Thursday, 4 November 2010

АНГЛИАС ИРЭЭД АЙЛАА

Ил асгасан хог шиг эрээн мяраан, байшин барилгууд тэрсэлдсэн хорооллын шороо тоостой гудамжинд намрын шаргал өдөр 16 цагийн орчим явган хүний гарцаар гарах гэж яваад “дэгээ тавьсан довжоонд” гутлынхаа хоншоорыг зад татан бүдрээд аварга том хаммерийн доогуур арай л орчихолгүй босож ирэхдээ айх, ичихийг зэрэг мэдрэв. Замын цаанаас хуруу шиг нарийхан өсгийн дээр гунхалзан наашлах дэрс шиг охин над руу доогтой хяламхийлж харснаа, “Амьд босдог сонирхолгүй гар вэ” гэсэн аятай тэнгэр ширтсээр сэвэлзэн өнгөрөхөд хар хаммерийн хажуугийн цонхоор цухуйсан бүдүүн жолооч:
—Замаа хараа ч малаа! гээд цаашаа шургалаа. Түүнд хариулах гэтэл ар араасаа сигнаалдах машин тэрэгнүүд намайг болиулав. Гутлаа чирэн маажигнасаар замын цаана гараад:
—Замаа харах нь харсан л даа гэж хэнд гомдсоноо мэдэхгүй би бувтнаж, өмднийхөө шуумгыг сөхөөд шалбарсан өвдгөө шалгав. Төрсөн нутгийн газар ээлтэй гэдэг ч өвдөг хорсоод чигтэйхэн. Хуруугаа шүлсдэж, шалбархайгаа норгоод, сэнгэнэтэл үлээж өвчнөө намдаав. Өвдөг хорсохоо болиход ээжийн бууз санагдаад биеэ цэхлэн би цааш гишгэллээ. “Жинс өмссөн маань яамай даа. Өвдөг цоорсонгүй. Аав ээжийндээ цоорхой өмдтэй яаж орох бэ. Гутал ч яамай” гэж бодсоор дахиж бүдрэхгүйг хичээн овон довон, хашлага машлага, шат мат, нүх сүв харсаар гэлдрэв. Эх орондоо арван жилийн дараа буцаж ирээд 3 дугаар хорооллын төрөлх гудамжаараа алхаж яваа маань энэ. Эндэхийн баар савнаас найзууд маань намайг алс тэртээ рүү согтуу үдсэн нь өчигдөрхөн мэт.

Хоёр хоногийн өмнө би ирээд ондоо хороололд авсан шинэ байрандаа өнжсөн бөгөөд харин өнөөдөр хүүхэд насаа өнгөрөөсөн “дошингоо” эргэмээр санагдаад аав ээжээ гэнэдүүлэхээр очиж явна. Өнөө өглөө тэднийг утасдахад цагийн ялгаа гарахгүй байна, нойр ханахгүй байна, маргаашнаас очно гэж би хэлсэн ч өдөр гурван цагийн алдад хэн ч чангаагүй байхад босож таксидан ганцаараа энд ирсэн. 61-ийн Парадоксоос Од кино театр руу алхахдаа “Хөгжсөн үү, хөгжөөгүй юу?” гэдэг ганц асуултанд хариулж чадахгүй алмайрч явав. Магадгүй шөнө унтаагүйгээс тархи ажиллахгүй байж мэднэ. Найман цагийн зөрөө амархан арилдаггүй бололтой. Хэрэв би Англид байсан бол одоо өглөөний ажлаа хийж яваа. Гуравхан хоногийн өмнө Оксфорт гудамжины паабанд пийбдаж суусан маань зүүд ч юм шиг, эсвэл ингээд алхаж яваа маань зүүд ч юм шиг... Харин аль нь аятайхан зүүд бэ? Би өөрөө хэлж мэдэхгүй байна.

Хуучин байрандаа дөхөх гишгэлт бүр сэтгэл догдлуулаад жигтэйхэн. Өвдөг ч хорсохоо байж, хүүхэд болсон мэт мэдрэгдэнэ. Тэгээд хөөрсөн сэтгэлтэй байрныхаа урдах намхан, урт дэлгүүрийн хажуу талаас залгаж барьсан шавар амбаарыг тойроод: Ээ хайрхаан, би үзсэн гээч! Есөн давхар халтар балгас! Би нүдэндээ итгэсэнгүй. Нүдний шилээ авч давуун цамцныхаа урд хормойгоор арчаад дахиад зүүв. Халтайсан л харагдана даа, муу байр минь... Арван жилийн өмнө манай байр арай ийм байгаагүй дээ. Цэнхэр даашинзтай эрхэмсэг, ганган хатагтай шиг тэнгэр ширтсэн аятай зогсдогсон. Тэр мөчид би төсөөлөл, бодит байдал хоёр эсрэг тэсрэг болохоороо л жинхэнэ эмгэнэл болдгийг ойлгов. Хүний дурсамж сонин: он удаан жил хадгалагдах тусмаа элэгдэж хуучирдаггүй харин ч өнгөлөг болдог аж.

“Арай ийм байгаагүй дээ? Ийм байр байсан гэж үү?” би өөрөөсөө асуусаар “дурсамжаа нэгжин” таг гөлрөв. Гэгээтэй хүүхэд нас минь үзэгдэнэ: энэ орцны үүдэнд найзуудтайгаа “буу алж” тамхи татаж, гитар тоглож байсан минь; охин панаалдаж, зодолдож явсан минь нүдэнд үзэгдэх шиг болов. Гэгээн нас минь ийм халтар байрны хажууд өнгөрсөн гэж үү?

Эсвэл ийм байсныг би анзаардаггүй байж уу? Арван жил Англид байхдаа би тансаглаж маягласангүй. Хямдхан байр саванд амьдарч, хямдхан хоол унд идэж, олсон хэдэн зоосоо гэр орон луугаа явуулж байлаа. Гэхдээ л орцонд нь гитар балбаж, хайртай охиноо анх үнссэн унаган байраа ийм аймаар болчихоод намайг “нам цохино” гэж яаж төсөөлөх билээ…

Шатны доорх зайд оромж барьсан үүдний жижүүртэй орцондоо ороод “бүр нам цохиулав”. “Хаана ороод ирчихэв ээ? Манай орц мөн гэж үү? Андуурчихсан биш биз?” ингэж өөрөөсөө асуусаар лифт хүлээн зогслоо. Хэрэв надад “Чи зүүдэлж байна. Сэрээрэй” гэж хажуунаас хүн хэлвэл би ямар амархан итгэх бол. Орцоо сайтар ажиглаж ганц хоёр таних тэмдэг олж хараад (тэнд нэг улаан будаг, энд нэг халцархай) аргагүй манай байр гэдэгт итгэв. Гэхдээ л сэтгэл сэргэсэнгүй.

Гэтэл лифтэнд ганц зүйл сэтгэл сэргээлээ: БИ ЧАМД ХАЙРТАЙ гэж тэртээх он жилүүдэд анхны хайраа илчилж лифтний шар ханан дээр сийлж бичсэн маань яг л хэвэндээ торойж байдаг юм даа. Чамайгаа харсан мэт...чинийхээ ичимхий харцанд хөөрч, догдолж, онгирч зоссох мэт...БИ ЧАМД ХАЙРТАЙ гэж хадаасаар зурсан хайрынхаа “зурвасыг” хараад би зүрхний мухарт “цоожилсон” хайрын үгээ өөрийн эрхгүй шивнэлээ...
—Би чамд хайртай. Ганцхан чамд хайртай...

Миний амьдралдаа бичсэн хайрын ганцхан “зурвас” хайртай охиныг минь биш харин намайг л догдлуулах гэсээр өдий олон жил торойсоор байж дээ, хөөрхий... “Чи минь хаа байгаа бол. Арай зургаан давхараас ороод ирэх юм биз дээ” гэж би бодсноо:
—Үгүй яалаа гэж. Намайг орхиод айлын эхнэр болоод аль эрт эндээс нүүсэн шүү гэж өөрийгөө зоригжуулж 7 давхарт лифтнээс буулаа. “Гэсэн ч би чамд хайртай.”

120 тоот бүргэд хаалганы хонхыг дарахаар зэхэхдээ намайг хараад аав, ээж хоёр яах бол гэж бодов. Дэггүй банди нар шатаагаад налчийлгачихсан, хар хөө болсон хонхоо долоовор хуруугаараа дарчихаад:
—Хэн бэ? гэх ээжийнхээ дуутай зэрэгцэн “Арван жилийн дараа арай ондоо ирэх ёстой юм болов уу?” гэж бодсон ч хариулт олж чадалгүй:
—Би байнаа гэж хэлэхэд, дуугаар маань таньсан ээж минь:
—Ээ миний хүү гэсээр хаалгаа онгойлгов...

Би байнаа. Хүү чинь ирлээ... Хиймэл шүдээ хийгээгүй шаймийсан, сэгсгэр цагаан үстэй эмгэн хаалга нээж; унжсан том гүзээ, туранхай цээжтэй, өвдөг хүрсэн том бандаашигтай согтуу бор өвгөн дайвалзаар том өрөөнөөсөө гарч ирлээ.
—Аавын архи одоо хүртэл гараагүй байгаа юм уу? гэж намайг гайхан шууд асуухад ээж:
—Ээ, энэ зөнөг яахав. Алив хүүгээ үнсье гэж намайг үнсчихээд, аав үнсэхээр сарвайх хооронд:
—Энэ согтуу толгойд хэчнээн хэлээд ямар үг авах биш. Хүүгийнхээ авчирсан вискиг гамнаж уу гээд байхад л өнөө өглөө сүү авчирах гэж гараад л хажуу орцны бас нэг архичин юмтай тааралдаад, дагуулж орж ирээд уучхаж байгаа юм даа...
—За чи хүүхдийн хажууд битгий дэмий юм яриад бай! Аав зандрав.

Хэхэхэ...яг л хэвэндээ. Сэгсгэр ч гэлээ ээж минь, сиймхий ч гэлээ гэр минь... Ямар үнэн үг вэ? Аав, ээждээ дахин дахин үнсүүлж, эрхлээд би нялхрав. Тэр хоёр түргэн авч хоол хийх зуур би толинд өөрийгөө харж хэсэг зогслоо. Арван жилийн хонхны баярт явах гэж буй мэт санагдаад ард хоцорсон он жилүүд урд гарчихсан мэт. Би гэр орныхоо байдлыг ажиж, цонхоор ширтэн зогсохдоо цаг хугацааны тухай бодлоо. Багынхаа тоглоомыг барьчихаад цаг хугацааг яг яаж хэмжихийг би сайн мэдэхээ байв. Цаг хугацаа зарим газар урсдаг, зарим газар гацдаг юм болов уу?

Манай гэр надад арай л жижигхэн, арай л умгар, арай л новштой, арай л...арай л... санагдав. Гэхдээ л сэгсгэр ч гэсэн ээж минь, сиймхий ч гэсэн гэр минь шүү дээ. Аав, ээжтэйгээ амьд сэрүүнд нь уулзсан би ямар азтай хүн бэ... Ээжийнхээ гарын цайг ууж, буузыг идэж, ааваараа архи хундагалуулж шимсэн шиг сайхан суулаа. Харин өөхтэй бууз санасан шигээ их идэж чадаагүй ч сэтгэл нялхраад үнэхээр сайхнаас сайхан байлаа. Сэгсгэр ч гэлээ ээж минь, сиймхий ч гэлээ гэр минь...

Харанхуй болсон хойно таксинд суугаад шинэ гэр лүүгээ харихдаа өдрийн явдлыг тархиндаа хуурцаг шиг эргүүлж, эргэцүүллээ. Бүүдийх харанхуйд өнгө өнгийн гэрлэн хаяг, бичиг тодорч, хот шар гэрэлд гоё харагдана.

Хэрэв Англид би машин зам дээр бүдэрч унасан бол зөрч явсан гунхалзсан хүүхэн доошоо тонгойгоод, худлаа үнэн ч гэсэн:
—Та зүгээр үү? Танд яаж туслах уу? Эмч дуудах уу? гэж царай муутай, миа хувцастай надаас асуух л байсан. Хаммертай жолооч малаа гэж хашгирахгүй:
—Найз минь болгоомжтой бай! Чи зүгээр үү? Окей юу? гэж ууралсан ч гэлээ асууна даа. Хэрэв би бүр даварвал шалбарсан өвдөгөө үзүүлж байгаад “дэгээддэг” замын хашлага хийсэн компаниас бөөн мөнгө салгаж дөнгөнө. Гэтэл би эх орондоо тэгж чадахгүй дээ. Иргэн нь атлаа тэгж чадахгүй. Баахан инээдэм доог болж тэрнээс ч ийсэн юм болно... Надад бас өнөөдөр машин замаар тахир дутуу хүний тэргэнцэртэй жирийлгэх арван дөрөв, тавтай хөлгүй банди бодогдов. Янжуур хайнгадуу зуучхаад, хараал урсгаж буй мэт сигнаалдах машин тэргийг тоох ч үгүй пээдгэр суугаад, хоёр гараа царцааны тийрдэг хөл шиг хөдөлгөн дугуйгаа эргүүлэх тэр банди, холын нэгэн улсад явган хүний замаар тэргэнцэртэйгээ саадгүй явж болно гэдэгт (бүр тусгай зам байдагт) итгэх болов уу.

Ийнхүү дэржигнүүртэй замаар жир, жирхийн давхих машины бүхээгт бүүвэйлэгдэн бодлогоширч замын хажуугаар өнгөрөх шөнийн хотыг харж суутал такси барихаар гараа дохин зогсох туранхай гоолиг, хөөрхөн охин гунигт бодлоос гэнэт салгалаа. Богинохон цагаан даашинз нь ямар эгдүүтэй, хөөрхөн зохио вэ. Хаанаасаа ийм хөөрхөн, цэвэрхэн охид гараад ирдэг байнаа. Баргар харанхуйг эсэргүүцэж бослого гаргаж буй мэт, тэгэхээс тэгэх гэсэн мэт ямар цэвэрхэн төрөө вэ. Залуу нас ямар эрчтэй, өөдрөг юм бэ. Залуу нас л Монголыг чимэж байна. Үнэндээ хүнд төрж, өссөн эх орноос нандин эх орон гэж үгүй. Эх оронтой хүн аз жаргал, эрх чөлөөг эдэлнэ. Өвгөнтийн архичны хөнжилд шургачихсан мэт хир даг, тамхи, бензин ханхалсан ямбий сонатагийн бүхээгт харьд мэдрээгүй эрч хүч, эрх чөлөөг би мэдрэв. Залуу халуун насдаа эх орондоо эргэж ирэх ямар сайхан юм бэ? Залуу насны эрч хүчээ —

Гэнэт ард пид...пид...пид гэх чимээтэй зэрэгцэн жолооч банди:
—Яая! Азтай байна шүү, хоёулаа! гэлээ. Годхийн өндийж арын цонх руу эргэж харангаа би:
—Яасан бэ, ахын дүү? гэж асуухад:
—Хажуугаас жийп орж ирээд яг хойдох машиныг мөргөчихлөө гэв. Туслах замаар орж ирсэн хар ланд круйзер яг манай араас явж байсан жижиг цагаан тэргийг хажуу хоншоороос нь мөргөөд, жижиг тэрэг хажуудахаа мөргөөд, жижиг тэрэгний ард давхиж байсан бас нэг жижиг хар тэрэг мөргүүлсэн жижиг цагаан тэрэгний бөгсийг хусаад...бүгд хараал урсгасаар машинаасаа гар гартаа “зэвсэг” барьсаар бууцгаана... Азаар хүн хүнд бэртээгүй бололтой. Дүү хүү бид хоёр холхоноос хэсэг харч зогссоноо цааш давхилаа.

Цааш давхихдаа бид хоёр ам нийлж байгаад л монголчуудаа баахан мангар тэнэг, малаар нь дуудав. Үгүй нээрээ, гудамжаараа хүнтэй аятайхан зөрөөд алхаж чадахгүй хүмүүстэй юу ярих юм бэ? Хүнгүй шахам гудамжинд хүний мөр шүргэсэн хүн яаж машин барих вэ? Дээрээс нь хүлээж, оочерлож чадахгүй. Ганцхан хүн зогсож байхад урдуур нь ороод л үйлчлүүлнэ. Өнөөдөр нэг таягтай эмээ дэлгүүрийн босгыг давах гэж үйлээ үзэж байхад бүдүүн шар авгай дайраад л гарна лээ. Бас миний урд зогсож байсан нэг жаахан хүүг мөнгөө тоолох гээд мунгинаж байхад нэг ярвайсан, туранхай хүүхэн тоох ч үгүй урдуур нь ороод кассанд бичүүлсэн. Намайг:
—Та яаж байна, наана чинь хүүхэд байна шүү дээ гэхэд:
—Яасан илүү дутуу юм ярьсан залуу вэ? гэчхээд тонтогоноод алхана лээ. Дэлгүүрээс ганц ус авах гэж ороход л ингэж байгаа юм чинь, яана даа...

Тодорхой хаяг, машины зам байхгүй болохоор гэрийнхээ хавьцаа ирчихээд “24 дүгээр байр...ягаан байшин” гэж заан дүү хүүгийн үйлийг үзэж, гэрэлгүй харанхуйд мунгинаж мунгинаж арайхийн би шинэ гэрээ оллоо. Үнэндээ Англид ч ингэж мунгинаж үзээгүй...

Гадаа утаа ханхалж, сэрүү оржээ. Шинэ байрныхаа орцны өмнө машины хаалгыг онгойлгон мөнгө тоолж өгч байхдаа:
—Утаатай байна шүү гэж намайг хэлэхэд:
—Өө энэ юу ч биш, өвөл ёстой аймаар. Яг л манан мэт утаанд бүрхүүлнэ шүү дээ гэж дүү хүү хариулав.

Намайг машинаас буух үед:
—Ах хүү бид хоёр азтай байсан шүү гэж миний өгсөн дөрвөн мянган төгрөгийг өмднийхөө хармаанд хийхдээ дүү хүү надад хэлэв.
—Үнэхээр азтай. Ахыг нь бас нутгийн тэнгэр ивээж байна гэж би түүнд хариулав.

Харин түүнийг явсны дараа орцны хаалган дээр ёлтойсон шар, нүцгэн, бөөрөнхий гэрлийн доор тамхи татахдаа “Би өнөөдөр азтай байсан. Зарим хүн азгүй байсан. Маргааш би дахиад азтай байх болов уу” гэж бодсон. Зүүн урдаас бөөрөнхий чийдэнгээс ч тод бөв бөөрөнхий саран миний бодлыг таах гэсэн мэт урдуур нь хөвөх үүлсийг холдуулан мэлтийнэ. Мэлтийсэн саранд би “Залуу насандаа эх орондоо буцаж ирэх сайхан юм аа. Яг л цагаа олж иржээ. Удахгүй нүд дасаж бүгдийг чам шиг мэлтийтэл би харч чаддаг болноо” гэж хэлмээр болов.

Мөн сүржин нэртэй “давжаа” онгоцны буудлаас ахынхаа машинаар дайн байлдааны талбар, хүн яаж амьдардаг юм бэ гэмээр, эвдлүүлсэн шоргоолжны үүр шиг Улаанбаатарын дундуур давхиад шинэ гэртээ ойртож байхад манай байшингийн ханан дээр “FUTURE IS OURS” гэж цэнхэр будгаар хүүхдийн гараар бичсэн дэггүй бичиг надад бодогдов. Энэ бичгийг машин дотроос анх хараад л би чиг баримжаа, эрч хүчийг олсон. Одоо ч гэсэн надад эрч хүч мэдрэгдэж:
—Ирээдүйг чинь гэрэл гэгээтэй байлгахад би чадах бүхнээ хийнэ гэж мэлтийсэн сарны дор би шивнэлээ. Тиймээ гэгээн ирээдүй та нарынх...
2010.10.12-21

13 comments:

Оогий said...

Монголдоо очжээ Баяр хүргье -эээ. Би бас удахгүй өвлийн амралтаараа очино доо. Ямар санагдах бол одооноос бодож байгаа. Мэдээж сайхан санагдах байхаа. Гоё шүү дээ гэртээ харих.

Бум said...

Сайн уу? Яг л ийм байгаа юмаа. Гэхдээ төгсгөл чинь үнэхээр таалагдлаа. Ийм бодолтой залуус ирж байгаад баярлаж бна даа

Galaarid said...

Тийм шүү. Хүн болгоны сэтгэлд ийм тэмүүлэл тэргэл сарны туяа мэт гэгээ татуулах цаг ирж л таараа. Тэр цагт миний Монгол ямар сайхныг, монголчуудад ямар их эрч хүч байдгийг, хамгийн гол нь нэгэн зүгт хандсан сэтгэлийн хүч ямархан агуу сайхныг бүтээж чаддагийг харах л болно.

Бум said...

Сайн уу? Эх орондоо тавтай морил! Хэ хэ эхлээд иймэрхүү байгаад байгаа юмаа. Гэхдээ бүх юм сайхан болноо. Одоо ч бидний эх орон ид дээрээ л бна. Өгүүллэгийн төгсгөл их таалагдлаа. Эх орноо гэсэн залуус ирж байгаад баяртай бнаа

Rhea said...

Ёстой сонирхолтой блог байна. сайхан бичжээ. Монголдоо ирсэнд нь баяр хүргье.

шоконд орох юм хэсэгтээ л нилээн гарах байхаа. гэхдээ л бидний орчин үргэлж иймээрээ байхгүй, улам сайхан болно.

Misheel said...

Sainuu Eebee, Mongoldoo irchihsen uu, udahgui dasna daa, za amjilt husey, tanaid ih udaan zochloogui saihan bna shuu.

eebee said...

Та бүхэндээ баярлалаа. Олон бичихийг бодноо

Sui said...

Bi bas sayhan mgldoo ochood irsen, yag l chamd torson shig bodoluud torson, heduulee niilj 1 club baiguulii l da, tegvel sanaa zorilgo negtei humuus oluulaa niigmee oorchlohod ganz ganzaaraa temzsen-s iluu ihiig oorchilj chadna shde,.Tiim uu?

oyunaa said...

Waaw harichihjee, neeree segsgerch gesen eej mine, siimhii ch gesen ger mine gej... saihan bgaan bna daa ta... bi ch bas udahgui ochino oo... udahgui eee ....

Anonymous said...

hi hyyhee bichseniig chini unshij taalav.londongoos

eebee said...

Sui-d tegii l dee. YAmar ch baisan blogooroo ulam l ene talaar bichchitsgee

Ouynaad Mongoldoo ireed hiij buteevel saihan baina..

Anonymous-d Bayarlalaa dargaa, messengert zahia bichsen shuu

Д.Цэрэнбат said...

Hey Eebee. Za gargaj ugch chadalgui l aldchihlaa daa chamaig chini he he.
Saihan bichsen baina. Argamjaagaa tasdaad davhiad hurmeer ch yum shig. :)
Ulam ihiig bicheerei.

Жаагий said...

Тэр эрч хүчээ л битгий алдаарай. Дээр хэлсэн club байгуулая гэсэн санаа их зөв санагдлаа. Олон олон хүн ингээд эх орондоо буцаж байгаа.Тэд ч мөн адилхан бодол, сэтгэгдэлтэй байгаа байх. Хүн байгаа орчиндоо, хүрээлж байгаа хүмүүсдээ амархан дасаж уусдаг болохоор нэгдэцгээж ажиллавал их зүгээр байх. За амжилт хүсье.