхээр, ямар ч нөхцөлгүйгээр, маш тодорхой мэдээллийн дагуу, “Эрдэнэс Тавантолгой” компаний үнэлгээг тогтоосны дараа хувьцааг арилжана хэмээн Ерөнхий сайд С.Батболд бас ярьжээ.
Дашрамд сонирхуулахад, Хонконгийн биржид 25 хувь хувьцаагаа амжилттай арилжсан хувийн хөрөнгө оруулттай “Энержи ресурс” компани Ухаа Худгийн уурхайгаас 2009 онд 1.8 сая тонн нүүрс гаргасан бол энэ жил 3.8 сая тонн нүүрс олборлох төлөвтэй байгаа аж. 2013 он гэхэд тус компани 15 сая тонн олборлох төлөвлөгөөтэй байгаа.

Хэрэв иргэд өөрсдөөсөө хамаарах бүхнийг хийвэл (иргэний шинэчилсэн бүртгэл, хүн ам, орон сууцны тооллого хоёрт хамрагдвал) “Хүний хөгжлийн сан”-гаар дамжин “Эрдэнэс Тавантолгой” компаний хувьцааны эзэмшигч болоход саадгүй болох нь ээ.