Wednesday, 2 January 2008

“Бидний араншин” нээрэн нэг л биш ээ!

Нийтэлсэн: 2006-01-11 11:41:58
Olloo.mn-ээс


Эрvvл саруул сэтгэлгээтэй, хатуу чанга vнэн vг сонсох ямар сайхан юм бэ? Сvvлийн арваад жилд хоосон магтаалын нялуун vгс, хар хєх оч сvvмэлзvvлсэн хов жив, худал гvтгэлгийн завхай vгсийн vер Монголын радио телевизийн эфир, хэвлэл сонины хуудсаар сад тавин урсах болсноор юу ч уншмааргvй, юу ч сонсмооргvй чихээ бєглєєд нvдээ аниад хэвтэж баймаар санагдах болсон.

Тєрийн толгойд суугаа томчууд нь дуугарахаараа “тэр маань”, “энэ маань”, “та нар маань” хэмээн єнгєн дээрээ бvхнийг энэрэгчийн дvр эсгэсэн vг хэлэх мєртєє, нэдэр дээрээ бидний тухай бус зєвхєн хар амиа бодсон єнгє мєнгєний шоу тоглохоос єєрийг хийхээ больсон Монголын энэ “хємєрсєн тогоон” доторх шиг мєнгє цагаан, нvд улаан амьдрал олон хvнийг адган зовж тарчлахад хvргэж байна. Огт юу ч бодож сэтгэхгvй, юу ч идэж уухгvй суугаад байж болдог тийм “диваажин” –гийн амьдрал байдаг болоосой гэж хvсэх єдєр олон байлаа.

“Бидний араншин: Гурван Монгол зодолдоно” гэсэн нэртэй нийтлэлийн ном (“Адмон” компани “Монсудар” хэвлэлийн газар 2005 он УБ) саяхан гарчээ. Азтай учралаар тэр номыг уншсанаар нэг их цангаж яваад булгийн хvйтэн ус залгилах шиг боллоо! Ямар сайхан юм бэ, vнэн vг сонсох!

Ухаалгаар шvvн бодож, єнєєгийн аж амьдрал, ирээдvйн зорилго хvслээ нэгтгэн нийтгэж эргэцvvлэн vгээ хэлнэ гэдэг эрvvл саруул улс vндэстний ухаантай сэхээтэй бичгийн мэргэдийн эх орон улс vндэстэндээ єгч байгаа юугаар ч орлуулшгvй оюуны том хєрєнгє оруулалт юм даа. Номд орсон нийтлэл болгон доод тал нь ямар нэг шинэ агаад ашигтай санаа дэвшvvлжээ.

Олон нийтлэл “ – Энэ тухай аль хэдийн ярьж, маргаж, шийдэж ажил хэрэг болгохгvй юугаа хийж байваа бид чинь!… Ер нь бидний Монголчууд ерээд оны ардчиллын ачаар сая цайсан vvрээр сэрэх аядсан атал єнєєг хvрч бvр нар vд дунд голлочихоод байхад орноосоо дєнгєж єндийж нойрмог нvдээр орчноо сая л харж байгаа юм биш биз!” гэх ч сэтгэл тєрvvлж байна.

“Хонх”-ны дуугаараа бvхнийг сэрээж бидний дунд гялалзаж явсан намхан биетэй, номхон зантай ч эмзэг галзуу сэтгэлгээтэй, єндєр эх оронч vзэлтэй С.Цогтсайханы “Зєвхєн Монголдоо”, “Зарц бол нарийн мэргэжил”, “Монголоор сэтгэнэ гэдэг модон толгойн хэрэг”, “Гурван Монгол зодолдоно”гэсэн амьдралыг огт єєрєєр харж эрvvлээр сэтгэсэн хэдэн сайхан нийтлэл оржээ. С.Цогтсайхан гэдэг тэр сайхан залуу дэндvv эрт биднийгээ орхин одож дээ! Лавтайяа диваажинд тєрсєн биз ээ! Ум ма ни бад ма хум. “Хамтаараа, эв нэгдэлтэй нэг юмны тєлєє зvтгэж чаддаггvй нvvдэлчний цусны зан чанар…” энэ нээрэн аймшигтай. “Нэг Монгол унтаад л байна, хоёулаа болбол хэрэлдэнэ. Гурвуулаа болбол зодолдоно”. Энэ С.Цогтсайханы vг тєдийгvй нvvдэлчин Монголчуудын тєрєлх чанар юм. Гомдолтой атлаа бодмоор vг шvv!

Энэ номд орсон олон єгvvлэлд ийм бодмоор, бvр бодохгvй байж болмооргvй олон санаа байна. Номыг эмхэтгэсэн Д.Баярхvvгийн “Одон медаль ба галзуугийн больницийн vлгэр” , “Монголоор дvvрэн сонин хачин”, “Урлагийн их хур юу ёрлоно вэ?” зэрэг хурц асуудал дэвшvvлсэн, зоримог vнэн санаатай сайхан єгvvлэл номын vнэ цэнийг єргєж байна. “Тєр засгийн тэргvvн нь Манжийн амбаны шар хамбан дээлээр гоёж, Манжийн хааны ээтэн гутал жийж, тэгснээ Чингисийн жанжныг санагдуулам тємєр тольтой лут бvс зvvсэн гэхчлэн яг л хятад кинонд гардаг баатар мэт. Нєгєє л ядуугийн цаадахын гоёж гоодох єнгєний євчин явж байна” гэж Д.Баярхvv “Монголчуудын наадам” нийтлэлдээ ёстой нэг голоор нь хэлжээ.

Їнэнийг хэлэхэд сvvлийн жилvvдэд “наадам”, “шоу” хоёрын сургийг дуулахаар л дотор муухай оргидог боллоо! Бялуурна гэдэг л энэ байх! Энэ 2006 он нэг сарын нэгний ємнєх шєнєєс л шоугаар эхэллээ. Ирэх 12 сарын 31-ний шєнє хvртэл шоудах юм гэсэн! Улс орон маань тэсэж vлддэг болов уу яадаг бол! Бурхан тэнгэр эрхбиш харж, хамгаалах байгаа! Их Монгол улс байгуулагдсаны 800 жилийн ойг тэмдэглэх комиссын ажлын хэсгийн дарга нь социализмын сонгодог vед ЗХУ-д техникийн талын сургууль тєгсєж орос эхнэр (Гvрж тэр vед Орост харьяатай байсан) авчирсан, Монголоороо муухан ярьдаг, юм юм руу хошуу дvрэх атал юуны ч тухай бvрэн мэддэггvй, тэр дундаа Монгол соёлоос хєндий Д.Гарамжав сайдтан. (Социализмын жилvvдэд холбооны яамны сайд хийж биднийгээ аймагтайгаа ярихын тулд хоолойгоо сєєж, хошногоо эргэтэл “байна уу” гэж орилуулж явсан гавьяатай тэр эр) Ажлын хэсгийн нэгэн хариуцлагатан нь Говь-Алтай аймгийн залуу зохиолч (нэг зохиолы нь цээжээр мэдэх Монгол хvн бий болов уу даа?) Нагаанбуу.

Энэ их хариуцлагатай том гээд байгаа ойн ажлын хэсгийг удирдан залчих тvvх, угсаатны зvйч, соёл судлаач эрдэмтэн доктор академич Монголд маань байхгvй билvv!? Энэ ажлын хэсгийн байн байн телевиз радиогоор ярьж бичээд байгаа зvйлийг сонсож, уншиж байхад Монгол орон энэ жил малаа маллахгvй, тариагаа тарихгvй, оюутан сурагчид нь хичээлээ хийхгvй, хувь хувьсгалын vйлдвэр нь ажиллахгvй, ердєє л шоу наадам хийж л 365 хоногийг єнгєрєєх бололтой юмаа, янз нь !?

Уншсан хvнд бодол ухаарал цааш залгуулаад хийж бvтээх урам зориг сэтгэлийн тэнхээ єгєх нийтлэл гэдэг олон юмыг шинээр ойлгох хийж бvтээхэд хvргэдэг увидастай билээ. “Хvн хэдий ухаантай ч хэлэхээс нааш санадаггvй” гэдэг vг дэмий л нэг гараагvй болов уу?
Монголын сэтгvvл зvй, нийтлэлийн єнгє аясыг социализмын vеийн хэн нэгэнд бялдуучилж долигносон, хэн нэгнээс айж ширвээтсэн, хэн нэгэн амьсгаатай тєдий хуурай саарал албаны бичлэг найруулгын єнгє аясаас хагацуулж, амьд агаад хєгжил хєдєлгєєнтэй заримдаа хошигнож шоглосон, заримдаа аазгай хєдєлгєм битvv далдаар ухаж тєнхсєн хатуу vнэнийг сэтгэл зvрхэнд удтал хадагдахаар дvр дvрсэлгээтэй бичдэг Баабарын бичлэг найруулгын арга манайд шинэчлэл болсон билээ. Хорьдугаар зууны дундуураас Єрнє дахинд ЭССЭ бичлэгийн бvх арга мэдлэг ухааны салбарын хуучин арга зарчмыг халан vнэн агаад уран, уншицтай амьд хэл найруулгыг бий болгон хvчээр гарч ирсэн Баабарын нийтлэл, уран сайхны болоод тvvх, судалгааны зохиолуудын хэл найруулга олон юмыг шинээр ухаарахад Монголчуудыг сургасаар ирлээ. Санаагаа оновчтой, цєєн vгээр сэтгэлд хадагдтал илэрхийлэх чадвар гэдэг vзэг цаас нийлvvлдэг хэний ч бол эзэмшвэл зохих тэргvvн зэргийн зvйл. Баабар энэ салбарт нэг ноймер гэдэгтэй хэн ч маргахгvй биз.

Тvvний бичсэн “Бидний араншин”, “Цэвэр цусны Монгол”, “Шудрага ёсны тєлєєх алалдаан” зэрэг єгvvллvvд урдахь бvтээлvvдийн адил Монгол оронд нvvрлээд, идээд байгаа гэм нvглvvдийг илчилж сэрэмжлvvлсэн, ухаан сэхээтэй тєр засгийн удирлага, улс тєрчид бол шууд барьж аваад бодлого болгоод хийж гvйцэтгэмээр, засч залруулмаар зvйлсийн тухай юм.

1999 онд буюу єнєєгєєс 5-6 жилийн ємнє бичсэн “Шудрага ёсны тєлєєх алалдаан” гэдэг єгvvлэлд дурдсан хэрэг явдал, нєхцєл байдал яг єнєєгийн манай амьдралд шийдэх ёстой хоолой дээр хутга тавьсан асуудал хэвээрээ л байж байна. Энэ номд орсон олон нийтлэл 2-3, зарим нь тав зургаан жилийн ємнє бичигдсэн ч дэвшvvлсэн асуудал, санаа зорилго нь яг одоо л хийхгvй бол оройтмоор тийм л зvйлс байгаа нь энэ номын vнэ цэнэ болоод хэрэгтэй чухлын эн далайцыг шууд єргєж єгч байна.

Уг номонд Б.Батчулуун, Д.Батбаяр, Р.Энхбат, Х.Эрдэмбилэг, Ж.Мягмарсvрэн нарын шинэ санаа дvгнэлт ажиглалт эргэцvvлэл бvхий содон гvнзгий санаа дvгнэлттэй сайхан нийтлэл орсонд ихэд олзуурхан уншив. Б.Батчулууны орчуулсан “Либертарианизм” (Д.Боазын бичсэн) гэдэг ном “тєрийн минь сvлд єршєє” гэж гэнэн агаад марзан маягаар залбирч ирсэн бидний Монголчуудын vзэл ухааныг тэлмээр чухал хэрэгтэй ном байлаа.
Энд орсон Б.Батчулууны “Сэтгэлгээ”, “Тєрийн сvлд биднийг ивээдэг vv” єгvvлэл єнєє цагт Монголчууд ухаантай, ухамсартайгаар бодон тунгааж, ангижран салмаар оюун сэтгэлгээний хоцрогдмол гэм нvглийн талаар ёстой голоор нь бичжээ. “Одоо манай улсад нэг их ухаантай, сэтгэгч, гvн ухаантан болж харагдах гэдэг моод дэлгэрээ юу даа гэсэн бодол тєрдєг. Сvрхий бодолд дарагдсан, сэтгэгч дvр тєрх хаа сайгvй тааралдах болж …”, “мэдэхгvйгээ мэдэхгvй байгаа …” тэр хvмvvс, “зvvн хойш харсан нvхэнд нар хэзээ ч тусахгvй” –тэй адил vнэн vг, зєв санааг хvлээж авах чадваргvй атлаа єєрийн тэнэг мулгуу тєрх, бодол санаагаа хvнд тулгаад байдаг тийм “сэхээтэн-эрдэмтэд” нээрэн Монголд маань борооны дараахь мєєг шиг “ургаж байна”. Сvvлийн vед Монголд эрдэмгvй эрдэмтэн доктор, авьяас билиггvй яруу найрагч, зохиолчид, сэтгэлгээний хоцрогдолд орсон сэтгvvлчид гурав ёстой нэг “Ургаж” байнаа. Энэ хvмvvс тав арван жилийн дараа дэмий алдсан цаг, мєнгєє яаж нєхєж авна даа хєєрхийс! Хєдєлмєр нь ч яах вэ? Тэртэй тэргvй vнэ багатай зvйл.
Єнєєгийн сэтгvvлчид гэгдэж байгаа хvмvvсийн бараг 80-90 хувь нь охид бvсгvйчvvд болж. Эмэгтэй хvн тєрєлх мєн чанараараа сониуч бєгєєд хов жив хєєцєлдєх хоббитой улс. Їvнээ дагаад Монголын хэвлэл мэдээллийн хэрэгсэл хов живээр ёстой нэг vерлэж байна. Хэвлэл мэдээллийнхэнд итгэснээс хадны цуурайнд итгэх нь хамаагvй бодитой зvйл.

Телевизvvдээр гар хєлєє доёлзуулан, толгойгоо урагш хойш дохилзуулан элдвийг “донгосох” vс толгой, ер юу байдгаа улаан, хєх, шараар будсан залуухан сэтгvvлч охидын яриад эхлэхээр л босоод явахаас аргагvйд хvрдэг болсноо олон хvн vнэнээсээ ярьж байна. Залуу сэтгvvлч охид маань “Бидний араншин: Гурван Монгол зодолдоно” (Энэ номын маань нэр нь л нэг оновчтой болсонгvй санагдана. Дэндvv урт мєртєє утга бvдэг) номыг тогтвортой сууж, бодлоготойхон уншвал одоо бичиж байгаагаасаа арай єєрєєр дуугарах ёстой гэдгээ ойлгож мэдэх юм шvv!

Дурдан буй номд Ц.Доржготов, Б.Цэнддоо хоёрын бичсэн “Хормойгоо чирсэн Халанбуу”, “Миний Монгол миний нvдээр”, “Ямар ч гоё эмээл vхэрт зохидоггvй” (Ц.Доржготовын) “Соёл ба иргэншил”, “Марко Поло Монголд байсан нь”, “Ард тvмэн гэж байдаг уу” (Б.Цэнддоогийн) гэсэн ур ухаан тэгш, ёгтлол, vнэмшил, учирлал тєгєлдєр сайхан нийтлэлvvд оржээ. Хоёр зохиолчийн шог хошин аяс шvvмжлэл, шvvн тунгаах сэтгэлгээ хосолсон эдгээр бvтээл сонирхолтой, сургамжтайн дээр егєє зугаа нь дотор загтнуулж байна. Монголд хоёр гараараа ажил хийж байгаа хvн хайгаад олоогvй явсаар эцэст нь согтуу эр хашаан дотроо хамгийгаа гаргаад шээж байгааг vзээд “энэ хvн єєрийнхєє ємнєєс бусдаар шээлгээгvй хойно ажил хийж буй хэрэг мєн” гэж хэлж байгаа гадаад ноёны vг юу шивнэж байна вэ?! Б.Цэнддоогийн “Соёл ба иргэншил” эссэний сайн жишээ болохуйц бvтээл юм. Бодол, бясалгал, vнэн баримт уран бичлэг нийлээд эссэ гэж єрнєдийн постмодернизмын онолчид дэмий нэг хэлээгvй байхаа!

Ер нь энэ номд орсон єгvvлэл бvрийг задлан шинжилж, магтан тэмдэглэмээр байна. Даанч “Сайхан єєрийнхєє сайхныг нотлох шаардлагагvй” гэсэн мэргэдийн vгийг бодоод эрхэм уншигч Та бvхнийг энэ номыг гартаа бариад нvдээрээ хараад єєрєє уншихыг л зєвлєе!
Нэрд гараагvй нийтлэлч Д.Батбаяр, М.Тулгат, Б.Очир ер хэн нь ч сайхан зохиол бичжээ. Уран зохиол гэхээр уран гоёор бичсэн худлаа юм байдаг гэж социалист реализмын утга зохиолын єв ойлгуулсан нь оргvй зvйл байж. Уран гоё бичсэн vнэн хатуу vг, мэргэн санаа, гярхай ажиглалт уран зохиол мєн юм байна. Гал цогтой агаад дээдсийн жогорхойг байж ядтал нь vнэнчээр илчилдэг Г.Дашренчингийн “Манай сумын намууд” бvтээл манай vеийн Монголын сонгодог уран зохиол биш гэж vv!?“Сумо маамуу” (Ж.Гангаагийн)-ийн євєрмєц атлаа vнэн дvр єнєєгийн амьдралын нэг л уран дvр мєнєєс мєн дєє! Номд орсон хэд хэдэн шинэлэг нийтлэлийг бичсэн эзэн Д.Батбаяр нь зохиолч Дарамын Батбаяр биш бололтой. (Энэ тухай номын ємнєтгєлд “нэр нь танигдаагvй Д.Батбаярын анхны єгvvлэл …” хэмээн дурджээ. Тvvний “Їлгэр яриад єгєєч” гэдэг vнэхээр орчин vеийн шилдэг vлгэр болжээ. Нээрэн л “Сэрvvлэг бол хєгжим биш” билээ. (Ийм нэртэй нэг хурц нийтлэл энэ номд мєн оржээ)

Монголчууд “Ганцхан ухардаг араа нь ажилладаг” цаг хугацааны машин зохион бvтээчихээд тэр чиг рvvгээ зvглээд хурдлаад байгаа мэт сэтгэгдэл тєрєх боллоо. Ерєєсєє л байгаагаараа, тєрмєлєєрєє Монгол хvн улам жинхэнэ Монгол хvн болохын тулд 15,14,13,12 дугаар зуунд хvрч байж, тэндээс юм онгичин байж хориннэгдvгээр зуунд авчраад дэлхийн чихийг дэлдийлгэх шаардлагатай болж байгааг ердєє сая энэ 2005 онд ойлголоо. Ингэж чадаад зорьсон зорилгоо нээрэн биелvvлчихвэл бид урагшаа хєгжих гээд ч нээрэн хэрэггvй юм биш vv дээ !? Еэ арай л vгvй болов уу даа.

Ийнхvv энэ номд орсон нийтлэл бvхэн бидэнд асуулт, анхаарлын тэмдэг тулгаж, байн байн сэтгэл доторх дохионы улаан гэрлийг анивчуулж, тvргэн тусламжийн юм уу галын дуудлагын тэргэний сигналыг хангинуулан зовоож байна. Зовлон жаргал ээлжилдэг энэ хорвоод зовлонгоо мэдрэх тусам туулж давах зориг, омогшил тєрєх биш vv!

Эцэст нь хэлэхэд:- “Ийм ухаалаг сайхан ном уншчихаад хар амиа бодоод дотроо дэвхцэн баярлаад дуугvй єнгєрєх сэтгэлийн зориг дутсанаас энэ жижиг єгvvллийг бичлээ. Эх орноо, Монголоо, єєрийн гэх бодолтой хэн боловч “Бидний араншин: Гурван Монгол зодолдоно” хэмээх энэ номыг уншиж нэг удаа ч болов сэтгэл оюуны єлсгєлєнгєє тайлаарай. Ухаантай vг, бодол санаа таны амьдралыг бvр огт єєрєєр, сайнаар эргvvлчихэж ч мэднэ шvv!

Ч.Билигсайхан (МУИС доктор (Sc.D) проф )
http://www.olloo.mn/modules.php?name=News&file=article&sid=19347

3 comments:

gegeen said...

zarimtai ni sanal negtei bainaa. neleen pessimistic yumnuud tulhuu oruulsan yum uu daa. yaval deer ve, yug anhaarval saijrah bolomjtoi boloh ve talaas ni bas zovlogoo baival zugeer yum u.

Barimalch said...

Manai shinevter baruunaar bolovsrogdsonguud baruund orshdog bodit huchin zuils ba dorniin huchin zuilsiig yalgaj harj chaddag boltol dahiad 5-15 jil shaardagdana baih.

oyunaa said...

Hooh estoi eniig chine olj unshih uym bna shuu... bi buur uy ch meddeggui deeree haranhui buduuleg bolj duuschee...